Tajemnica przedsiębiorstwa – wybrane zagadnienia

Monitor Prawniczy | 19/2014
Moduł: prawo handlowe, prawo karne, postępowanie cywilne, prawo pracy
Karolina Romanowska, Dorota Drążkiewicz-Wenzel
Tajemnica przedsiębiorstwa – wybrane zagadnienia

Wstęp

W ramach projektu „Model regulacji jawności i jej ograniczeń w demokratycznym państwie prawnym”, realizowanego na rzecz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju1 , dokonano m.in. kompleksowego przeglądu przepisów prawnych odnoszących się do zasady jawności i jej ograniczeń2 . Jest to materiał wyjściowy dla dalszych prac mających na celu uproszczenie regulacji i zapewnienie spójności przepisów oraz właściwej kontroli przestrzegania tajemnic3 . Równocześnie publikacja zgromadzonych w pierwszej fazie badań informacji może już obecnie ułatwić stosowanie i przestrzeganie prawa, m.in. zmniejszając niepewność w zakresie korzystania z informatycznych nośników danych i komunikacji elektronicznej. Może też wspomóc weryfikację formułowanych w badaniach uwag de lege lata i postulatów de lege ferenda. Dlatego w kolejnych numerach „Monitora Prawniczego” prezentować będziemy kilkadziesiąt tajemnic prawnie chronionych, rozpoczynając od tajemnic poszczególnych zawodów prawniczych.


 

Kierownik Projektu

dr hab. Grażyna Szpor, prof. UKSW

--------------------------

1 Projekt nr O ROB 0075 002 realizuje konsorcjum Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Uniwersytet Wrocławski, Naukowe Centrum Prawno-Informatyczne i Wydawnictwo C.H.Beck. Strona internetowa Projektu: www.mrj.uksw.edu.pl

2 Zadanie 1.03. „Analiza polskiej regulacji ograniczeń jawności oraz powiązanych z nimi aktów prawa europejskiego i międzynarodowego”.

3 Prace te koordynowane są m.in. przez profesorów: Z. Cieślaka, J. Gołaczyńskiego, M. Jaśkowską, Z. Kmieciaka, J. Majewskiego, C. Martysza i C. Mika. Ponadto, koordynatorami zadań są: red. P. Grabarczyk, dr inż. A. Gryszczyńska, dr inż. M. Kiedrowicz, dr Sylwia Kotecka i dr A. Piskorz-Ryń.


Metodologia

Ustalenie zakresu poszczególnych tajemnic jest istotne nie tylko dla urzeczywistnienia wolności informacyjnej, ale również przy gwarantowaniu prawa dostępu do informacji publicznej, dlatego też celem zadania 1.03 było wykonanie kompleksowego przeglądu przepisów prawnych odnoszących się do ograniczeń jawności. Badaniem objęto akty prawne konstytuujące tajemnice oraz regulację prawną ograniczeń jawności, które nie mieszczą się w pojęciu tajemnic ustawowo chronionych. Dla usystematyzowania i zestandaryzowania danych na temat poszczególnych ograniczeń jawności opracowany został kwestionariusz badawczy, zgodnie z którym dla każdej z tajemnic opracowanie obejmuje określenie istotnych dla realizacji celu projektu cech, w tym m.in. podstawy prawnej, sposobu wprowadzania niedostępności informacji, wartości chronionych tajemnicą, zakresu przedmiotowego tajemnicy, okresu ochronnego, podmiotu chronionego w wyniku działania tajemnicy i jego uprawnień, podmiotu zobowiązanego do zachowania tajemnicy, podmiotów uprawnionych do uzyskania dostępu do informacji chronionych, zakresu związania tajemnicą, kryteriów dostępu do informacji objętych tajemnicą, podmiotów sprawujących kontrolę nad zachowaniem tajemnicy, techniki przetwarzania oraz udostępniania informacji objętych tajemnicą czy sankcji za nieuprawnione ujawnienie informacji podlegających ochronie. Badanie obejmuje również określenie relacji zachodzących pomiędzy poszczególnymi tajemnicami oraz zbadanie problemów związanych z nakładaniem się reżimów ochronnych.

Wyniki analiz posłużą jako materiał wyjściowy w szczególności do opracowania klasyfikacji publicznoprawnych ograniczeń jawności i problemów stosowania prawa, a także do opracowania modelu regulacji jawności i jej ograniczeń w Polsce i zasad, które powinny być stosowane przy tworzeniu aktów prawnych, w tym do opracowania słownika (leksykonu) tajemnic, ułatwiającego stosowanie prawa.


 

dr inż. Agnieszka Gryszczyńska

Koordynator zadania 1.03

 

 

Przedmiotem niniejszego artykułu są wybrane zagadnienia dotyczące tajemnicy przedsiębiorstwa. Opracowanie zawiera m.in. rozważania dotyczące podstawy prawnej obowiązku zachowania tajemnicy, zakresu podmiotowego i przedmiotowego definicji, a także odnosi się do uprawnień przedsiębiorcy w zakresie dysponowania przedmiotem ochrony. W dalszej części artykułu opisano instrumenty służące do ochrony tajemnicy oraz sankcje za nieuprawnione ujawnienie informacji. Istotną część opracowania stanowi omówienie zagadnienia tajemnicy przedsiębiorstwa na gruncie przepisów dotyczących zamówień publicznych, z uwzględnieniem orzecznictwa Krajowej Izby Odwoławczej1.

Wprowadzenie

Na wstępie rozważań należy ogólnie wyjaśnić, co kryje się pod pojęciem tajemnicy przedsiębiorstwa i dlaczego przepisy zapewniające jej ochronę prawną mają tak doniosłe znaczenie.

W zasadzie od początku istnienia handlu informacje handlowe, produkcyjne czy też organizacyjne posiadające wartość gospodarczą dawały przedsiębiorcy przewagę konkurencyjną nad innymi przedsiębiorcami działającymi na rynku. Informacje te często stanowiły gwarancję sukcesu i w związku z tym były chronione już przez samych przedsiębiorców. Współcześnie informacja stała się podstawowym zasobem przedsiębiorstwa i odgrywa priorytetową rolę w jego zarządzaniu i funkcjonowaniu. Należy zaznaczyć, że fundamentalne znaczenie dla przedsiębiorcy ma wyłącznie informacja poufna, gdyż tylko taka stanowi tajemnicę przedsiębiorstwa2. Definicja tajemnicy przedsiębiorstwa zawarta została w art. 11 ust. 4 ustawy z 16.4.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji3, zgodnie z którym przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich w poufności. Polski ustawodawca wprowadził regulacje, zgodnie z którymi przekazanie, ujawnienie lub wykorzystanie cudzych informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa albo ich nabycie od osoby nieuprawnionej stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, jeżeli zagraża lub narusza interes przedsiębiorcy (art. 11 ust. 1 ZNKU). Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa ma współcześnie ogromne znaczenie. Ograniczenie dostępu do informacji poufnych ma na celu zapewnienie skutecznej ochrony przedsiębiorcom dokonującym inwestycji w działalność innowacyjną i gospodarczą, a także zwalczanie konkurencji sprzecznej z prawem i dobrymi obyczajami (art. 3 ZNKU). Jak wskazuje się w piśmiennictwie4, prawo ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa oparte jest na podobnych założeniach jak inne prawa własności intelektualnej. Informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa mają wartość ekonomiczną, a zatem poprzez ich ochronę chroniony jest de facto interes gospodarczo-ekonomiczny konkretnego podmiotu.

Zakres przedmiotowy tajemnicy przedsiębiorstwa
Dokonując analizy definicji tajemnicy przedsiębiorstwa zawartej w art. 11 ust. 4 ZNKU wskazać należy, że aby określone informacje mogły zostać uznane za tajemnicę przedsiębiorstwa, muszą w stosunku do nich zostać spełnione łącznie następujące warunki:
1) są to informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne posiadające wartość gospodarczą; 2) informacje muszą być poufne, przy czym poufność rozumie się w ten sposób, że informacje nie zostały udostępnione publicznie, jak też nie są łatwo dostępne dla innych przedsiębiorców w zwykłej, dozwolonej drodze; 3) przedsiębiorca podjął niezbędne działania, aby zachować poufność danych informacji.
Sąd Najwyższy w wyroku z 3.10.2000 r.5 odniósł się do kategorii informacji wskazanych w definicji tajemnicy przedsiębiorstwa wyrażając pogląd, że „informacja ma charakter technologiczny, kiedy dotyczy najogólniej rozumianych sposobów wytwarzania, formuł chemicznych, wzorów i metod działania. (…)”. Zgodnie z przedmiotowym wyrokiem, informacja nieujawniona do wiadomości publicznej to „informacja nieznana ogółowi lub osobom, które ze względu na swój zawód są zainteresowane w jej posiadaniu”. Zaznaczyć należy, że dla objęcia takiej informacji pojęciem „tajemnicy” istotne znaczenie ma wola samego przedsiębiorcy (rozpoznawalna dla innych osób), aby dana informacja pozostała nieujawniona dla pewnych kół odbiorców, konkurentów. Na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy z 2.8.1926 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji6, za tajemnice techniczne uważano: „specyficzne postępowanie wytwórcze, jak i same wytwory, ich jakość, materiał, kształt, barwę, rysunek itd., czy to chodzi o podniesienie użyteczności, czy też o cele artystyczne”7. Ponadto, tajemnicą objęte były „pomysły jeszcze niedostatecznie skonkretyzowane”, „odkrycia naukowe, nienadające się do opatentowania”, jak również „wynalazki, niemające kwalifikacji nowości”8. W dobie współczesnej, w doktrynie za tajemnice przedsiębiorstwa uważa się m.in. plany techniczne, listy klientów, metody kontroli jakości towarów i usług, sposoby marketingu, organizacji pracy, korespondencję handlową, treść zawartych umów i porozumień, nieopatentowane jeszcze wynalazki. Warto podkreślić, że nie jest wymagane, aby dana informacja była przydatna w innym przedsiębiorstwie. Ponadto, tajemnicę przedsiębiorstwa będą stanowić również informacje potrzebne w pracach naukowo-badawczych lub rozwojowych9. W literaturze powszechnie przyjmuje się, że tajemnicę przedsiębiorstwa stanowić mogą również wyniki prób i badań, których nie można zastosować w praktyce, np. informacje o skutkach ubocznych zażywania leku czy wstępne projekty i analizy wymagające dalszych prac rozwojowych. Posiadanie takich informacji może zaoszczędzić przedsiębiorcy wysokich nakładów finansowych oraz nakładów pracy przy samodzielnym prowadzeniu prac rozwojowych w danej dziedzinie. Dysponowanie takimi informacjami może niewątpliwie stanowić przewagę konkurencyjną przedsiębiorcy na rynku10. Zdaniem S. Sołtysińskiego i S. Gogulskiego11, „linię demarkacyjną między innowacjami, które podlegają ochronie jako tajemnice przedsiębiorstwa a informacjami niekorzystającymi z ochrony prawnej, wyznaczają przepisy ustawowe i dobre obyczaje. Informacje, które nie zasługują na ochronę z uwagi na interes publiczny, nie mogą być uznawane za tajemnice przedsiębiorstwa (np. sposoby poszukiwania klientów lub wytwarzania urządzeń, których zasadnicze przeznaczenie polega na prowadzeniu działalności niezgodnej z prawem lub zasadami współżycia społecznego)”. W orzecznictwie za tajemnicę przedsiębiorstwa uznawane były m.in.: dane obrazujące wielkość produkcji i sprzedaży, a także źródła zaopatrzenia i zbytu (postanowienie Sądu Antymonopolowego z 15.5.1996 r.12), informacje dotyczące planów wydawniczych przedsiębiorstwa (wyrok SA w Krakowie z 11.6.2003 r.13), wyszczególnienie kosztów działania, w szczególności kosztów badań i logistyki oraz marży stosowanej przez przedsiębiorstwo (wyrok Zespołu Arbitrów przy UZP z 9.6.2006 r.14), dane zawarte w PIT-5 i F-01 – sprawozdaniu finansowym, obrazujące zarówno aktywa, jak i pasywa oferentów, dochód, zyski, koszty działalności, straty, zobowiązania finansowe (wyrok Sądu Antymonopolowego z 10.7.2002 r.15). Informacja stanowiąca tajemnicę przedsiębiorstwa objęta jest ochroną przewidzianą w ZNKU bez względu na to, czy została w jakikolwiek sposób utrwalona. Ustawodawca nie wprowadził w ustawie wymogów w tym zakresie, co oznacza, że ochroną w ramach ZNKU objęte będą nie tylko informacje utrwalone w postaci papierowych lub elektronicznych dokumentów, ale również informacje przekazywane ustnie16. Należy jednak pamiętać, że nieutrwalenie informacji może utrudnić, a nawet uniemożliwić przeprowadzenie dowodu na okoliczność dokonania naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa. Zgodnie z ZNKU, ochroną przewidzianą w ustawie objęte są jedynie informacje poufne. Informacja poufna korzysta z ochrony tak długo, jak długo pozostaje informacją nieujawnioną. Według A. Michalaka17, „z ujawnieniem informacji będziemy mieli do czynienia nie tylko wtedy, gdy informacja jest znana przez niemal każdego obywatela, ale także wtedy, gdy taka informacja nie jest znana, ale jest dla każdego łatwo dostępna (np. gdy została opublikowana na stronie WWW lub w prasie)”. Sąd Najwyższy w wyroku z 3.10.2000 r.18 wyraził pogląd, zgodnie z którym „informacja nieujawniona do wiadomości publicznej traci ochronę prawną, gdy każdy przedsiębiorca (konkurent) może się o niej dowiedzieć drogą zwykłą i dozwoloną, a więc np. gdy pewna wiadomość jest przedstawiona w pismach fachowych lub gdy z towaru wystawionego na widok publiczny każdy fachowiec może poznać metodę, jaką zastosowano”. W doktrynie podkreśla się, że informacja pozostanie poufna tak długo, jak długo przedsiębiorca jest w stanie kontrolować liczbę i charakter osób posiadających do niej dostęp19. Podobne stanowisko w tej kwestii zajął SO w Rzeszowie w wyroku z 7.10.2013 r.20 Należy podkreślić, że informacja, którą posiada więcej niż jeden przedsiębiorca, może nadal być informacją poufną. Może się tak zdarzyć np. gdy kilku przedsiębiorców tworzy bazy klientów na tym samym rynku. W literaturze przedmiotu sporna pozostaje kwestia, czy określone informacje nadal korzystają z ochrony przewidzianej w art. 11 ZNKU w sytuacji, gdy większość konkurentów posiada pewną wiedzę techniczną lub określoną informację handlową i wciąż traktuje ją jak tajemnicę przedsiębiorstwa. Ustawa nie zawiera wskazówek, w jakim wymiarze należy badać poufność informacji: lokalnym, krajowym czy międzynarodowym. Zdaniem J. Szwaji21, biorąc pod uwagę coraz częstsze międzynarodowe kontakty gospodarcze, a także coraz łatwiejszy dostęp do informacji zawartych w Internecie, poufność informacji należy badać w kontekście międzynarodowym. W świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że ochrona prawna tajemnicy przedsiębiorstwa jest specyficzną regulacją prawną. Zauważyć należy, że ustawodawca nie ustalił wprost okresu trwania ochrony. Jedynie przepis art. 11 ust. 2 ZNKU nakłada na osobę, która świadczyła pracę na podstawie umowy o pracę lub innego stosunku prawnego obowiązek zachowania tajemnicy przedsiębiorstwa przez okres 3 lat. Zgodnie z dyspozycją tego przepisu, zakaz dotyczy przekazywania, ujawniania lub wykorzystywania informacji stanowiących tajemnice przedsiębiorstwa, chyba, że umowa stanowi inaczej lub ustał stan tajemnicy. Zatem, w myśl zasady swobody umów, strony mogą skrócić lub wydłużyć trzyletni okres ochronny gwarantowany przepisami ZNKU.
Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji a porozumienie TRIPS
Regulacja dotycząca tajemnicy przedsiębiorstwa zawarta w polskiej ZNKU odzwierciedla zasady zawarte w Porozumieniu w sprawie Handlowych Aspektów Praw Własności Intelektualnej z 15.4.1994 r.22 Należy podkreślić, że porozumienie TRIPS jest pierwszym aktem prawa międzynarodowego wyraźnie deklarującym konieczność ochrony informacji poufnych przed aktami nieuczciwej konkurencji. Szczególne znaczenie ma art. 39 TRIPS, który ustala podstawowe reguły ochrony takich informacji. Artykuł 39 ust. 2 TRIPS, zawierający definicję „poufnych informacji” stanowi, że: „Osoby fizyczne i prawne będą miały możliwość zapobiegania temu, aby informacje pozostające w sposób zgodny z prawem pod ich kontrolą nie zostały ujawnione, nabyte lub użyte bez ich zgody przez innych, w sposób sprzeczny z uczciwymi praktykami handlowymi, tak długo jak takie informacje:
a) są poufne w tym sensie, że jako całość w szczególnym zestawie i zespole ich elementów nie są ogólnie znane lub łatwo dostępne dla osób z kręgów, które normalnie zajmują się tym rodzajem informacji; b) mają wartość handlową dlatego, że są poufne i c) poddane zostały przez osobę, pod której legalną kontrolą informacje te pozostają rozsądnym, w danych okolicznościach, działaniom dla utrzymania ich poufności”.
Powyższy przepis nie wymaga przenoszenia na grunt polskiego prawa, gdyż art. 39 ust. 2 TRIPS jest przepisem samowykonalnym i w związku z tym stanowi część obowiązującego prawa. Stanowisko takie podzielił również SN w wyroku z 28.2.2007 r.23 W doktrynie nie ma jednomyślności, ale większość autorów jest zdania, że pomimo nieznacznych różnic terminologicznych, przedmiot regulacji art. 39 TRIPS i art. 11 ZNKU jest ten sam24.
Zakres podmiotowy tajemnicy przedsiębiorstwa i możliwość dysponowania przedmiotem ochrony
Podmiotem chronionym w ramach art. 11 ZNKU jest przedsiębiorca w rozumieniu art. 2 ZNKU. Zgodnie ze wskazanym artykułem, przedsiębiorcami są osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, które prowadząc, chociażby ubocznie, działalność zarobkową lub zawodową uczestniczą w działalności gospodarczej (art. 2 ZNKU). Definicja „przedsiębiorcy” na gruncie ZNKU jest szersza niż w innych ustawach, gdyż obejmuje swoim zakresem także podmioty uczestniczące w obrocie gospodarczym ubocznie. W szczególności nie jest wymagany wpis do rejestru przedsiębiorców czy prowadzenie działalności gospodarczej. Ochrona przewidziana ustawą nie obejmuje tajemnic, do których uprawnione są inne osoby niż przedsiębiorcy. Z kolei TRIPS obejmuje szerszy krąg podmiotów, gdyż w art. 39 ust. 1 odnosi się do „osób fizycznych i prawnych” nie stawiając im żadnych dodatkowych wymogów. Zarówno ZNKU, jak i TRIPS obejmują ochroną wyłącznie te informacje, które przedstawiają jakąś wartość gospodarczą25. Spory w doktrynie budzi wciąż zagadnienie dysponowania przez przedsiębiorcę przedmiotem ochrony, czyli tajemnicą przedsiębiorstwa. Jedni autorzy stoją na stanowisku, że istnieje prawo podmiotowe do tajemnicy przedsiębiorstwa, a przedsiębiorcy przysługuje prawo do rozporządzania nią26, podczas gdy inni autorzy są zdania, że tajemnicę przedsiębiorstwa chronią wyłącznie przepisy o odpowiedzialności deliktowej i nie istnieje w odniesieniu do niej prawo podmiotowe27. Większość autorów opowiada się jednak za stanowiskiem, zgodnie z którym przedsiębiorcy przysługuje prawo do korzystania i rozporządzania informacjami poufnymi stanowiącymi tajemnicę przedsiębiorstwa. Ponadto, podkreśla się, że w świetle art. 551 KC tajemnicę przedsiębiorstwa stanowią „niematerialny składnik przedsiębiorstwa, który podobnie, jak i pozostałe jego składniki (niematerialne i materialne) ma służyć przedsiębiorcy do prowadzenia działalności gospodarczej”28. Porozumienie TRIPS uznaje informacje nieujawnione za prawo własności intelektualnej, a zatem opowiada się za możliwością dysponowania prawem do tajemnic własnego przedsiębiorstwa.
Podmioty uprawnione i zobowiązane do zachowania tajemnicy
W literaturze przedmiotu nie ma zgodnego stanowiska odnośnie podmiotów zobowiązanych do zachowania tajemnicy. W doktrynie dominuje pogląd, że każdy jest zobowiązany do nienaruszania tajemnicy przedsiębiorstwa, a zatem adresatem zakazów zawartych w art. 11 ZNKU są nie tylko przedsiębiorcy29. Postanowienia TRIPS (art. 39 ust. 2) również zakładają, że każda osoba może dokonać naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa, a więc także osoba niebędąca przedsiębiorcą. Dostęp do informacji poufnych posiada przede wszystkim przedsiębiorca, którego interesy chronią przepisy ZNKU. Ponadto, ustawa objęła również ochroną nabywcę informacji stanowiącej tajemnicę przedsiębiorstwa, jeśli została ona nabyta w dobrej wierze od osoby nieuprawnionej na podstawie odpłatnej czynności prawnej (art. 11 ust. 3 ZNKU). Do takiego nabywcy nie ma zastosowania przepis art. 11 ust. 1 ZNKU wskazujący, że czyn nieuczciwej konkurencji stanowi przekazanie, ujawnienie lub wykorzystanie cudzych informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa albo ich nabycie od osoby nieuprawnionej, jeżeli zagraża lub narusza interes przedsiębiorcy. Istotne z punktu widzenia art. 11 ust. 3 ZNKU jest, aby nabycie nastąpiło w dobrej wierze. Zgodnie z tym przepisem, sąd może zobowiązać nabywcę do zapłaty stosownego wynagrodzenia za korzystanie z poufnych informacji, nie dłużej jednak niż do ustania stanu tajemnicy. Przyznanie sądownego wynagrodzenia zależy m.in. od rozmiaru szkody wyrządzonej uprawnionemu bezprawnym ujawnieniem należących do niego informacji. Bardzo często dostęp do chronionych informacji posiadają również pracownicy przedsiębiorcy, albo inne osoby świadczące pracę na podstawie innego stosunku prawnego. Nierzadko to właśnie pracownicy są twórcami nowych myśli technologicznych, czy technicznych rozwiązań które stanowią know-how przedsiębiorcy. W ostatnim czasie większą ochronę przyznaje się pracodawcy, którego mieniem stają się wszelkie przedmioty własności intelektualnej stworzone przez pracownika, chyba że na mocy umowy lub ustawy należą do pracownika-twórcy. W literaturze podkreśla się, że w czasie trwania stosunku pracy, tajemnica przedsiębiorstwa jest chroniona na zasadzie kontraktowej, zaś po ustaniu stosunku pracy informacje stanowiące tajemnice przedsiębiorstwa chronione są przepisami ZNKU bądź w oparciu o stosowne umowy o zachowaniu poufności30. Sytuację pracownika reguluje również art. 100 § 2 ust. 4 KP, nakładający na pracownika obowiązek zachowania w tajemnicy wszelkich informacji dotyczących przedsiębiorstwa, których ujawnienie może narazić pracodawcę na szkodę. W orzeczeniu z 15.5.2002 r.31 SA w Krakowie stwierdził jednoznacznie, że: „Przepis art. 100 § 2 KP nie stanowi zamkniętego katalogu obowiązków pracownika; obowiązek lojalności względem pracodawcy wymaga od pracownika nie tylko zachowania w tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, ale także powstrzymania się od wykorzystania takich informacji we własnym zakresie w sposób, który mógłby narazić pracodawcę na szkodę”. Stanowisko Sądu Apelacyjnego zostało podtrzymane w wyroku SN z 8.8.2007 r.32 Po ustaniu stosunku pracy zakres związania tajemnicą nie jest tak szeroki. Pracodawcy, chcący chronić tajemnice swego przedsiębiorstwa, często decydują się na zawarcie z byłymi pracownikami umów o zakazie konkurencji i zachowaniu poufności. Zgodnie z zasadą swobody umów, strony mogą samodzielnie kształtować stosunek prawny w zakresie odpowiedzialności za naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa. Strony nie muszą w umowie o zachowaniu poufności określać terminu obowiązywania zakazu ujawniania poufnej informacji. W takiej sytuacji przyjmuje się, że zakaz nieujawniania obowiązuje do momentu ustania stanu poufności33. W doktrynie podkreśla się, że „sam przedsiębiorca samodzielnie powinien określić, które informacje mają dla niego znaczenie ze względu na stosowaną technikę lub technologię”34. Ponadto, niezwykle istotne jest, że pracownik musi mieć świadomość, które informacje są objęte ochroną, a które są powszechnie dostępne. W wyroku z 17.2.2011 r.35 Sąd Apelacyjny w Krakowie uznał, że „wykorzystanie przez byłego pracownika przedsiębiorstwa informacji niezastrzeżonych przymiotem tajemnicy przedsiębiorstwa, traktować należy jako korzystanie z wiedzy powszechnie dostępnej i nie stanowi czynu nieuczciwej konkurencji”. Sąd Najwyższy w wyroku z 3.10.2000 r.36 wyraził pogląd, że „wiedza, doświadczenia i umiejętności zdobyte przez pracownika podczas zatrudnienia nie korzystają z ustawowej ochrony na rzecz przedsiębiorstwa, chociaż ze względu na zasadę umów należy dopuścić możliwość zawarcia przez strony (pracodawcę i pracownika) porozumienia zawierającego klauzulę ograniczającą posługiwanie się wiedzą w celach konkurencyjnych po ustaniu zatrudnienia”. Każdy przedsiębiorca powinien podjąć odpowiednie kroki w celu zachowania poufnych informacji stanowiących know-how w tajemnicy. Chroniąc odpowiednio poufne informacje przedsiębiorca wyraźnie manifestuje chęć nieujawniania tajemnicy swojego przedsiębiorstwa. Zastosowane środki będą się różnić w zależności od tego, czy będą zastosowane w małym przedsiębiorstwie, w którym dostęp do informacji poufnych będą mieli wszyscy pracownicy, czy w dużym podmiocie, w którym krąg osób posiadających dostęp do informacji chronionych jest ograniczony. Pewne środki są powszechnie stosowane przez przedsiębiorców, jak np. ograniczenie dostępu do pomieszczeń, w których znajduje się odpowiednia dokumentacja, monitoring i inne zabezpieczenia techniczne37. Nie ulega wątpliwości, że przedsiębiorca jako podmiot uprawniony do samodzielnego dysponowania tajemnicą przedsiębiorstwa, może zwolnić inny podmiot z obowiązku zachowania tajemnicy. Poza tym, ustawodawca uregulował, w jakich sytuacjach może dojść do narażenia na naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa i przewidział stosowne procedury regulujące kwestie związane z ujawnieniem poufnych informacji organom władzy. Artykuł 153 § 11 KPC wprowadza bezwzględny obowiązek zarządzania posiedzenia przy drzwiach zamkniętych, jeżeli żąda tego strona ze względu na ryzyko ujawnienia informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa. Bezsporne jest, że chęć zatrzymania w tajemnicy informacji poufnych dotyczących przedsiębiorstwa powinna być uznana za ważny interes prywatny. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawodawca wprowadził możliwość złożenia wniosku o rozpatrzenie sprawy przy drzwiach zamkniętych, jeśli przemawia za tym ważny interes prywatny (art. 96 ustawy z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi38). W trakcie procesu karnego na podstawie art. 360 § 1 pkt 4 KPK można żądać wyłączenia jawności rozprawy, jeżeli narusza to ważny interes prywatny. W doktrynie podnosi się, że niektóre z informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa w pewnym zakresie mogą być objęte ochroną przez znowelizowane przepisy KPK dotyczące ochrony informacji niejawnych oraz tajemnic zawodowych (art. 179 i n. KPK)39. Zgodnie z tym poglądem, ochrona tajemnic przedsiębiorstwa powinna być realizowana już w trakcie zbierania materiału dowodowego. Jeśli znaleziony dokument lub materiał zawiera informacje mogące stanowić tajemnicę, organowi nie wolno się zapoznawać z treścią dokumentu, powinien zaś zapieczętowany dokument przekazać prokuratorowi lub sądowi (art. 225 § 1 KPK). Pomimo, że wspomniany przepis nie odnosi się bezpośrednio do informacji poufnych będących tajemnicą przedsiębiorstwa, „uprawnienie daje się jednak wywieść na zasadzie analogii na podstawie tego przepisu oraz art. 21 ust. 1 i 64 ust. 1 Konstytucji RP”40.
Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa
Podstawowym narzędziem służącym do ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa przed czynami nieuczciwej konkurencji są przepisy umożliwiające dochodzenie roszczeń przed sądem. Zgodnie z art. 18 ZNKU przedsiębiorca, którego interes został zagrożony lub naruszony, może wystąpić z żądaniem:
1) zaniechania niedozwolonych działań; 2) usunięcia skutków niedozwolonych działań; 3) złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie; 4) naprawienia wyrządzonej szkody, na zasadach ogólnych; 5) wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, na zasadach ogólnych; 6) zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na określony cel społeczny związany ze wspieraniem kultury polskiej lub ochroną dziedzictwa narodowego – jeżeli czyn nieuczciwej konkurencji był zawiniony.
Każde z powyższych roszczeń może być dochodzone odrębnym pozwem. Alternatywą do art. 18 ZNKU są przepisy KC regulujące odpowiedzialność deliktową (art. 415 i n. KC). Jednak zdaniem A. Michalaka41, „rola przepisów deliktowych zawartych w Kodeksie cywilnym ma znaczenie drugorzędne dla ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa w porównaniu z mechanizmami ochrony zawartymi w ZNKU”. Przepisy karne w ZNKU definiują naruszenie tajemnic przedsiębiorstwa jako występek (art. 23 ZNKU). Według art. 23 ust. 1 ZNKU, ujawnienie innej osobie lub wykorzystanie we własnej działalności gospodarczej informacji stanowiącej tajemnicę przedsiębiorstwa, jeżeli wyrządza to przedsiębiorcy poważną szkodę, jest zagrożone karą grzywny, karą ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do lat 2. Ta sama kara grozi za ujawnienie lub wykorzystanie bezprawnie uzyskanej tajemnicy przedsiębiorstwa. Obydwa przestępstwa mogą być popełnione tylko z winy umyślnej. Ponadto, rozdział XXXIII KK zawiera katalog przestępstw przeciwko ochronie informacji. Niewątpliwie, naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa stanowi czyn karalny, popełniany najczęściej przez pracowników przedsiębiorstwa ze względu na stosunkowo łatwy dostęp do informacji objętych tajemnicą.
Tajemnica przedsiębiorstwa w ustawie – Prawo zamówień publicznych
Badając zagadnienie tajemnicy przedsiębiorstwa na gruncie przepisów odnoszących się do zamówień publicznych, w pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że jednym z filarów systemu zamówień publicznych jest zasada jawności. Zasada ta znalazła swój wyraz w art. 8 ust. 1 ustawy z 29.1.2004 r. – Prawo zamówień publicznych42, który stanowi, że postępowanie o udzielenie zamówienia jest jawne. Zasada jawności ma gwarantować przejrzystość procedur, równy dostęp wykonawców do możliwości uzyskania zamówienia oraz zapewnienie uczciwej konkurencji. Jakiekolwiek ograniczenia dostępu do informacji związanych z postępowaniem powinny mieć umocowanie w ustawie. Jak wskazuje orzecznictwo KIO, każdy przypadek naruszenia zasady jawności przyczynia się do wadliwości postępowania, a w konsekwencji może prowadzić do jego unieważnienia43. Jako wyjątek od zasady jawności przepis art. 8 ust. 2 ZamPublU dopuszcza możliwość ograniczenia przez zamawiającego dostępu do informacji związanych z postępowaniem o udzielenie zamówienia, jednak jedynie w przypadkach określonych w ustawie. Przy czym przez pojęcie ustawy rozumieć należy wyłącznie ZamPublU, a nie można go odnosić do innych ustaw44. Ograniczenie dostępu do informacji objętych tajemnicą przedsiębiorstwa w postępowaniu o udzielenie zamówienia możliwe jest na podstawie art. 8 ust. 3 ZamPublU, zgodnie z którym nie ujawnia się informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, jeżeli wykonawca, nie później niż w terminie składania ofert lub wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, zastrzegł, że nie mogą być one udostępniane. Tym samym ustawodawca uznał, że ochrona wartości, jaką dla konkretnego podmiotu stanowi tajemnica przedsiębiorstwa, może mieć wyjątkowo, pod pewnymi warunkami, pierwszeństwo przed zasadą jawności postępowania. W tym miejscu zaznaczyć należy, że w czasie powstawania niniejszego opracowania trwały prace nad nowelizacją ZamPublU45. W dniu 17.9.2014 r. Prezydent RP podpisał ustawę z 29.9.2014 r. o zmianie ustawy – Prawo zamówień publicznych46, która m.in. wprowadza nowe brzmienie art. 8 ust. 3 ZamPublU, uzupełniając go o zapis wskazujący na konieczność wykazania przez wykonawcę, iż określone informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa, jeżeli chce zastrzec ich ujawnienie. Ustawa wejdzie w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia. Ze względu na konieczność zapewnienia prawidłowego funkcjonowania systemu zamówień publicznych, ustawodawca wprowadził ograniczenia w zakresie zastrzegania tajemnicy przedsiębiorstwa wskazując, że wykonawca nie może w złożonej przez siebie ofercie zastrzec informacji, wymienionych enumeratywnie w art. 86 ust. 4 ZamPublU, tj. nazwy (firmy) oraz adresów wykonawców, a także informacji dotyczących ceny, terminu wykonania zamówienia, okresu gwarancji i warunków płatności. Zgodnie z orzecznictwem SN, nie można objąć tajemnicą przedsiębiorstwa informacji powszechnie znanych lub takich, o treści których określony podmiot, ze względu na rodzaj prowadzonej działalności, może się dowiedzieć w zwykłej i dozwolonej drodze. Informacja dotychczas nieznana traci swój tajny charakter i tym samym ochronę wówczas, gdy zostanie rozpowszechniona w sposób pozwalający każdemu zainteresowanemu na zapoznanie się z nią bez zgody dysponenta47. Jak wskazuje się w literaturze przedmiotu48, „Co do zasady, informacje zawarte w wykazie zrealizowanych zamówień, jakich żąda zamawiający, obejmujące dane dotyczące: przedmiotu zamówienia, wartości usługi lub dostawy, terminu realizacji nie mogą stanowić tajemnicy przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Tajemnicą przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów ustawy – Prawo zamówień publicznych nie są też – co do zasady – dokumenty potwierdzające należyte wykonanie czy wykonywanie usług lub dostaw, które ze swej istoty stanowią jedynie potwierdzenie, że zostały wykonane w sposób należyty”. Podkreślić również należy, że nie można zastrzec jako tajemnicy przedsiębiorstwa informacji dotyczących umów zawartych z jednostkami sektora finansów publicznych, ponieważ takie informacje objęte są zasadą jawności, a dostęp do nich można uzyskać na zasadach określonych przepisami o dostępie do informacji publicznej. Przymiotu jawności nie mają natomiast umowy zawierane pomiędzy podmiotami prywatnymi. Przepisy prawa nie obligują stron takiego stosunku do ujawniania informacji dotyczących realizacji umowy. Powszechną praktyką jest zastrzeganie poufności wszelkich informacji zawartych w umowach pomiędzy podmiotami prywatnymi. Informacje tego typu są informacjami handlowymi posiadającymi wartość gospodarczą i jako takie mają znaczenie dla prowadzonej działalności, w tym dla pozycji wykonawcy na rynku49. Mogą być zatem (przy spełnieniu wszystkich przesłanek ustawowych) zastrzegane jako tajemnica przedsiębiorstwa. Problematyka tajemnicy przedsiębiorstwa w postępowaniu o udzielnie zamówienia publicznego była wielokrotnie przedmiotem rozważań KIO. I tak, w wyroku z 27.3.2013 r.50 Izba uznała, że można skutecznie zastrzec jako tajemnicę przedsiębiorstwa wykaz specjalistów, zwłaszcza z branży usług informatycznych, którzy będą brać udział w wykonywaniu zamówienia. W innym z wyroków KIO wskazała, że tajemnicę przedsiębiorstwa mogą stanowić również rozwiązania organizacyjne grupy przedsiębiorców w zakresie ustalonej polityki kosztowej, która ma na celu optymalizację kosztów po to, aby w efekcie zwiększyć konkurencyjność rynkową podmiotów ją stanowiących51. W tym samym wyroku Izba uznała, że wykonawca może skutecznie zastrzec jako tajemnicę przedsiębiorstwa dane podwykonawców, ponieważ informacja o cenach dostaw, usług i robót oferowanych przez podwykonawców, może być przedmiotem zainteresowania ze strony konkurencji, ukierunkowanym na pozyskanie poszukiwanych tanich podwykonawców i dostawców do celów własnych52. Jako stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa (oczywiście każdorazowo po spełnieniu wszystkich wymaganych ustawową definicją przesłanek) w orzecznictwie wskazywano dane o prowadzonej działalności handlowej, umowy i porozumienia z kontrahentami, listy klientów53. Orzecznictwo KIO dopuszcza również objęcie ochroną jako tajemnicy przedsiębiorstwa opracowanych przez wykonawcę na potrzeby zamówienia takich elementów oferty jak np. opis funkcjonalny systemu, opis techniczny, zastosowana metodologia, zawierające know-how wykonawcy, jak i wykaz sprzętu i licencji zastosowanych do budowy systemu w ramach oferowanego rozwiązania oraz sposób kalkulacji ceny54. Podmiotem chronionym w wyniku obowiązywania tajemnicy jest przedsiębiorca ubiegający się o udzielenie zamówienia. ZamPublU nie zawiera przepisów wskazujących na okres ochrony zastrzeżonych informacji, wskazuje natomiast termin na dokonanie zastrzeżenia Zgodnie z art. 8 ust. 3 ZamPublU, wykonawca powinien dokonać zastrzeżenia nie później niż w terminie składania ofert lub wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu. Zgodnie z opinią prawną Urzędu Zamówień Publicznych dotyczącą tajemnicy przedsiębiorstwa55, „zastrzeżenie zakazu udostępniania informacji dokonane przez wykonawcę staje się skuteczne dopiero w sytuacji, gdy zamawiający w wyniku przeprowadzenia odpowiedniego badania pozytywnie przesądzi, że zastrzeżone informacje mają charakter tajemnicy przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji”. Odnośnie dokumentów składanych w toku postępowania na wezwanie zamawiającego, w orzecznictwie KIO można spotkać się ze stanowiskiem, że wykonawca może je zastrzec jako tajemnicę przedsiębiorstwa w terminie ich składania, a wskazany w art. 8 ust. 3 ZamPublU termin nie będzie miał do nich zastosowania z oczywistych względów – nieistnienia tych dokumentów w momencie składania oferty czy też wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu56. Zgodnie z uchwałą SN z 21.10.2005 r.57, zamawiający jest zobowiązany do zbadania skuteczności zastrzeżenia tajemnicy przedsiębiorstwa. W przypadku stwierdzenia przez zamawiającego, że zastrzeżone informacje nie stanowią tajemnicy przedsiębiorstwa, zamawiający powinien je ujawnić. W przedmiotowej uchwale (która pomimo licznych nowelizacji ZamPublU zachowuje swoją aktualność) Sąd Najwyższy wywodził następująco: „Ponieważ przesłanką aktualizacji się zakazu ujawniania informacji jest uprzednie pozytywne przesądzenie, że stanowią one tajemnice przedsiębiorstwa (…) przeto logicznym staje się wniosek, że badanie w przedmiocie wystąpienia tej przesłanki jest obowiązkiem zamawiającego, bowiem pozytywny wynik tego badania przesądzi dopiero o zaktualizowaniu się ustawowego zakazu ujawniania informacji, adresowanego przecież – co wyżej wykazano – do zamawiającego (…) Negatywna weryfikacja przez zamawiającego wystąpienia niezbędnej przesłanki ustawowej przesądzającej o skuteczności dokonania zastrzeżenia zakazu udostępniania informacji (brak podstaw do uznania ich za tajemnicę przedsiębiorstwa) wywołuje tylko konsekwencje w postaci wyłączenia (…) zakazu ujawniania, bezzasadnie zastrzeżonych przez oferenta, informacji”. Do dnia podjęcia przedmiotowej uchwały powszechną praktyką zamawiających było odrzucanie oferty wykonawcy, który w ocenie zamawiającego bezpodstawnie zastrzegł jako tajemnicę przedsiębiorstwa informacje jej niestanowiące, jako oferty niezgodnej z ustawą (art. 89 ust. 1 pkt 1 ZamPublU). Ciężar udowodnienia, że zastrzeżona informacja stanowi tajemnicę przedsiębiorstwa, spoczywa na wykonawcy, który takiego zastrzeżenia dokonuje. Po wejściu w życie ZmZamPublU obowiązek taki będzie wynikał bezpośrednio z brzmienia art. 8 ust. 3 ZamPublU. Na dzień sporządzenia niniejszego opracowania przepisy ZamPublU nie nakładają takiego obowiązku na wykonawcę wprost, natomiast zgodzić należy się ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku KIO z 11.3.2011 r.58: „Skoro wykonawca dokonuje zastrzeżenia i czynność ta musi zostać oceniona przez Zamawiającego pod względem jej skuteczności, oczywiste jest, że wykonawca jest obowiązany wykazać, iż podjął przewidziane ustawą działania zmierzające do zachowania poufności zastrzeżonych informacji”. Jakkolwiek ZamPublU nie przewiduje szczególnego trybu badania zastrzeżonych informacji, to wydaje się, że zamawiający powinien w przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do charakteru informacji zastrzeżonych jako tajemnica przedsiębiorstwa zwrócić się do wykonawcy o stosowne wyjaśnienia, w szczególności dotyczące tego, jaką wartość gospodarczą mają dla wykonawcy zastrzeżone informacje oraz jakie działania przedsiębiorca podjął w stosunku do informacji, aby zachować ich poufność. Zamawiający powinien przede wszystkim zbadać, czy zastrzeżone przez wykonawcę informacje posiadają dla wykonawcy na tyle dużą wartość gospodarczą, że prawo do poufności dominuje nad zasadą jawności postępowania59. W tym miejscu zaznaczyć należy, że wyjaśnienia udzielone przez Wykonawcę muszą być wyczerpujące i precyzyjne, ponieważ odpowiedź zbyt ogólnikowa przemawiać będzie za niezasadnością dokonanego zastrzeżenia. Podkreślić należy, że zastrzeżeniu oferty jako tajemnicy przedsiębiorstwa może podlegać tylko niezbędny jej fragment, a nawet wyłącznie określony zapis, chyba, że ujawnienie tej części informacji stanowiłoby podstawę do skutecznej dedukcji na temat całości informacji objętych tajemnicą przedsiębiorstwa. Zamawiający powinien zatem poddać ocenie każdy zastrzeżony dokument oferty, każdą jego stronę60. Badanie zasadności zastrzeżenia powinno nastąpić do wyboru oferty najkorzystniejszej. Każdorazowo czynność ujawnienia informacji zastrzeżonych jako tajemnica przedsiębiorstwa powinna zostać poprzedzona wnikliwym badaniem, ponieważ ujawnienie przez zamawiającego informacji, które w istocie stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa, powoduje ryzyko narażenia na odpowiedzialność cywilnoprawną. Ponadto, może skutkować wobec osób podejmujących czynności po stronie zamawiającego odpowiedzialnością z art. 23 ust. 1 ZNKU, jeżeli ujawnienie zastrzeżonych informacji wyrządziłoby poważną szkodę wykonawcy61. Z tego względu zdarza się, że zamawiający nie ujawnia zastrzeżonych przez wykonawców informacji, oczekując, że w przypadku wniesienia odwołania na czynność zaniechania odtajnienia informacji, orzeczenie KIO zwolni go z ryzyka odpowiedzialności. Z uwagi na charakter postępowania, dostęp do informacji chronionych jako tajemnica przedsiębiorstwa w postępowaniu o udzielenie zamówienia będzie mieć przede wszystkim zamawiający, w szczególności kierownik zamawiającego i członkowie komisji przetargowej, a w postępowaniu odwoławczym skład orzekający KIO, w przypadku wniesienia skargi – sąd okręgowy. Dostęp do zastrzeżonych informacji posiadać będą również podmioty uprawnione do kontroli postępowania o udzielenie zamówienia (przede wszystkim Prezes Urzędu Zamówień Publicznych). Oczywiste jest, że dostęp do informacji chronionych jako tajemnica przedsiębiorstwa posiada również krąg osób wybranych przez samego przedsiębiorcę – jego pracownicy, osoby współpracujące i podmioty, którym powierzył daną informację. Co do zasady, zobowiązanym do zachowania tajemnicy przedsiębiorstwa będzie też każdy, kto wszedł w posiadanie informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa. Na gruncie ZamPublU podmioty uprawnione do uzyskania dostępu do informacji chronionych będą jednocześnie podmiotami zobowiązanymi do zachowania tajemnicy, z tym, że jak już wskazywano w niniejszym opracowaniu, zamawiający ma obowiązek ujawnienia informacji zastrzeżonych przez wykonawcę jako tajemnica przedsiębiorstwa w przypadku, gdy uzna, że nie zostały spełnione przesłanki do uznania danej informacji za tajemnicę przedsiębiorstwa lub gdy dokonanie czynności odtajnienia zostanie nakazane orzeczeniem KIO. Składając ofertę lub wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, w których zawarte są informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa, przedsiębiorca aprobuje fakt, że dostęp do wskazanych informacji będzie posiadał zamawiający, a w przypadku postępowania odwoławczego KIO, ewentualnie sąd okręgowy oraz podmioty uprawnione do kontroli zamówienia. Co więcej, biorąc pod uwagę obowiązujące przepisy i praktykę w tym zakresie, przedsiębiorca musi również mieć świadomość, że oceny, czy dana informacja stanowi tajemnicę przedsiębiorstwa będzie dokonywać zamawiający i w przypadku negatywnej weryfikacji ujawni zastrzeżone informacje. Informacje objęte tajemnicą przedsiębiorstwa w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego mogą być przetwarzane zarówno w postaci papierowej, jak i elektronicznej. Podobnie w postępowaniu przed KIO, zwłaszcza, że ZamPublU dopuszcza złożenie odwołania w formie pisemnej albo elektronicznej opatrzonej bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu (art. 180 ust. 4 ZamPublU). Przechodząc na grunt przepisów dotyczących postępowania odwoławczego wskazać należy, że w postępowaniu przed KIO zasadą jest jawność rozprawy. Przepis art. 189 ust. 6 ZamPublU przewiduje możliwość wyłączenia jawności w całości lub w części, jeżeli przy rozpoznawaniu odwołania może być ujawniona informacja stanowiąca tajemnicę chronioną na podstawie odrębnych przepisów inna niż informacja niejawna w rozumieniu przepisów o ochronie informacji niejawnych. Wyłączenie jawności odbywa się na wniosek strony lub z urzędu. Jako przykład wskazać można tajemnicę przedsiębiorstwa. W takiej sytuacji w rozprawie mogą uczestniczyć wyłącznie strony lub ich pełnomocnicy. Warto zauważyć, że stroną postępowania nie jest podmiot przystępujący do postępowania odwoławczego (art. 185 ust. 2 i 3 ZamPublU), a zatem nie będzie mógł on uczestniczyć w rozprawie w przypadku wyłączenia jej jawności. Wyłączenie jawności następuje w formie postanowienia, na które nie przysługuje skarga do sądu. Podsumowując rozważania dotyczące tajemnicy przedsiębiorstwa w systemie zamówień publicznych wskazać należy, że częstą praktyką wśród wykonawców jest zastrzeganie informacji, które de facto nie stanowią tajemnicy przedsiębiorstwa. Z drugiej strony zdarza się, że zamawiający w obawie przed odpowiedzialnością z tytułu naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa nie podejmuje czynności, do których jest zobowiązany czekając, że to orzeczenie KIO zwolni go z ryzyka odpowiedzialności. W przypadku nieuprawnionego ujawnienia informacji zastrzeżonych jako tajemnica przedsiębiorstwa należy liczyć się z roszczeniami cywilnoprawnymi, ale także odpowiedzialnością karną, w przypadku, gdy ujawnienie zastrzeżonych informacji wyrządziłoby poważną szkodę wykonawcy. Tajemnica przedsiębiorstwa w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego powinna być każdorazowo przedmiotem wnikliwego badania przez zamawiającego i nie może być interpretowana w sposób rozszerzający, ponieważ narusza wówczas uprawnienia wykonawców występujących w postępowaniu.
Podsumowanie
Problematyka związana z ochroną tajemnicy przedsiębiorstwa ma współcześnie doniosłe znaczenie. Innowacyjne rozwiązania pozwalają przedsiębiorcy uzyskać przewagę na rynku, dlatego też tak istotna stała się kwestia ochrony poufnych informacji przed nieuczciwymi działaniami konkurentów. Wobec dynamicznego rozwoju myśli technicznej i technologicznej niezwykle trudno jest utrzymać daną informację w tajemnicy. Ponadto, coraz trudniej jest ocenić, w którym momencie informacja naukowo-techniczna będąca tajemnicą przedsiębiorstwa stała się częścią domeny publicznej. Dla skutecznej ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa fundamentalne znaczenie mają przede wszystkim działania samego przedsiębiorcy, podejmowane w celu zminimalizowania ryzyka ujawnienia określonych informacji. Istotną rolę w tym zakresie odgrywa stosowanie odpowiednich procedur i mechanizmów, takich jak zawieranie klauzul poufności w umowach, odpowiednie oznaczanie informacji poufnych, ograniczenie kręgu osób mających do nich fizycznie dostęp. Summary: Business confidentiality – selected issues The article discusses selected issues concerning business confidentiality within the meaning of Art. 11.4 of the Unfair Competition Act of 16 April 1993. Protection confidential business information is of paramount importance. The introduction of regulations restricting access to confidential information constituting business know-how and statutory sanctions for violating business confidentiality is to ensure effective protection against acts of unfair competition. The purpose of those regulations is to protected entrepreneurs, especially those who invest millions in modern and innovative technical, technological and economic solutions. For such companies protection of their confidential business information is fundamental. The article discusses the notion of business confidentiality and the legal basis for the duty of confidentiality, the substantive and objective scope of the definition. The article also analyzes entrepreneur’s rights to dispose of the protected object. Further on, the article describes the instruments used to protect confidential information and sanctions for its unauthorized disclosure. A significant part of the article is dedicated to the regulation of business confidentiality in public procurement, with reference to the judgments of the National Board of Appeal.
  1. Dalej jako: KIO.

  2. Szerzej A. Michalak, Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa, Kraków 2006, s. 22.

  3. Ustawa z 16.4.1994 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, t. jedn.: Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.; dalej jako: ZNKU.

  4. S. Sołtysiński, S. Gogulski [w:] Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, pod red. J. Szwaji, Warszawa 2013, s. 452.

  5. I CKN 304/00, OSNC Nr 4/2001, poz. 59.

  6. Dz.U. Nr 96, poz. 559 ze zm.

  7. A. Krauz, F. Zoll, Polska ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, Poznań 1929, s. 199.

  8. Ibidem, s. 200.

  9. S. Sołtysiński, S. Gogulski [w:] op. cit., s. 453; M. Mozgawa, Zwalczanie nieuczciwej konkurencji środkami prawa karnego, Gdańsk 1997, s. 35.

  10. S. Sołtysiński, S. Gogulski [w:] op. cit., s. 453.

  11. Ibidem, s. 453.

  12. XVII Amz 1/96, „Wokanda” Nr 10/1997, s. 55.

  13. I ACa 469/03, niepubl.

  14. UZP/ZO/0 – 1625/06, Legalis.

  15. XVII Ama 78/01, Dz.Urz. UOKiK Nr 5/2002, s. 231.

  16. Por. E. Traple, Ochrona informacji stanowiącej tajemnicę przedsiębiorstwa w ZNKU a ochrona tajemnic ujawnionych w trakcie negocjacji, dodatek specjalny do MoP Nr 21/2003, s. 8.

  17. A. Michalak [w:] M. Zdyb, M. Sieradzka, Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, Warszawa 2010, s. 310.

  18. I CKN 304/00, zob. przyp. 7.

  19. A. Michalak [w:] M. Zdyb, M. Sieradzka, Ustawa..., op. cit., s. 313.

  20. VI GC 422/12, Legalis.

  21. S. Sołtysiński, S. Gogulski [w:] op. cit., s. 471; M. Mozgawa, Zwalczanie nieuczciwej konkurencji środkami prawa karnego, Gdańsk 1997, s. 37.

  22. Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights, stanowi załącznik 1C do zawartego Porozumienia w Sprawie Ustanowienia Światowej Organizacji Handlu (WTO), dalej jako: TRIPS. Polska związana jest postanowieniami TRIPS od 19.3.1996 r., Dz.U. z 1996 r. Nr 32, poz. 143.

  23. V CSK 444/06, OSG Nr 12/2007, poz. 124.

  24. E. Traple, op. cit., s. 7; A. Michalak [w:] M. Zdyb, M. Sieradzka, Ustawa..., op. cit., s. 139.

  25. E. Traple, op. cit., s. 8–9.

  26. Por. E. Gniewek, Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2011, s. 128; E. Wojcieszko-Głuszko, Ochrona prawna know-how w prawie polskim na tle porównawczym, „Zeszysty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” 2002, s. 146 i n.

  27. Por. B. Gawlik, Umowa know-how, Warszawa 1973, s. 65 i n.

  28. E. Wojcieszko-Głuszko, Tajemnica przedsiębiorstwa i jej cywilnoprawna ochrona na podstawie przepisów prawa nieuczciwej konkurencji, w: Z problematyki prac na dobrach niematerialnych, Kraków 2005, s. 13 i n.

  29. E. Nowińska, M. du Vall, Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Warszawa, 2007, s. 142; A. Michalak [w:] M. Zdyb, M. Sieradzka, Ustawa..., op. cit., s. 323; odmiennie: P. Bogdalski, Tajemnica przedsiębiorstwa – zagadnienia konstrukcyjne, MoP Nr 6/1997, s. 229.

  30. A. Michalak [w:] M. Zdyb, M. Sieradzka, Ustawa..., op. cit., s. 336 i n.

  31. XVII Amz 1/96, zob. przyp. 14.

  32. II PK 45/07, OSNAPiUS Nr 19–20/2008, poz. 283.

  33. Ibidem, s. 335.

  34. W. Masewicz, Zwalczanie nieuczciwej konkurencji i wynikające stąd obowiązki prawnicze, Bydgoszcz 1996, s. 23 i n.

  35. I ACa 17/11, Legalis.

  36. I CKN 304/00, zob. przyp. 7.

  37. E. Nowińska, M. du Vall, op. cit., s. 139.

  38. T. jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.

  39. Por. S. Sołtysiński, S. Gogulski [w:] op. cit., s. 482 i n.

  40. Ibidem, s. 483.

  41. A. Michalak, Ochrona…, op. cit., s. 213.

  42. T. jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 907 ze zm.; dalej jako: ZamPublU.

  43. Wyrok KIO z 18.1.2012 r., KIO 59/12, Legalis.

  44. J. Pieróg, Prawo zamówień publicznych. Komentarz, Warszawa 2013, s. 74.

  45. Przebieg prac legislacyjnych dostępny na: www.sejm.gov.pl (sprawdzono: 18.9.2014 r.).

  46. Dz.U. Nr 1232, dalej jako: ZmZamPublU.

  47. Wyrok SN z 5.9.2001 r., I CKN 1159/00, OSNC Nr 5/2002, poz. 67.

  48. P. Granecki, Prawo zamówień publicznych. Komentarz, Warszawa 2012, s. 105 i n.

  49. Wyrok KIO z 5.6.2013 r., KIO 1186/13, Legalis.

  50. Wyrok KIO z 27.3.2013 r., KIO 582/13, Legalis.

  51. Wyrok KIO z 23.4.2013 r., KIO 848/13, Legalis.

  52. Ibidem.

  53. Wyrok KIO z 20.7.2011 r., KIO 1438/11, Legalis.

  54. Wyrok KIO z 1.3.2010 r., KIO/UZP 6/10, Legalis.

  55. Opinia prawna UZP „Tajemnica przedsiębiorstwa”, dostępna na: http://www.uzp.gov.pl/cmsws/page/?D;679;tajemnica_przedsiebiorstwa.html (sprawdzono: 8.4.2014 r.).

  56. Wyrok KIO z 13.7.2011 r., KIO 1377/11, Legalis.

  57. III CZP 74/05, OSNC Nr 7–8/2006, poz. 122.

  58. Wyrok KIO z 11.3.2011 r., KIO 39/11, Legalis.

  59. Wyrok KIO z 18.1.2012 r., zob. przyp. 45.

  60. Wyrok KIO z 26.1.2012 r., KIO 100/12, Legalis.

  61. J. Pieróg, op. cit., s. 77.