Tajemnica prokuratorska

Monitor Prawniczy | 10/2014
Moduł: prawo karne, prawo pracy, postępowanie cywilne
Agnieszka Gryszczyńska

Wstęp

W ramach projektu „Model regulacji jawności i jej ograniczeń w demokratycznym państwie prawnym”, realizowanego na rzecz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju1 , dokonano m.in. kompleksowego przeglądu przepisów prawnych odnoszących się do zasady jawności i jej ograniczeń2 . Jest to materiał wyjściowy dla dalszych prac mających na celu uproszczenie regulacji i zapewnienie spójności przepisów oraz właściwej kontroli przestrzegania tajemnic3 . Równocześnie publikacja zgromadzonych w pierwszej fazie badań informacji może już obecnie ułatwić stosowanie i przestrzeganie prawa, m.in. zmniejszając niepewność w zakresie korzystania z informatycznych nośników danych i komunikacji elektronicznej. Może też wspomóc weryfikację formułowanych w badaniach uwag de lege lata i postulatów de lege ferenda. Dlatego w kolejnych numerach „Monitora Prawniczego” prezentować będziemy kilkadziesiąt tajemnic prawnie chronionych, rozpoczynając od tajemnic poszczególnych zawodów prawniczych.


 

Kierownik Projektu

dr hab. Grażyna Szpor, prof. UKSW

--------------------------

1 Projekt nr O ROB 0075 002 realizuje konsorcjum Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Uniwersytet Wrocławski, Naukowe Centrum Prawno-Informatyczne i Wydawnictwo C.H.Beck. Strona internetowa Projektu: www.mrj.uksw.edu.pl

2 Zadanie 1.03. „Analiza polskiej regulacji ograniczeń jawności oraz powiązanych z nimi aktów prawa europejskiego i międzynarodowego”.

3 Prace te koordynowane są m.in. przez profesorów: Z. Cieślaka, J. Gołaczyńskiego, M. Jaśkowską, Z. Kmieciaka, J. Majewskiego, C. Martysza i C. Mika. Ponadto, koordynatorami zadań są: red. P. Grabarczyk, dr inż. A. Gryszczyńska, dr inż. M. Kiedrowicz, dr Sylwia Kotecka i dr A. Piskorz-Ryń.


Metodologia

Ustalenie zakresu poszczególnych tajemnic jest istotne nie tylko dla urzeczywistnienia wolności informacyjnej, ale również przy gwarantowaniu prawa dostępu do informacji publicznej, dlatego też celem zadania 1.03 było wykonanie kompleksowego przeglądu przepisów prawnych odnoszących się do ograniczeń jawności. Badaniem objęto akty prawne konstytuujące tajemnice oraz regulację prawną ograniczeń jawności, które nie mieszczą się w pojęciu tajemnic ustawowo chronionych. Dla usystematyzowania i zestandaryzowania danych na temat poszczególnych ograniczeń jawności opracowany został kwestionariusz badawczy, zgodnie z którym dla każdej z tajemnic opracowanie obejmuje określenie istotnych dla realizacji celu projektu cech, w tym m.in. podstawy prawnej, sposobu wprowadzania niedostępności informacji, wartości chronionych tajemnicą, zakresu przedmiotowego tajemnicy, okresu ochronnego, podmiotu chronionego w wyniku działania tajemnicy i jego uprawnień, podmiotu zobowiązanego do zachowania tajemnicy, podmiotów uprawnionych do uzyskania dostępu do informacji chronionych, zakresu związania tajemnicą, kryteriów dostępu do informacji objętych tajemnicą, podmiotów sprawujących kontrolę nad zachowaniem tajemnicy, techniki przetwarzania oraz udostępniania informacji objętych tajemnicą czy sankcji za nieuprawnione ujawnienie informacji podlegających ochronie. Badanie obejmuje również określenie relacji zachodzących pomiędzy poszczególnymi tajemnicami oraz zbadanie problemów związanych z nakładaniem się reżimów ochronnych.

Wyniki analiz posłużą jako materiał wyjściowy w szczególności do opracowania klasyfikacji publicznoprawnych ograniczeń jawności i problemów stosowania prawa, a także do opracowania modelu regulacji jawności i jej ograniczeń w Polsce i zasad, które powinny być stosowane przy tworzeniu aktów prawnych, w tym do opracowania słownika (leksykonu) tajemnic, ułatwiającego stosowanie prawa.


 

dr inż. Agnieszka Gryszczyńska

Koordynator zadania 1.03

 

Przedmiotem niniejszego opracowania jest tajemnica prokuratorska uregulowana w ustawie z 20.6.1985 r. o prokuraturze2. Analizie poddano w szczególności pojęcie tajemnicy prokuratorskiej, podstawy prawne obowiązku zachowania tajemnicy, zakres podmiotowy i przedmiotowy tajemnicy prokuratorskiej, dostęp prokuratora do informacji niejawnych, zasady zwolnienia prokuratora z obowiązku zachowania tajemnicy oraz sankcje za nieuprawnione ujawnienie informacji podlegających ochronie. Niniejsze opracowanie jest merytorycznie powiązane z poprzedzającymi go artykułami autorstwa F. Prusaka na temat tajemnic postępowania przygotowawczego3, M. Wielca, który analizie poddał tajemnice w postępowaniu karnym4 oraz M. Ordyniaka omawiającymi tajemnicę sędziowską oraz obowiązek zachowania tajemnicy przez pracowników sądów i prokuratury5.

Wprowadzenie

Przepisy nakładające na prokuratora obowiązek zachowania w tajemnicy okoliczności sprawy, o których w postępowaniu przygotowawczym, a także poza jawną rozprawą sądową, powziął wiadomość ze względu na swoje stanowisko prokuratora, uzupełniają regulację prawną odnoszącą się do ograniczeń jawności postępowania przygotowawczego. Proces karny jest zasadniczo jawny na etapie sądowej rozprawy głównej, natomiast na etapie postępowania przygotowawczego zachodzi konieczność zapewnienia dyskrecji ze względu na zapewnienie prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości poprzez zabezpieczenie śledztwa lub dochodzenia przed przedwczesnym rozpowszechnianiem zgromadzonych w tym stadium postępowania wiadomości, co mogłoby utrudnić lub uniemożliwić postępowanie karne lub wykrycie sprawcy przestępstwa6 oraz konieczność ochrony dóbr osobistych jego uczestników. Stąd umiejscowione w Kodeksie postępowania karnego i Kodeksie karnym przepisy odnoszące się do interesu śledztwa, reglamentacji prawa uczestników procesu karnego do udziału w czynnościach śledztwa oraz dostępu do akt postępowania (art. 317 § 2, art. 156 § 1–5a KPK) czy penalizacji rozpowszechniania wiadomości z postępowania przygotowawczego (art. 241 § 1 KK).

Pojęcie tajemnicy prokuratorskiej
Pojęcie tajemnicy jest niezwykle trudne do zdefiniowania. W języku potocznym tajemnicą nazywa się, po pierwsze, sekret absolutny, tj. fakt nieznany nikomu, niepoznany; drugie z potocznych znaczeń tajemnicy to wiadomość, fakt znany jedynie ograniczonemu kręgowi osób, którego nie należy rozgłaszać, wymagający dyskrecji, niejawny (tajemnice względne, relatywne)7. Niewątpliwie o tajemnicy można mówić tylko wtedy, gdy dana wiadomość nie jest dostępna ogółowi, a jedynie ograniczonemu kręgowi osób, przy czym nie sposób wskazać stałej, granicznej liczby osób wtajemniczonych, po przekroczeniu której wiadomość traci charakter niejawnej, a ewentualne wątpliwości rozstrzygać należy na tle konkretnego przypadku8. Niezwykle trudnie jest też ustalenie znaczenia tajemnicy w znaczeniu prawnym, co powodowane jest trudnościami w jurydycznym opisie tego pojęcia. W polskim systemie prawnym pojęcie tajemnicy nie zostało zdefiniowane, brak jest również legalnej definicji tajemnicy zawodowej. Polski ustawodawca reguluje w różny – szeroki lub wąski sposób wybrane rodzaje tajemnic, poprzez określenie informacji objętych tajemnicą (czy przesłanek ustalania takich informacji), wskazanie podmiotów zobowiązanych do zachowania dyskrecji określonych informacji czy ustalenie szczególnych obowiązków. Odwołując się do ustaleń doktryny, tajemnica w najszerszym znaczeniu może być rozumiana albo jako sekret absolutny (fakty nieznane nikomu), albo jako „fakt niepoznany” (rzecz powszechnie wiadoma, a nieznana tylko pewnym jednostkom), która tak właściwie nie stanowi tajemnicy, ponieważ osoba, która o niej nie wie, ma możliwość w każdej chwili ją poznać. Tajemnica absolutna przemienia się w relatywną, gdy ktoś poznaje dotychczasowy sekret, przekreślając jego absolutny charakter. Wówczas dopiero tajemnica staje się „zdradzalna”, a zatem zdolna do ochrony. Zatem tylko względna (relatywna) tajemnica stanowić będzie sekret w znaczeniu prawnym. Ponadto, jedynie tajemnica względna może być przedmiotem zawodowego obowiązku milczenia9. Istotnym elementem konstrukcyjnym tajemnicy w znaczeniu prawnym jest również istnienie nałożonego na osoby mające dostęp do określonych wiadomości obowiązku zachowania tych wiadomości w dyskrecji. Zatem tajemnicę w znaczeniu prawnym pojmować można jako obowiązek zachowania w dyskrecji określonej wiadomości, znanej jedynie ograniczonemu kręgowi osób10. Tajemnicą zawodową będzie zatem taka tajemnica względna, która została poznana przez osobę wykonującą określony zawód, z tytułu którego było możliwe wejście w posiadanie cudzego sekretu. Poprzez zawód można zaś uznać osobiste wykonywanie wewnętrznie spójnego zespołu czynności (zadań) wymagających określonych kwalifikacji, systematycznie i odpłatnie, na podstawie i w granicach obowiązującego porządku prawnego11. Na tle powyższych rozważań tajemnicę prokuratorską zakwalifikować można do tajemnic zawodowych. Definiując tajemnicę można również odnieść się do definicji informacji. Przyjmując, że tajemnicą jest informacja chroniona przed ujawnieniem, zaś informacja jest przenaszalnym dobrem zmniejszającym niepewność, wówczas poprzez tajemnicę rozumieć można ograniczenie w zmniejszaniu niepewności12. Uwzględnić należy jednocześnie, że obok tajemnic istnieją ograniczenia jawności, które mają charakter szerszy niż tajemnice, a które mogą mieć charakter prawny i pozaprawny (ograniczenia faktyczne). Niewątpliwie każda tajemnica jest ograniczeniem jawności, ale nie każde ograniczenie jawności jest tajemnicą, zaś istnienie prawnych ograniczeń jawności nie zawsze oznacza istnienia tajemnicy prawnie chronionej. Wskazuje się ponadto, że dopiero jednoczesne stwierdzenie istnienia dwóch przesłanek – materialnej i formalnej pozwala na przyjęcie wystąpienia tajemnicy prawnie chronionej jako przesłanki ograniczenia jawności. Materialne przesłanki obejmują zakres podmiotowy, w tym wskazanie podmiotów zobowiązanych i beneficjentów tajemnicy, zakres przedmiotowy oraz zakres czasowy utajnienia, przesłanka formalna to wola utajnienia przejawiająca się poprzez określoną formę utajnienia (z mocy ustawy, poprzez czynność nadania klauzuli tajności, umowę) lub odtajnienia informacji (zgoda beneficjenta tajemnicy, postanowienie sądu wydane na podstawie art. 180 § 2 KPK)13. Powyżej wskazane warunki ustalenia istnienia tajemnicy prawnie chronionej, odniesione do obowiązku dyskrecji nałożonego na prokuratora, pozwalają na wyodrębnienie tajemnicy prokuratorskiej. Stwierdzić można bowiem jednoczesne współistnienie zarówno przesłanki materialnej, jak i formalnej.
Podstawy prawne obowiązku zachowania tajemnicy prokuratorskiej
Podstawą prawną dla tajemnicy prokuratorskiej jest ProkU. Zgodnie z art. 48 ProkU, prokurator jest obowiązany zachować w tajemnicy okoliczności sprawy, o których w postępowaniu przygotowawczym, a także poza jawną rozprawą sądową, powziął wiadomość ze względu na swoje stanowisko prokuratora. Obowiązek zachowania tajemnicy trwa także po ustaniu stosunku służbowego. Zgodnie z art. 48 ust. 3 ProkU, obowiązek zachowania tajemnicy ustaje, gdy prokurator składa zeznania jako świadek w postępowaniu przygotowawczym lub przed sądem, chyba że ujawnienie tajemnicy zagraża dobru Państwa albo takiemu ważnemu interesowi prywatnemu, który nie jest sprzeczny z celami wymiaru sprawiedliwości. W takich wypadkach od obowiązku zachowania tajemnicy może zwolnić prokuratora Prokurator Generalny. Brzmienie przepisu wprowadzającego obowiązek zachowania przez prokuratora tajemnicy nie było modyfikowane od daty uchwalenia ustawy, tj. od 1985 r., pomimo uchwalenia w 1997 r. nowego Kodeksu karnego i Kodeksu postępowania karnego14. Obowiązek zachowania tajemnic prawnie chronionych wynika również z treści ślubowania składanego przy powołaniu przez prokuratora wobec Prokuratora Generalnego, określonego w art. 45 ust. 4 ProkU, zgodnie z którym prokurator ślubuje na powierzonym mu stanowisku prokuratora służyć wiernie Rzeczypospolitej Polskiej, stać na straży prawa i strzec praworządności, obowiązki urzędu wypełniać sumiennie, dochować tajemnicy prawnie chronionej, a w postępowaniu kierować się zasadami godności i uczciwości. Zgodnie zaś z art. 44 ProkU, prokurator jest obowiązany postępować zgodnie ze ślubowaniem prokuratorskim, ponadto prokurator strzec ma powagi sprawowanego urzędu i unikać wszystkiego, co mogłoby przynieść ujmę godności prokuratora lub osłabiać zaufanie do jego bezstronności. Konstrukcja tajemnicy prokuratorskiej jest zbieżna z konstrukcją tajemnicy sędziowskiej, określonej w art. 85 § 1 ustawy z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych15, zgodnie z którym sędzia jest obowiązany zachować w tajemnicy okoliczności sprawy, o których powziął wiadomość ze względu na swój urząd, poza jawną rozprawą sądową. Analogicznie jak dla tajemnicy prokuratorskiej, obowiązek zachowania tajemnicy trwa także po ustaniu stosunku służbowego. Co więcej, do prokuratorów, zgodnie z art. 62a ust. 1 ProkU, stosuje się odpowiednio art. 85 § 4 PrUSP. Oznacza to, że wobec osoby na stanowisku prokuratora nie przeprowadza się postępowania sprawdzającego przewidzianego w ustawie z 5.8.2010 r. o ochronie informacji niejawnych16.
Zakres przedmiotowy tajemnicy prokuratorskiej
Obowiązek zachowania w tajemnicy okoliczności sprawy, o których prokurator powziął wiadomość ze względu na swoje stanowisko, obejmuje wszelkie informacje na temat okoliczności ujawnionych w toczących się lub już zakończonych postępowaniach przygotowawczych, zarówno tych prowadzonych lub nadzorowanych przez tego prokuratora (przydzielonych do jego referatu, powierzonych mu do podjęcia w nich czynności), jak i znajdujących się w referatach innych prokuratorów, z którymi z uwagi na zajmowane stanowisko mógł się zapoznać. Zgodnie z art. 298 § 1 KPK, prokurator jest podstawowym organem prowadzącym lub nadzorującym postępowanie przygotowawcze. Prokurator prowadzi postępowanie przygotowawcze w formie śledztwa, przy czym może powierzyć Policji przeprowadzenie śledztwa w całości lub w określonym zakresie albo dokonanie poszczególnych czynności śledztwa z wyłączeniem czynności procesowych, które zostały zastrzeżone do wyłącznej kompetencji prokuratora (art. 311 KPK). Postępowanie przygotowawcze w formie dochodzenia prowadzi zasadniczo Policja, chyba że prowadzi je prokurator (art. 325a § 1 KPK). Uprawnienia Policji przysługują także, w zakresie ich właściwości – organom Straży Granicznej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Służby Celnej oraz Centralnego Biura Antykorupcyjnego, a także innym organom przewidzianym w przepisach szczególnych (np. zgodnie z art. 663 KPK – Żandarmerii Wojskowej, organom wskazanym w rozporządzeniu wydanym na podstawie delegacji ustawowej z art. 325d KPK17). Prokurator, w zakresie w jakim sam nie prowadzi postępowania, z tytułu sprawowanego nadzoru nad postępowaniem przygotowawczym ma dostęp do zgromadzonych w jego toku materiałów. Z tytułu sprawowanego nadzoru prokurator może w szczególności zaznajamiać się z zamierzeniami prowadzącego postępowanie, wskazywać kierunki postępowania oraz wydawać co do tego zarządzenia, żądać przedstawienia sobie materiałów zbieranych w toku postępowania, uczestniczyć w czynnościach dokonywanych przez prowadzących postępowanie, osobiście je przeprowadzać albo przejąć sprawę do swego prowadzenia czy wydawać postanowienia, zarządzenia lub polecenia oraz zmieniać i uchylać postanowienia i zarządzenia wydane przez prowadzącego postępowanie (art. 326 § 1 KPK). Poprzez okoliczności sprawy, o których prokurator powziął wiadomość w postępowaniu przygotowawczym, uznać należy również informacje zgromadzone podczas czynności procesowych w niezbędnym zakresie (art. 308 KPK), jak również postępowania sprawdzającego (art. 307 KPK). Czynności niecierpiące zwłoki mogą być podejmowane zarówno przez Policję, jak i prokuratora (art. 308 § 2 KPK)18. Podjęcie czynności dowodowych wskazanych w art. 308 § 1 KPK jest równoznaczne z wszczęciem postępowania przygotowawczego (wszczęcie nieformalne, faktyczne). Powoduje to konieczność uznania, że czynności te stanowią fragment postępowania przygotowawczego19. O traktowaniu przez ustawę czynności niecierpiących zwłoki jako integralnej części postępowania przygotowawczego świadczy również treść art. 308 § 6 KPK, zgodnie z którym czas trwania postępowania liczony jest od pierwszej czynności20. W zakresie postępowania sprawdzającego wskazuje się, że nie stanowi ono integralnej części postępowania przygotowawczego, toczy się bowiem przed wszczęciem postępowania (czynności przedprocesowe) i w formie nieprocesowej (czynności nieprocesowe)21, jednak ponieważ nie jest ono postępowaniem wyodrębnionym z procesu, zatem należy je traktować jako etap postępowania przygotowawczego, które formalnie jeszcze nie zostało wszczęte22. Publiczne rozpowszechnianie bez zezwolenia wiadomości z postępowania przygotowawczego, zanim zostały ujawnione w postępowaniu sądowym, podlega penalizacji (art. 241 § 1 KK). Odpowiedzialność karną ponieść może również ten, kto rozpowszechnia publicznie wiadomości z rozprawy sądowej prowadzonej z wyłączeniem jawności (art. 241 § 2 KK). Tajemnicą objęte są również inne informacje, niepochodzące z postępowania przygotowawczego, z którymi prokurator zapoznał się ze względu na swoje stanowisko, z wyłączeniem informacji ujawnionych podczas jawnej rozprawy sądowej. Formuła „okoliczności sprawy, o których w postępowaniu przygotowawczym, a także poza jawną rozprawą sądową, powziął wiadomość ze względu na swoje stanowisko prokuratora”, jest ujęta bardzo szeroko. Należy ją rozumieć jako powzięcie wiadomości przez prokuratora przy wykonywaniu obowiązków służbowych. Nie dotyczy więc wiadomości uzyskanych przez prokuratora w jego życiu prywatnym, np. w wyniku utrzymywania kontaktów towarzyskich z innymi prawnikami lub nawet zawodowym, ale tylko przy okazji wykonywania czynności służbowych23. Obowiązkiem dyskrecji objęte będą zatem również okoliczności sprawy, o których prokurator powziął wiadomość ze względu na swoje stanowisko prokuratora, niepochodzące z postępowania przygotowawczego, ale związane z udziałem prokuratora w postępowaniu wykonawczym, postępowaniu o ułaskawienie, sprawach cywilnych, rodzinnych, opiekuńczych oraz ze stosunku pracy i z zakresu ubezpieczeń społecznych, udziałem prokuratora w postępowaniu administracyjnym i w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w sprawach o wykroczenia oraz w innych postępowaniach określonych w ustawach odrębnych czy w związku z wykonywaniem wniosków o udzielenie pomocy prawnej. Tajemnicą objęte będą również informacje uzyskane w związku z realizowanym przez prokuratora nadzorem nad zgodnością z prawem inicjowania i przeprowadzania czynności operacyjno-rozpoznawczych przez organy ścigania w zakresie przewidzianym w ustawach regulujących organizację i przedmiot działania tych organów, współdziałaniem z organami państwowymi, państwowymi jednostkami organizacyjnymi i organizacjami społecznymi w zapobieganiu przestępczości i innym naruszeniom prawa, współpracą i udziałem w działaniach podejmowanych przez organizacje międzynarodowe lub ponadnarodowe oraz zespoły międzynarodowe, działające na podstawie umów międzynarodowych. Obowiązek zachowania tajemnicy nie dotyczy okoliczności ujawnionych podczas jawnej rozprawy sądowej. Wyłączenie z zakresu informacji okoliczności poznanych podczas jawnej rozprawy sądowej nawiązuje do ogólnych kryteriów definicyjnych tajemnicy, zgodnie z którymi chroniona jako tajemnica informacja nie powinna wyjść poza grono osób wtajemniczonych, uprawnionych do jej poznania, zaś dostępne powszechnie informacje nie mogą stanowić tajemnicy24. W oparciu o ogólną definicję tajemnicy uznać należy również, że obowiązek zachowania tajemnicy nie dotyczy okoliczności ujawnionych podczas jawnego posiedzenia sądowego. Polskie prawo zasadniczo przewiduje publiczność na rozprawie sądowej, a zasada publiczności swoje korzenie ma w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy; jednocześnie Konstytucja przewiduje możliwość wyłączenia jawności rozprawy ze względu na moralność, bezpieczeństwo państwa i porządek publiczny, ze względu na ochronę życia prywatnego stron lub inny ważny interes prywatny (art. 45 ust. 2). Zasadę publiczności wyrażają również Europejska Konwencja Praw Człowieka25 (art. 6 ust. 1) oraz Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych26 (art. 14 ust. 1). Jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, posiedzenia sądowe (w tym rozprawy) są jawne (art. 148 KPC, art. 355 KPK, art. 90 ustawy z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi27). W rozprawie albo w jawnym posiedzeniu sądu może uczestniczyć publiczność. Ustawa może przewidywać wyłączenie jawności rozprawy (por. np. art. 427 KPC, art. 359 KPK, art. 96 PrPSA). W postępowaniu karnym zasadniczo jawna jest rozprawa28, a wyjątki od zasady publiczności można pogrupować na obligatoryjne, powodujące tajność całej rozprawy (art. 359 pkt 1, art. 359 pkt 2 KPK); obligatoryjne, powodujące tajność całej lub części rozprawy (art. 360 § 1 KPK – jeżeli jawność mogłaby wywołać zakłócenie spokoju publicznego, obrażać dobre obyczaje, ujawnić okoliczności, które ze względu na ważny interes państwa powinny być zachowane w tajemnicy, naruszyć ważny interes prywatny; a także jeśli przesłuchiwana jest osoba co do informacji niejawnych o klauzuli tajności „tajne” lub „ściśle tajne”, „zastrzeżone” lub „poufne” lub tajemnicy związanej z wykonywaniem zawodu lub funkcji – art. 181 § 1 KPK, wówczas, gdy zażądała tego osoba, która złożyła wniosek o ściganie – art. 360 § 2 KPK, gdy odczytuje się protokół zeznań świadka incognito – art. 393 § 4 KPK, na wniosek świadka koronnego na czas jego przesłuchania – art. 13 ustawy z 25.6.1997 r. o świadku koronnym29, a także odnośnie przesłuchań dokonywanych w warunkach określonych w art. 185a–185c KPK) oraz fakultatywne – jeżeli choćby jeden z oskarżonych jest nieletni lub na czas przesłuchania świadka, który nie ukończył 15 lat (art. 360 § 3 KPK)30. Analiza zakresu przedmiotowego tajemnicy prokuratorskiej wskazuje na nakładanie się reżimów ochronnych. Z uwagi na wykonywane czynności, prokurator ma dostęp do informacji chronionych jako niezależne tajemnice (np. informacje niejawne, tajemnica bankowa, skarbowa, telekomunikacyjna, tajemnice zawodów medycznych). Zapoznając się ze wskazanymi informacjami jednocześnie w tym zakresie zaczyna prokuratora wiązać tajemnica prokuratorska, co nie wyłącza ochrony tych informacji na podstawie przepisów odrębnych. Co do informacji uzyskanych w toku postępowania przygotowawczego, prokurator związany jest również obowiązkiem zachowania tajemnicy postępowania przygotowawczego czy koniecznością ochrony interesu śledztwa (art. 317 § 2 KPK). Ujawnienie przez prokuratora informacji objętych tajemnicą prokuratorską może wiązać się z odpowiedzialnością karną. Kwalifikacja prawna objętego penalizacją zachowania zależała będzie jednak od charakteru podlegających ochronie informacji, sposobu działania czy też umyślności. Publiczne rozpowszechnianie bez zezwolenia wiadomości z postępowania przygotowawczego, zanim zostały ujawnione w postępowaniu sądowym, podlega penalizacji na podstawie art. 241 § 1 KK. Odpowiedzialność karną za ujawienie lub wykorzystanie informacji, z którą prokurator zapoznał się w związku z pełnioną funkcją czy wykonywaną pracą, przewiduje art. 266 § 1 KK, zaostrzona odpowiedzialność karna związana jest z ujawnieniem przez prokuratora osobie nieuprawnionej informacji niejawnej o klauzuli „zastrzeżone” lub „poufne” lub informacji uzyskanej w związku z wykonywaniem czynności służbowych, a której ujawnienie może narazić na szkodę prawnie chroniony interes (art. 266 § 1 KK). Artykuł 265 § 1 KK przewiduje zaś odpowiedzialność za ujawnienie lub wykorzystanie wbrew przepisom OchrInfU o klauzuli „tajne” lub „ściśle tajne”. Jeżeli informację o klauzuli „tajne” lub „ściśle tajne” ujawniono osobie działającej w imieniu lub na rzecz podmiotu zagranicznego, sprawca podlega surowszej odpowiedzialności karnej (art. 265 § 2 KK). Nieumyślnie ujawnienie informacji o klauzuli „tajne” lub „ściśle tajne”, z którą sprawca zapoznał się w związku z pełnieniem funkcji publicznej lub otrzymanym upoważnieniem, zagrożone jest łagodniejszą karą (art. 265 § 3 KK).
Zakres podmiotowy tajemnicy prokuratorskiej
Zgodnie z art. 1 ProkU, prokuraturę stanowią Prokurator Generalny, będący naczelnym organem prokuratury oraz podlegli mu prokuratorzy powszechnych i wojskowych jednostek organizacyjnych prokuratury oraz prokuratorzy Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Prokuratorami powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury są prokuratorzy Prokuratury Generalnej, prokuratur apelacyjnych, prokuratur okręgowych i rejonowych, zaś prokuratorami wojskowych jednostek organizacyjnych prokuratury są prokuratorzy Naczelnej Prokuratury Wojskowej, wojskowych prokuratur okręgowych i wojskowych prokuratur garnizonowych. Prokuratorami Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu są prokuratorzy Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, prokuratorzy oddziałowych komisji ścigania zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, prokuratorzy Biura Lustracyjnego oraz prokuratorzy oddziałowych biur lustracyjnych. Tajemnicą prokuratorską związani będą zatem zarówno Prokurator Generalny, jak i podlegli mu prokuratorzy powszechnych i wojskowych jednostek organizacyjnych prokuratury oraz prokuratorzy Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Obowiązek zachowania tajemnicy powstaje z chwilą nawiązania stosunku służbowego, czyli doręczenia prokuratorowi zawiadomienia o powołaniu (art. 45 ust. 1 ProkU) i trwa także po ustaniu stosunku służbowego (art. 48 ust. 2 ProkU). Regulacja art. 48 ust. 2 ProkU dotyczy prokuratorów, których stosunek służbowy prokuratora wygasł, tj. zostali odwołani przez Prokuratora Generalnego (art. 16 ust. 1–3 ProkU), w tym również na skutek zrzeczenia się stanowiska prokuratora, wobec których wydano prawomocne orzeczenie sądu dyscyplinarnego o wydaleniu ze służby prokuratorskiej oraz prawomocne orzeczenie sądu orzekające wobec prokuratora środek karny pozbawienia praw publicznych, zakazu zajmowania stanowiska prokuratora, degradacji lub wydalenia z zawodowej służby wojskowej (art. 16 ust. 4a ProkU), a także w wyniku utraty obywatelstwa polskiego (art. 16 ust. 5a ProkU). Prokurator w stanie spoczynku ma obowiązek zachowania tajemnicy prokuratorskiej bezpośrednio na podstawie art. 48 ust. 1 ProkU, ponieważ nadal pozostaje w stosunku służbowym, którego treść ulega jednak istotnemu przekształceniu. Obowiązkiem zachowania tajemnicy prokuratorskiej związani są również asesorzy powszechnych i wojskowych jednostek organizacyjnych prokuratury, do których, zgodnie z art. 100 ust. 1 ProkU, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące prokuratorów tych prokuratur. Do asesorów stosuje się również odpowiednio art. 85 § 4 PrUSP, zatem nie jest wobec nich przeprowadzane postępowania sprawdzające przewidziane w OchrInfU. W zakresie asesorów prokuratorskich art. 48 ust. 2 ProkU, przewidujący obowiązek zachowania tajemnicy również po ustaniu stosunku służbowego, będzie miał zastosowanie również w wyniku zwolnienia przez Prokuratora Generalnego asesora powszechnej jednostki organizacyjnej prokuratury ze służby z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia (art. 100 ust. 2 ProkU), zaś w wypadku asesora wojskowej jednostki organizacyjnej w wyniku zwolnienia przez Naczelnego Prokuratora Wojskowego asesora, który nie został powołany na stanowisko prokuratora w terminie 6 miesięcy od dnia upływu okresu, na który powierzono mu pełnienie czynności prokuratorskich (art. 100 ust. 3 ProkU). Tajemnicą prokuratorską nie są związani aplikanci prokuratorscy, nie stosuje się do nich bowiem art. 48 ProkU. Aplikanci prokuratorscy zobowiązani są jednak do zachowania tajemnic prawnie chronionych. Przed objęciem obowiązków aplikant aplikacji ogólnej składa ślubowanie w którym ślubuje „dochować tajemnicy prawnie chronionej” (art. 24), analogiczne sformułowanie znajduje się również w rocie ślubowania aplikantów aplikacji sędziowskiej albo prokuratorskiej (art. 30)31. Brak jest jednak podstaw do wyodrębniania niezależnej „tajemnicy aplikanta prokuratorskiego” tylko na podstawie roty ślubowania zawierającej zobowiązanie do zachowania tajemnic prawnie chronionych. W zakresie związania tajemnicami, do których aplikant prokuratorski ma dostęp, zastosowanie znajdą przepisy właściwe dla określonych tajemnic prawnie chronionych, w tym również sankcje za nieuprawnione ujawnienie określonych informacji podlegających ochronie. W powszechnych jednostkach organizacyjnych prokuratury mogą być zatrudnieni asystenci prokuratorów, którzy z uwagi na określone w art. 100a ust. 2 ProkU uprawnienia do wykonywania w zastępstwie i na podstawie pisemnego upoważnienia prokuratora, bieżących czynności nadzoru nad dochodzeniem i przeprowadzania w toku postępowania przygotowawczego czynności procesowych, w tym również przesłuchania świadka, zatrzymania rzeczy i przeszukania, oględzin czy eksperymentu, mają dostęp do informacji, co do których prokurator związany jest tajemnicą prokuratorską. Regulacja dotycząca tajemnicy prokuratorskiej nie obejmuje jednak asystentów prokuratora, co nie oznacza, że nie są związani obowiązkiem zachowania tajemnicy, albowiem w sprawach nieuregulowanych w ProkU do asystentów prokuratorów stosuje się odpowiednio przepisy o pracownikach sądów i prokuratury32. W zakresie asystentów prokuratorów zastosowanie znajdzie zatem art. 6 PracSądProkU przewidujący m.in. obowiązek dochowywania tajemnicy prawnie chronionej. Asystenci prokuratorów, podobnie jak pracownicy sądów i prokuratury, w związku z wykonywaniem swoich obowiązków mogą mieć dostęp do informacji niejawnych. Dostęp asystentów prokuratorów czy pracowników sądów i prokuratury do informacji niejawnych będzie odbywał się zgodnie z OchrInfU, zatem konieczne będzie m.in. przeprowadzenie postępowania sprawdzającego33. Podobnie jak w przypadku aplikanta, bezzasadne jest również wyróżnianie odrębnej „tajemnicy asystenta prokuratorskiego”. Zarówno wobec aplikantów, jak i asystentów, zastosowanie znajdą przepisy właściwe dla określonych tajemnic prawnie chronionych, określające zakres informacji podlegających ochronie czy sankcje za nieuprawnione ujawnienie chronionych informacji (np. ustawa z 5.8.2010 r. o ochronie danych osobowych34, OchrInfU, art. 265 KK – w zakresie ujawnienia lub wykorzystania informacji niejawnych o klauzuli „tajne” lub „ściśle tajne”, art. 266 KK – w zakresie ujawnienia lub wykorzystania wbrew przepisom ustawy lub przyjętemu na siebie zobowiązaniu informacji poznanych w związku z pełnioną funkcją, wykonywaną pracą, działalnością publiczną, społeczną, gospodarczą lub naukową, art. 241 § 1 KK penalizujący ujawnienie bez zezwolenia określonych wiadomości z postępowania przygotowawczego, zanim zostały ujawnione w postępowaniu sądowym).
Zwolnienie prokuratora z obowiązku zachowania tajemnicy
Zgodnie z art. 48 ust. 3 ProkU, obowiązek zachowania tajemnicy ustaje, gdy prokurator składa zeznania jako świadek w postępowaniu przygotowawczym lub przed sądem, chyba że ujawnienie tajemnicy zagraża dobru Państwa albo takiemu ważnemu interesowi prywatnemu, który nie jest sprzeczny z celami wymiaru sprawiedliwości. W takich wypadkach od obowiązku zachowania tajemnicy może zwolnić prokuratora Prokurator Generalny. Obowiązek zachowania tajemnicy przez prokuratora jest kwalifikowany jako dotyczący tajemnicy związanej z wykonywaniem zawodu lub funkcji (art. 180 § 1 KPK) albo tajemnicy zawodowej (art. 261 § 2 KPC). Artykuł 180 § 1 KPK przewiduje, że osoby obowiązane do zachowania w tajemnicy informacji niejawnych o klauzuli tajności „zastrzeżone” lub „poufne” lub tajemnicy związanej z wykonywaniem zawodu lub funkcji mogą odmówić zeznań co do okoliczności, na które rozciąga się ten obowiązek, chyba że sąd lub prokurator zwolni te osoby od obowiązku zachowania tajemnicy, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Artykuł 180 § 1 KPK ustanawia generalną zasadę, zgodnie z którą osoby zobowiązane do zachowania tajemnicy zawodowej mogą odmówić zeznań w postępowaniu karnym co do okoliczności, na które rozciąga się ten obowiązek. Osoby te są jednak zobligowane do składania zeznań na inne okoliczności. W razie odmowy złożenia zeznań przesłuchanie jest dopuszczalne tylko w wypadku zwolnienia tych osób od obowiązku zachowania tajemnicy. Zasady wynikające z art. 180 § 1 KPK nie dotyczą jednak tych tajemnic zawodowych, co do których przepisy szczególne (poza KPK) przewidują odrębny tryb jej ujawnienia na potrzeby postępowania karnego35. Przepisem szczególnym w stosunku do art. 180 § 1 KPK jest zarówno art. 48 ust. 3 ProkU, jak również odpowiadający mu art. 85 § 3 PrUSP dotyczący zwalniania z tajemnicy sędziowskiej; art. 48 ust. 3 ProkU oraz art. 85 § 3 PrUSP będą miały zastosowanie również w postępowaniu cywilnym lub sądowoadministracyjnym36. Ponadto wskazuje się, że w odniesieniu do tajemnicy prokuratorskiej art. 11f ustawy z 21.1.1999 r. o sejmowej komisji śledczej37 stanowi niezależną od art. 48 ust. 3 ProkU podstawę zwolnienia prokuratora z obowiązku zachowania tajemnicy38. Zgodnie z art. 48 ust. 3 ProkU, ocena możliwości ujawnienia tajemnicy zawodowej prokuratora należy w pierwszej kolejności do prokuratora składającego zeznania jako świadek w postępowaniu sądowym. Jeżeli prokurator uzna, że ujawnienie tajemnicy nie zagraża dobru państwa albo takiemu ważnemu interesowi prywatnemu, który nie jest sprzeczny z celami wymiaru sprawiedliwości, obowiązek zachowania tajemnicy ustaje i prokurator może złożyć zeznania jako świadek bez oczekiwania na zwolnienie od obowiązku zachowania tajemnicy przez Prokuratora Generalnego. Jeżeli ocena prokuratora będzie odmienna, odmówi składania zeznań co do okoliczności, na które rozciąga się obowiązek zachowania tajemnicy związanej z wykonywaniem zawodu lub funkcji (art. 180 § 1 KPK) albo odpowiedzi na zadane pytania (art. 261 § 2 KPC) do czasu zwolnienia go od obowiązku zachowania tajemnicy przez Prokuratora Generalnego. W wypadkach wątpliwych prokurator powinien powstrzymać się od składania zeznań i poddać te wątpliwości pod ocenę Prokuratora Generalnego, ponieważ ryzyko w zakresie prawidłowości dokonanej oceny obciąża przesłuchiwanego prokuratora39. Nie jest możliwe zwolnienie prokuratora od obowiązku zachowania tajemnicy przez sąd prowadzący postępowanie karne lub prokuratora na podstawie art. 180 § 1 KPK.
Dostęp prokuratora do informacji niejawnych
Konstrukcja tajemnicy prokuratorskiej zbieżna jest z konstrukcją tajemnicy sędziowskiej, określonej w art. 85 § 1 PrUSP. Ponadto, do prokuratora, zgodnie z art. 62a ProkU, stosuje się odpowiednio art. 85 § 4 PrUSP. Oznacza to, że wobec osoby na stanowisku prokuratora nie przeprowadza się postępowania sprawdzającego przewidzianego w OchrInfU. Przed przystąpieniem do pełnienia obowiązków prokurator zobowiązany jest jedynie do zapoznania się z przepisami o ochronie informacji niejawnych i złożenia oświadczenie o znajomości tych przepisów. Informacje niejawne mogą być udostępnione prokuratorowi tylko w zakresie niezbędnym ze względu na zajmowane stanowisko prokuratora, pełnienie powierzonej funkcji lub wykonywanie powierzonych czynności. Odwołując się do wyrażonej w art. 4 ust. 1 OchrInfU zasady ograniczonego dostępu, zgodnie z którą informacje niejawne mogą być udostępnione wyłącznie osobie dającej rękojmię zachowania tajemnicy i tylko w zakresie niezbędnym do wykonywania przez nią pracy lub pełnienia służby na zajmowanym stanowisku albo wykonywania czynności zleconych, stwierdzić należy, że osoba zajmująca stanowisko prokuratora bez wątpienia daje rękojmię zachowania tajemnicy.
Podsumowanie
Analiza regulacji prawnej obowiązku dyskrecji nałożonego na prokuratora pozwala na stwierdzenie, że spełnione są warunki ustalenia istnienia tajemnicy prawnie chronionej prokuratora. Stwierdzić można bowiem jednoczesne współistnienie zarówno przesłanki materialnej, jak i formalnej. Ustawodawca wyraźnie wskazał podmioty zobowiązane do zachowania tajemnicy (Prokurator Generalny, prokuratorzy powszechnych i wojskowych jednostek organizacyjnych prokuratury oraz prokuratorzy Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, asesorzy prokuratury). Analiza przepisów ProkU, Kodeksu postępowania karnego i Kodeksu karnego pozwala również na ustalenie beneficjentów tajemnicy i dóbr chronionych tajemnicą (dobro Państwa, interes wymiaru sprawiedliwości, interes śledztwa, bezpieczeństwo i porządek publiczny, ochrona prywatności stron, ważny interes prywatny). Zakres przedmiotowy konstruowany poprzez wskazanie na rodzaje informacji chronionych obejmuje wszelkie okoliczności sprawy, o których w postępowaniu przygotowawczym, a także poza jawną rozprawą sądową prokurator powziął wiadomość ze względu na swoje stanowisko prokuratora. Okres utajnienia informacji objętych tajemnicą nie jest limitowany, a obowiązek zachowania dyskrecji trwa także po ustaniu stosunku służbowego prokuratora (z wyjątkiem wskazanym w art. 48 ust. 3 ProkU). W zakresie przesłanki formalnej wola utajnienia wynika wprost z przepisu prawa i nie jest konieczne podejmowanie dodatkowych czynności, choć tajemnicą prokuratorską chronione mogą być również informacje podlegające ochronie na podstawie przepisów odrębnych, co do których konieczne było uprzednie nadanie klauzuli tajności (np. informacje niejawne), wydanie orzeczenia (art. 317 § 2 KPK – postanowienie odmawiające dopuszczenia do udziału w czynności ze względu na ważny interes śledztwa, art. 360 KPK – postanowienie wyłączające jawność rozprawy) czy poprzez działania beneficjenta tajemnicy (złożenie wniosku przez świadka koronnego o wyłączenie jawności rozprawy na czas jego przesłuchania – art. 13 ustawy z 25.6.1997 r. o świadku koronnym40). Element formalny przejawia się również w regulacji odtajnienia chronionych informacji (art. 48 ust. 3 ProkU). Analiza zakresu przedmiotowego tajemnicy prokuratorskiej wskazuje również na nakładanie się reżimów ochronnych. Z uwagi na wykonywane czynności, prokurator ma dostęp do informacji chronionych już jako niezależne tajemnice (np. informacje niejawne, tajemnica bankowa, skarbowa). Zapoznając się ze wskazanymi informacjami jednocześnie w tym zakresie zaczyna prokuratora wiązać tajemnica prokuratorska, co nie wyłącza ochrony tych informacji na podstawie przepisów odrębnych. Streszczenie Prosecutor’s duty of confidentiality Prosecutor’s duty of confidentiality is based on Art. 48.1 of the Prosecution Service Act of 20 June 1985, pursuant to which the prosecutor is obliged to keep confidential the circumstances of a case which came to his knowledge because of his position as a prosecutor in preparatory proceedings as well as outside of the open courtroom. The Prosecution Service Act provides that the duty of confidentiality survives the termination of the service relationship. The duty of confidentiality ceases when a prosecutor testifies as a witness in preparatory proceedings or before the court, unless disclosure jeopardizes the good of the state or such major public interest which is not contradictory to the objectives of the system of justice. In such situations a prosecutor may be relieved of the duty of confidentiality by the Prosecutor General. The article analyses in particular the notion of prosecutor’s duty of confidentiality, its legal basis, who and what it concerns, prosecutor’s access to classified information, the principles of relieving a prosecutor of the duty of confidentiality, as well as sanctions for unauthorized disclosure of classified information. The research has shown that prosecutor’s duty of confidentiality is one of the legally protected privileges explicitly regulated in the system of law. The analysis of the legal regulation of the duty of discretion imposed on a prosecutor allows for stating the simultaneous co-existence of both the material premise as well as formal confidentiality, so the conditions for treating prosecutor’s duty of confidentiality have been met. At the same time, it may be stated that the provisions imposing the duty of confidentiality on a prosecutor complement the legal regulation relating to the restrictions to the openness of preparatory proceedings stipulating protection of the interest of the investigation, restrictions concerning the right of the parties in a criminal case to participate in the investigation and access to the case files (Art. 317 § 2, Art. 156 § 1–5a of the Code of Criminal Procedure) or penalization of dissemination of preparatory proceedings information (Art. 241 § 1 of the Penal Code). The analysis of who is obliged to keep prosecutor’s confidentiality also indicated overlapping of protective mechanisms. Due to his activities a prosecutor has access to information already protected as independent secrets (e.g. classified information, banking secrecy, fiscal secrecy). Upon access to that information a prosecutor start to be bound to that extent by prosecutor’s duty of confidentiality, which does not exclude protection of that information under separate regulations. Adiunkt w Katedrze Prawa Informatycznego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego oraz prokurator Prokuratury Rejonowej w Pruszkowie.

2 Ustawa z 20.6.1985 r. o prokuraturze, t.jedn.: Dz.U. z 2011 r. Nr 270, poz. 1599 ze zm.; dalej jako: ProkU.

3 F. Prusak, Tajemnica postępowania przygotowawczego, MoP Nr 8/2014, s. 440 i n.

4 M. Wielec, Tajemnice w postępowaniu karnym, MoP Nr 9/2014, s. ...

5 M. Ordyniak, Tajemnica sędziowska, MoP Nr 7/2014, s. 385–391; M. Ordyniak, Tajemnica pracowników sądów i prokuratury, MoP Nr 7/2014, s. 391–392.

6 Uchwała SN (7) z 21.6.1983 r., VI KZP 7/83, OSNKW Nr 12/1983, poz. 95.

7 M. Rusinek, Tajemnica zawodowa i jej ochrona w polskim procesie karnym, Warszawa 2007, s. 15 i n.

8 J. Sawicki, Tajemnica zawodowa lekarza i dziennikarza w prawie karnym, Warszawa 1960, s. 24.

9 B. Kunicka-Michalska, Ochrona tajemnicy zawodowej w polskim prawie karnym, Warszawa 1972, s. 5–7 oraz przywołane tamże poglądy A. Ruckstuhl, Die Verletzung des Schriftgeheimnisses auf Grund des Art. 179 des Schweizerischen Strafgesetzbuches, Fryburg 1935, s. 17–18; A. Overbeck, Der Schutz des Berufsgeheimnisses, „Zeitschrift für Schweizerisches Recht” Nr 43/1942, s. 1; W. Mahler, Spionage und ihre strafechtliche Bekämpfung im Schweiz Recht, Zurych 1937, s. 68–69.

10 M. Rusinek, op. cit., s. 17.

11 Por. B. Kunicka-Michalska, Ochrona tajemnicy zawodowej w polskim prawie karnym, Warszawa 1972, s. 7–10; K. Wojtczak, Zawód i jego prawna reglamentacja, Poznań 1999, s. 50.

12 Por. G. Szpor, Informacja w zagospodarowaniu przestrzennym. Zagadnienia administracyjnoprawne, Katowice 1998, s. 25.

13 M. Jaśkowska, Materialne i formalne przesłanki tajemnic publicznoprawnych, Konferencja naukowa „Publicznoprawne ograniczenia jawności. Zagadnienia wybrane”, 4–5.12.2013 r.

14 Zmianie uległ jedynie numer jednostki redakcyjnej – pierwotnie tajemnicę prokuratorską regulował art. 62 ustawy. Zmiana numeracji jednostek redakcyjnych została wprowadzona w związku z ogłoszeniem tekstu jednolitego ustawy w 1991 r. (t.jedn.: Dz.U. z 1991 r. Nr 25, poz. 103).

15 T. jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 427 ze zm.; dalej jako: PrUSP.

16 Dz.U. Nr 182, poz. 1228 ze zm.; dalej jako: OchrInfU.

17 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 13.6.2003 r. w sprawie określenia organów uprawnionych obok Policji do prowadzenia dochodzeń oraz organów uprawnionych do wnoszenia i popierania oskarżenia przed sądem I instancji w sprawach podlegających rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym, jak również zakresu spraw zleconych tym organom, Dz.U. z 2003 r. Nr 108, poz. 1019 ze zm.

18 W przypadku ich podjęcia przez organ nieprokuratorski w dochodzeniu nie istnieje konieczność zawiadamiania prokuratora, co czyni nadzór nad wskazanymi czynnościami iluzorycznym. Nadzór prokuratora pojawi się dopiero po formalnym wszczęciu postępowania albo przekazaniu sprawy do śledztwa prokuratorskiego. P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego. T. II. Komentarz, Warszawa 2004, s. 57; T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego, Kraków 2004, s. 780–781.

19 T. Grzegorczyk, op. cit., s. 780–781.

20 J. Grajewski [w:] J. Grajewski (red.), L.K. Paprzycki, S. Steinborn, Komentarz aktualizowany do art. 308 Kodeksu postępowania karnego, Lex/el 2014.

21 T. Grzegorczyk, op. cit., s. 776.

22 Zdaniem S. Waltosia, przemawia z tym ścisła reglamentacja sposobu zakończenia postępowania sprawdzającego, reakcja na bezczynność organów ścigania (art. 306 § 3 KPK), określony dopuszczalny okres prowadzenia (art. 307 § 1 KPK) oraz zakres i forma przeprowadzanych dowodów (art. 307 § 2, 3 i 5 KPK), S. Waltoś, Proces karny. Zarys systemu, Warszawa 2008, s. 487–489.

23 W sposób analogiczny uregulowano obowiązek zachowania tajemnicy przez sędziego. Por. M. Ordyniak, Tajemnica sędziowska, op. cit., s. 385–391; T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski, Prawo o ustroju sądów powszechnych. Ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa. Komentarz, Warszawa 2009, s. 327–328.

24 Por. B. Kunicka-Michalska, Ochrona tajemnicy zawodowej w polskim prawie karnym, Warszawa 1972, s. 5–7.

25 Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4.11.1950 r., Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.

26 Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, otwarty do podpisu w Nowym Jorku 19.12.1966 r., Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167.

27 T. jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej jako: PrPSA.

28 O tym, jakie posiedzenia sądu w postępowaniu karnym są jawne (mogą się odbywać z udziałem stron i publiczności) – zob. Sąd Najwyższy w uchwale (7) z 28.3.2012 r., I KZP 26/11, OSNKW Nr 4/2012, poz. 36; Biul. SN Nr 3/2012.

29 T. jedn.: Dz.U. z 2007 r. Nr 36, poz. 232 ze zm.

30 S. Waltoś, op. cit., s. 317–319.

31 Zgodnie z ustawą z 23.1.2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, t. jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 1230 ze zm.

32 Ustawa z 18.12.1998 r. o pracownikach sądów i prokuratury, t. jedn.: Dz.U. z 2011 r. Nr 109, poz. 639 ze zm.; dalej jako: PracSądProkU.

33 Szerzej na temat tajemnicy pracowników sądów i prokuratury M. Ordyniak, Tajemnica pracowników..., op. cit., s. 391–392.

34 Dz.U. Nr 182, poz. 1228 ze zm.

35 W. Grzeszczyk, Szczególny tryb uchylania tajemnicy zawodowej w postępowaniu karnym, Prok. i Pr. Nr 6/2002, s. 123–126.

36 T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski, op. cit., s. 328.

37 T. jedn.: Dz.U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1218 ze zm.

38 W. Odrowąż-Sypniewski, Zasady zwalniania prokuratora z tajemnicy prokuratorskiej, „Zeszyty Prawnicze Biura Studiów i Ekspertyz Kancelarii Sejmu” Nr 2(10) IV–VI 2006, s. 171–178.

39 Por. T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski, op. cit., s. 328.

40 T. jedn.: Dz.U. z 2007 r. Nr 36, poz. 232 ze zm.