Tajemnica prawnie chroniona Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Monitor Prawniczy | 1/2015
Moduł: prawo pracy, prawo karne, postępowanie cywilne
Wiesław Koczur

Wstęp

W ramach projektu „Model regulacji jawności i jej ograniczeń w demokratycznym państwie prawnym”, realizowanego na rzecz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju1 , dokonano m.in. kompleksowego przeglądu przepisów prawnych odnoszących się do zasady jawności i jej ograniczeń2 . Jest to materiał wyjściowy dla dalszych prac mających na celu uproszczenie regulacji i zapewnienie spójności przepisów oraz właściwej kontroli przestrzegania tajemnic3 . Równocześnie publikacja zgromadzonych w pierwszej fazie badań informacji może już obecnie ułatwić stosowanie i przestrzeganie prawa, m.in. zmniejszając niepewność w zakresie korzystania z informatycznych nośników danych i komunikacji elektronicznej. Może też wspomóc weryfikację formułowanych w badaniach uwag de lege lata i postulatów de lege ferenda. Dlatego w kolejnych numerach „Monitora Prawniczego” prezentować będziemy kilkadziesiąt tajemnic prawnie chronionych, rozpoczynając od tajemnic poszczególnych zawodów prawniczych.


 

Kierownik Projektu

dr hab. Grażyna Szpor, prof. UKSW

--------------------------

1 Projekt nr O ROB 0075 002 realizuje konsorcjum Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Uniwersytet Wrocławski, Naukowe Centrum Prawno-Informatyczne i Wydawnictwo C.H.Beck. Strona internetowa Projektu: www.mrj.uksw.edu.pl

2 Zadanie 1.03. „Analiza polskiej regulacji ograniczeń jawności oraz powiązanych z nimi aktów prawa europejskiego i międzynarodowego”.

3 Prace te koordynowane są m.in. przez profesorów: Z. Cieślaka, J. Gołaczyńskiego, M. Jaśkowską, Z. Kmieciaka, J. Majewskiego, C. Martysza i C. Mika. Ponadto, koordynatorami zadań są: red. P. Grabarczyk, dr inż. A. Gryszczyńska, dr inż. M. Kiedrowicz, dr Sylwia Kotecka i dr A. Piskorz-Ryń.


Metodologia

Ustalenie zakresu poszczególnych tajemnic jest istotne nie tylko dla urzeczywistnienia wolności informacyjnej, ale również przy gwarantowaniu prawa dostępu do informacji publicznej, dlatego też celem zadania 1.03 było wykonanie kompleksowego przeglądu przepisów prawnych odnoszących się do ograniczeń jawności. Badaniem objęto akty prawne konstytuujące tajemnice oraz regulację prawną ograniczeń jawności, które nie mieszczą się w pojęciu tajemnic ustawowo chronionych. Dla usystematyzowania i zestandaryzowania danych na temat poszczególnych ograniczeń jawności opracowany został kwestionariusz badawczy, zgodnie z którym dla każdej z tajemnic opracowanie obejmuje określenie istotnych dla realizacji celu projektu cech, w tym m.in. podstawy prawnej, sposobu wprowadzania niedostępności informacji, wartości chronionych tajemnicą, zakresu przedmiotowego tajemnicy, okresu ochronnego, podmiotu chronionego w wyniku działania tajemnicy i jego uprawnień, podmiotu zobowiązanego do zachowania tajemnicy, podmiotów uprawnionych do uzyskania dostępu do informacji chronionych, zakresu związania tajemnicą, kryteriów dostępu do informacji objętych tajemnicą, podmiotów sprawujących kontrolę nad zachowaniem tajemnicy, techniki przetwarzania oraz udostępniania informacji objętych tajemnicą czy sankcji za nieuprawnione ujawnienie informacji podlegających ochronie. Badanie obejmuje również określenie relacji zachodzących pomiędzy poszczególnymi tajemnicami oraz zbadanie problemów związanych z nakładaniem się reżimów ochronnych.

Wyniki analiz posłużą jako materiał wyjściowy w szczególności do opracowania klasyfikacji publicznoprawnych ograniczeń jawności i problemów stosowania prawa, a także do opracowania modelu regulacji jawności i jej ograniczeń w Polsce i zasad, które powinny być stosowane przy tworzeniu aktów prawnych, w tym do opracowania słownika (leksykonu) tajemnic, ułatwiającego stosowanie prawa.


 

dr inż. Agnieszka Gryszczyńska

Koordynator zadania 1.03

 

 

W niniejszym artykule poddano analizie unormowania dotyczące tajemnicy prawnie chronionej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – instytucji wykonującej zadania z zakresu pozarolniczego ubezpieczenia społecznego (tzw. powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych). W pierwszej kolejności przedstawiono status prawny wskazanej instytucji ubezpieczeniowej, jej zakres działania, strukturę oraz organy; następnie zaś poddano analizie unormowania prawne dotyczące zakresu podmiotowego tajemnicy prawnie chronionej ZUS oraz jej zakresu przedmiotowego. Uwzględniono także problematykę tajemnicy informacji dotyczących osób ubiegających się o stanowisko Prezesa Zakładu, uzyskanych w trakcie naboru na to stanowisko przez członków zespołu przeprowadzającego ten nabór. Analizie poddano także te unormowania, które dotyczą udostępniania danych gromadzonych na kontach ubezpieczonych oraz kontach płatników składek, objętych szczególną tajemnicą, którą można nazwać generalnie tajemnicą ubezpieczenia społecznego. W opracowaniu wskazano mankamenty obowiązujących unormowań oraz sformułowano stosowne postulaty de lege ferenda.

Wprowadzenie

Spośród wielu ustanowionych w polskim systemie prawa tajemnic prawnie chronionych, szczególne znaczenie posiada tajemnica prawnie chroniona Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą statuuje ustawa z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych1. Owo szczególne znaczenie tej tajemnicy wynika z faktu, że objęte nią dane dotyczą ok. 15 mln osób ubezpieczonych w powszechnym systemie ubezpieczeń społecznych oraz ok. 2 mln płatników składek2, będąc niezwykle istotnymi tak z punktu widzenia ochrony prywatności ubezpieczonych i ich bezpieczeństwa socjalnego, jak i z punktu widzenia bezpieczeństwa publicznego. Przypomnieć przy tym należy, że wskazana materia stanowiła przedmiot regulacji prawa ubezpieczeń społecznych już w okresie międzywojennym. I tak np. w przepisach ustawy z 19.5.1920 r. o obowiązkowym ubezpieczeniu społecznym na wypadek choroby3 nakazano władzom i urzędnikom kas chorych przestrzeganie tajemnicy informacji o stanie zdrowia ubezpieczonych „na równi z lekarzami” (art. 77), zaś w ustawie z 28.3.1933 r. o ubezpieczeniu społecznym4 określono sankcje, stosowane wobec tych pracowników i członków organów instytucji ubezpieczeniowych, którzy rozgłaszali lub używali do celów innych niż wskazane w przedmiotowej ustawie wiadomości stanowiące tajemnicę lekarską, bądź też tajemnicę przedsiębiorstwa (art. 34 ust. 1 pkt 2, art. 34 ust. 2, art. 281).

Celem niniejszego opracowania jest analiza obecnie obowiązujących unormowań dotyczących tajemnicy prawnie chronionej ZUS, ze szczególnym uwzględnieniem zakresu danych objętych ową tajemnicą oraz szczególnej ochrony wybranych ich kategorii.

ZUS jako instytucja ubezpieczeń społecznych
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, nadzorowaną przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego5. Wskazana instytucja wykonuje zadania z zakresu pozarolniczego ubezpieczenia społecznego6, obejmującego zakresem przedmiotowym następujące rodzaje ubezpieczenia: emerytalne, rentowe, wypadkowe (z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych) oraz chorobowe (na wypadek choroby i macierzyństwa). Jak stanowi art. 68 SysUbSpołU, do zakresu działania Zakładu należy realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych (a w szczególności: stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych; ustalanie uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wypłacanie tych świadczeń, chyba, że na mocy odrębnych przepisów obowiązki te wykonują płatnicy składek; wymierzanie i pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek z tytułu należnych składek i wypłacanych przez nich świadczeń podlegających finansowaniu z funduszy ubezpieczeń społecznych lub innych źródeł; prowadzenie indywidualnych kont ubezpieczonych i kont płatników składek; orzekanie przez lekarzy orzeczników oraz komisje lekarskie Zakładu dla potrzeb ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych), opiniowanie projektów aktów prawnych z zakresu zabezpieczenia społecznego; realizacja umów i porozumień międzynarodowych w dziedzinie ubezpieczeń społecznych; wystawianie osobom uprawnionym do emerytur i rent z ubezpieczeń społecznych imiennych legitymacji emeryta-rencisty, potwierdzających status emeryta-rencisty; dysponowanie środkami finansowymi funduszów ubezpieczeń społecznych; opracowywanie aktuarialnych analiz i prognoz w zakresie ubezpieczeń społecznych; kontrola orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy; kontrola wykonywania przez płatników składek i przez ubezpieczonych obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych oraz innych zadań zleconych Zakładowi; wydawanie Biuletynu Informacyjnego; popularyzacja wiedzy o ubezpieczeniach społecznych7. Jednocześnie, na mocy art. 69 SysUbSpołU, do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy także prowadzenie prewencji rentowej, obejmującej: rehabilitację leczniczą ubezpieczonych zagrożonych całkowitą lub częściową niezdolnością do pracy, osób uprawnionych do zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego po ustaniu tytułu do ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, a także osób pobierających rentę okresową z tytułu niezdolności do pracy; badania i analizy przyczyn niezdolności do pracy; inne działania prewencyjne8. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykonuje również zadania powierzone na podstawie innych ustaw9, a ponadto może wykonywać inne zlecone zadania z dziedziny ubezpieczeń lub zabezpieczenia społecznego10. W skład Zakładu wchodzą: centrala oraz terenowe jednostki organizacyjne (oddziały – w liczbie 43; inspektoraty – w liczbie 216, oraz biura terenowe – w liczbie 67), do zadań których należy bezpośrednia obsługa ubezpieczonych oraz płatników składek. Szczegółowy zakres działania centrali ZUS oraz jego terenowych jednostek organizacyjnych określa statut Zakładu nadany przez Prezesa Rady Ministrów w trybie rozporządzenia11. Organami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych są:
1) Prezes Zakładu, kierujący jego działalnością oraz reprezentujący go na zewnątrz, powoływany przez Prezesa Rady Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, spośród osób wyłonionych w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru; 2) Zarząd, składający się z Prezesa Zakładu (będącego z urzędu jego przewodniczącym) oraz z 2–4 osób, powoływanych i odwoływanych przez Radę Nadzorczą Zakładu, na wniosek Prezesa Zakładu – kierujący działaniami Zakładu w zakresie niezastrzeżonym dla Prezesa Zakładu; 3) Rada Nadzorcza Zakładu, powoływana przez Prezesa Rady Ministrów na pięcioletnią kadencję, przy czym, czterech jej członków, w tym przewodniczący Rady, powoływanych jest na wniosek ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, złożony w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych; po jednym członku powołuje się na wniosek każdej z organizacji pracodawców, reprezentatywnej w rozumieniu ustawy z 6.7.2001 r. o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych12; po jednym członku powołuje się na wniosek każdej organizacji związkowej, reprezentatywnej w rozumieniu przedmiotowej ustawy; jeden członek jest powoływany na wniosek ogólnokrajowych organizacji emerytów i rencistów13. Jak podnosi się w literaturze przedmiotu, Rada Nadzorcza ZUS jest zinstytucjonalizowaną formą kontroli Zakładu (głównie jego Zarządu), wyrażającą również opinie w sprawach funkcjonowania całości powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych14. Zauważyć jednak należy, że wbrew swojej nazwie, Rada nie nadzoruje, lecz kontroluje działalność Zakładu, co powoduje dysonans między nazwą omawianego organu a jego zakresem obowiązków i uprawnień15.
Tajemnica prawnie chroniona ZUS i obowiązek jej przestrzegania
Jak stanowi art. 79 ust. 1 SysUbSpołU, indywidualne dane zawarte na kontach ubezpieczonych i kontach płatników składek, a także w rejestrach prowadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz dane źródłowe będące podstawą zapisów na tych kontach i w rejestrach, stanowią tajemnicę prawnie chronioną Zakładu. Do przestrzegania tej tajemnicy obowiązani są pracownicy Zakładu oraz członkowie jego Rady Nadzorczej. Przedmiotowe unormowanie stosuje się również do indywidualnych danych osób, przetwarzanych w Zakładzie w zakresie przyznawania, ustalania i wypłaty świadczeń z ubezpieczeń społecznych, a także świadczeń finansowanych z budżetu państwa oraz o dokonanych wypłatach, w związku z realizacją zadań zleconych Zakładowi na podstawie odrębnych przepisów. Przypomnieć należy, że pod rządami ustawy z 22.1.1999 r. o ochronnie informacji niejawnych16, tajemnica ta miała walor tajemnicy służbowej, stanowiąc informację niejawną niebędącą tajemnicą państwową, uzyskaną w związku z czynnościami służbowymi albo wykonywaniem prac zleconych, której nieuprawnione ujawnienie mogłoby narazić na szkodę interes państwa, interes publiczny lub prawnie chroniony interes obywateli albo jednostki organizacyjnej (art. 2 pkt 2). Z uwagi na utratę mocy przez wskazaną ustawę i zastąpienie jej z dniem 2.1.2011 r. przez ustawę z 5.8.2010 r. o ochronie informacji niejawnych17, której przepisy na mocy art. 1 ust. 2 pkt 4 znajdują zastosowanie także do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, pojęcie tajemnicy służbowej w zakresie interesującej nas materii już nie obowiązuje18. Jak wskazano wyżej, obowiązek dochowania tajemnicy w odniesieniu do indywidualnych danych, o których mowa w art. 79 SysUbSpołU, dotyczy pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz członków jego Rady Nadzorczej. W unormowaniu tym pominięto członków Zarządu ZUS, co budzi zdziwienie, gdyż oni także mają dostęp do przedmiotowych danych. Pod rządami OchrInfU99 obowiązek dochowania tajemnicy członków Zarządu można było (wobec braku stosownego unormowania w SysUbSpołU) wyprowadzić z przepisów tej właśnie ustawy, utożsamiając go z obowiązkiem zachowania tajemnicy służbowej. Ponieważ obecnie możliwość taka odpadła, zasadne wydaje się wysunięcie postulatu de lege ferenda dokonania stosownego uzupełnienia treści art. 79 SysUbSpołU19. W omawianej regulacji nie sprecyzowano także, co należy rozumieć pod pojęciem indywidualne dane. Wydaje się, że pojęcie to należy rozumieć szeroko, jako obejmujące nie tylko dane identyfikujące ubezpieczonych i płatników składek, ale także wszelkie dane zawarte w deklaracjach rozliczeniowych, imiennych raportach miesięcznych oraz przechowywane w ramach kont ubezpieczonych i kont płatników składek.
Tajemnica danych gromadzonych na kontach ubezpieczonych i kontach płatników składek
Zakres gromadzonych przez ZUS danych, stanowiących tajemnicę prawnie chronioną Zakładu, określają przepisy SysUbSpołU oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 21.12.2009 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych zawartych w centralnych rejestrach prowadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych20. Szczególne znaczenie, ze względu na szczegółowość i wieloaspektowość, mają w zakresie poruszanej materii dane gromadzone na kontach ubezpieczonych21 oraz kontach płatników składek22. Zgodnie z art. 40 SysUbSpołU, na koncie ubezpieczonego ewidencjonuje się informacje dotyczące:
- zwaloryzowanej wysokości składek na ubezpieczenie emerytalne, z wyłączeniem składek podlegających odprowadzeniu do otwartego funduszu emerytalnego i zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a: należnych – w przypadku ubezpieczonych niebędących płatnikami składek; wpłaconych – w przypadku ubezpieczonych będących płatnikami składek oraz osób współpracujących z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność; - wysokości środków zgromadzonych na rachunku członka otwartego funduszu emerytalnego przekazanych przez fundusz emerytalny FUS, w przypadku nieustalenia prawa do okresowej emerytury kapitałowej lub dożywotnej emerytury kapitałowej; - składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a SysUbSpołU, w przypadku:
a) nieustalenia prawa do okresowej emerytury kapitałowej albo dożywotniej emerytury kapitałowej; b) ustalenia prawa do dożywotniej emerytury kapitałowej;
- wysokości należnych i wpłaconych składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne oraz wysokości należnej i odprowadzonej składki na otwarty fundusz emerytalny; - wartości środków wypłaconych z tytułu okresowej emerytury kapitałowej; - wysokości dożywotniej emerytury kapitałowej; - kapitału początkowego oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego.
Omawiane konto zawiera także informacje:
  • wymienione w drukach zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, imiennym raporcie miesięcznym oraz w deklaracji rozliczeniowej;
  • dotyczące członkostwa w otwartym funduszu emerytalnym i terminów przekazywania składek do tego funduszu;
  • dotyczące członkostwa w kasie chorych i terminów przekazania składek do tej kasy23;
  • niezbędne do przyznania i wypłaty świadczeń z ubezpieczeń społecznych, a także świadczeń finansowanych z budżetu państwa oraz dokonanych wypłatach;
  • dotyczące faktów pozaubezpieczeniowych, mających wpływ na prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i na ich wysokość24;
  • niezbędne do ustalenia, ponownego ustalenia lub przeliczenia kapitału początkowego;
  • dotyczące okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze;
  • niezbędne do realizacji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zadań zleconych na podstawie odrębnych przepisów.
Jak wskazano wyżej, na indywidualnym koncie ubezpieczonego ewidencjonuje się m.in. informacje wymienione w drukach: zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, w imiennym raporcie miesięcznym oraz w deklaracji rozliczeniowej (art. 40 ust. 2 pkt 1 SysUbSpołU). Jakkolwiek przepis ten wskazuje jedynie rodzaj dokumentu stanowiącego podstawę do uzyskania informacji o osobie ubezpieczonej, to szczegółowy zakres danych zawartych w przedmiotowych dokumentach, określony w innych przepisach SysUbSpołU, pozwala na precyzyjne określenie kolejnych poza już wskazanymi, informacji ewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego. I tak, w art. 36 ust. 10 SysUbSpołU stanowi się, że zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych zawiera w szczególności informacje identyfikujące osobę ubezpieczoną (nazwisko; imię pierwsze i drugie; datę urodzenia; nazwisko rodowe; obywatelstwo i płeć; adres zameldowania na stałe miejsce pobytu; adres zamieszkania, jeżeli jest inny niż adres zameldowania na stałe miejsce pobytu; adres do korespondencji, jeżeli jest inny niż adres zameldowania na stałe miejsce pobytu i adres zamieszkania), informację o stopniu niepełnosprawności; o posiadaniu ustalonego prawa do emerytury lub renty, a także dane określone w art. 35 ust. 1 pkt 1 SysUbSpołU, tj. numer PESEL i NIP, a w razie gdy ubezpieczonemu nie nadano tych numerów lub jednego z nich – serię i numer dowodu osobistego lub paszportu. Użycie przez ustawodawcę w powołanym przepisie sformułowania w szczególności, oznaczającego, że zamieszczone w nim wyliczenie nie jest wyczerpujące, pozwoliło na poszerzenie zakresu danych w formularzu zgłoszenia do ubezpieczenia, stanowiącym załącznik do przepisu wykonawczego do ustawy, o numer telefonu oraz adres poczty elektronicznej25. Imienne raporty miesięczne, stanowiące kolejne ze wskazanych wyżej, źródło danych ewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego, pozwalają na uzyskanie, obok danych identyfikujących ubezpieczonego, informacji o wymiarze czasu pracy danej osoby, zestawienia należnych składek na ubezpieczenia społeczne w podziale na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe (zawierającego dane o tytule ubezpieczenia; podstawie wymiaru składek; kwocie składki w podziale na należną od ubezpieczonego i płatnika składek oraz z innych źródeł finansowania), informacji o podstawie wymiaru i kwocie składki na ubezpieczenie zdrowotne, z uwzględnieniem podziału na podmioty, które finansują owe składki; rodzajach i okresach przerw w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne; informacji o wypłaconych zasiłkach oraz wynagrodzeniach z tytułu niezdolności do pracy wypłaconych na podstawie KP oraz o zasiłkach finansowanych z budżetu państwa (art. 41 ust. 3 SysUbSpołU). Imienne raporty miesięczne mogą zawierać także informacje o złożeniu przez ubezpieczonego zawiadomienia o przekroczeniu rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, o którym mowa w art. 19 ust. 5 SysUbSpołU. Deklaracja rozliczeniowa stanowi z kolei podstawę do umieszczenia na koncie ubezpieczonego danych w przypadku opłacania składek ubezpieczeniowych wyłącznie przez samych ubezpieczonych, i obejmuje informacje dotyczące podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia chorobowe i wypadkowe, podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz informację o przekroczeniu rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe26. Dane gromadzone na koncie płatnika składek obejmują z kolei, zgodnie z art. 45 SysUbSpołU:
  • dane identyfikacyjne, numery NIP i REGON, a jeżeli płatnikowi składek nie nadano tych numerów lub jednego z nich – numer PESEL lub serię i numer dowodu osobistego albo paszportu, nazwy i numery rachunków bankowych płatnika; dane informacyjne płatnika składek, w tym szczególną formę prawną według krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON), numer według Europejskiej Klasyfikacji Działalności (EKD), numer według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) oraz wszelkie inne dane konieczne dla obsługi konta, a w szczególności dla celów prowadzenia postępowania egzekucyjnego, w tym informacje dotyczące wspólników spółek cywilnych, jawnych i komandytowych, w zakresie rejestrowanym w Krajowej Ewidencji Podatników;
  • informację o liczbie pracowników, za których jest opłacana składka na Fundusz Emerytur Pomostowych;
  • dane niezbędne do realizacji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zadań zleconych odrębnymi przepisami.
Na koncie płatnika składek prowadzone są także rozliczenia należnych składek na ubezpieczenia społeczne, wypłacanych przez płatnika zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych podlegających zaliczeniu na poczet składek oraz innych składek pobieranych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a więc składek na powszechne ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Tajemnica danych gromadzonych w rejestrach prowadzonych przez ZUS
Jak wskazano wyżej, tajemnicę prawnie chronioną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowią także dane zawarte w rejestrach prowadzonych przez tę instytucję. Przypomnieć zatem należy, że na mocy art. 33 SysUbSpołU Zakład prowadzi:
1) Centralny Rejestr Ubezpieczonych, 2) Centralny Rejestr Płatników Składek, 3) Centralny Rejestr Członków Otwartych Funduszy Emerytalnych, 4) Centralny Rejestr Otrzymujących Emerytury z Funduszy Dożywotnich Emerytur Kapitałowych, oraz 5) inne rejestry niezbędne do realizacji zadań określonych odrębnymi przepisami.
Do tej ostatniej grupy należą: Centralny Rejestr Członków Rodziny Ubezpieczonych Uprawnionych do Ubezpieczenia Zdrowotnego27; centralny rejestr stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze28 oraz centralny rejestr pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za które jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych29. Szczegółowy zakres danych, które powinny być zawarte w poszczególnych rejestrach, określono w przepisach DaneRejZUSR. Nie powielając w tym miejscu treści wskazanego aktu prawnego należy jednak zwrócić uwagę, że przedmiotowe rejestry zawierają dokładne i rozbudowane katalogi danych identyfikacyjnych osób i podmiotów, których dotyczą; ich dane adresowe; dane dotyczące podlegania określonym rodzajom ubezpieczenia społecznego lub członkostwa w otwartym funduszu emerytalnym; dane dotyczące świadczeń z funduszu dożywotnich emerytur kapitałowych. W przypadku Centralnego Rejestru Ubezpieczonych są to także wymagające szczególnej ochrony dane sensytywne30, dotyczące stopnia niepełnosprawności ubezpieczonego, czy też jego niezdolności do pracy (całkowitej lub częściowej). Można zatem stwierdzić, że w przedstawionych wyżej rejestrach oraz na kontach ubezpieczonych i kontach płatników składek gromadzi się olbrzymie zasoby informacyjne, ważne zarówno z punktu widzenia ochrony prywatności obywateli i ich bezpieczeństwa socjalnego, jak i z punktu widzenia bezpieczeństwa publicznego31. Należy przy tym zauważyć, że analizując relacje zachodzące pomiędzy kontami ubezpieczonych i kontami płatników składek a rejestrami, o których mowa w art. 31 w zw. z art. 34 ust. 3, art. 36 ust. 9 oraz art. 50 ust. 3–10 SysUbSpołU, w praktyce ZUS trafnie przyjęto, iż pierwotnymi pojęciami są tu pojęcia konta ubezpieczonego i konta płatnika składek.
Tajemnica informacji dotyczących kandydatów na stanowisko Prezesa ZUS
Rozpatrując kwestie tajemnic prawnie chronionych, w przypadku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy także zwrócić uwagę na postanowienie art. 73a ust. 6 SysUbSpołU, zgodnie z którym, w przypadku naboru na stanowisko Prezesa Zakładu, członkowie zespołu przeprowadzającego ów nabór oraz osoba niebędąca członkiem tego zespołu, której zlecono dokonanie oceny wiedzy i kompetencji kierowniczych kandydatów, mają obowiązek zachowania w tajemnicy informacji dotyczących osób ubiegających się o to stanowisko, uzyskanych w trakcie naboru. Biorąc pod uwagę fakt, że w toku naboru na stanowisko Prezesa ZUS członkowie zespołu przeprowadzającego ów nabór mają dostęp do wielu danych kandydatów, rozwiązanie to należy uznać za w pełni zasadne. Pod rządami OchrInfU99 tajemnica ta miała walor tajemnicy służbowej, stanowiąc informację niejawną niebędącą tajemnicą państwową, uzyskaną w związku z czynnościami służbowymi albo wykonywaniem prac zleconych, której nieuprawnione ujawnienie mogłoby narazić na szkodę interes państwa, interes publiczny lub prawnie chroniony interes obywateli albo jednostki organizacyjnej (art. 2 pkt 2 OchrInfU99). Z uwagi na utratę mocy obowiązującej przez wskazaną ustawę i zastąpienie jej OchrInfU, której przepisy, jak podniesiono już wyżej, znajdują zastosowanie także do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, pojęcie tajemnicy służbowej już nie obowiązuje. Jak trafnie zauważa D.E. Lach32 oznacza to, że obecnie obowiązek zachowania w tajemnicy informacji dotyczących osób ubiegających się o stanowisko Prezesa ZUS, uzyskanych przez członków zespołu przeprowadzającego nabór w trakcie owej procedury, należy uznać za tożsamy z obowiązkiem zachowania w tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę (art. 100 § 2 pkt 4 KP)33. W przypadku ich ujawnienia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może być bowiem adresatem roszczeń wynikających np. z naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych.
Szczególna ochrona danych
Cechą tajemnicy jest niejawność, która oznaczać może ograniczenie w dostępie do informacji poprzez wskazanie w określonej regulacji prawnej podmiotów uprawnionych do korzystania z takich informacji34. W przypadku przedstawionych wyżej danych gromadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, szczególnej ochrony wymagają dane gromadzone na kontach ubezpieczonych i kontach płatników składek. Zawierają one bowiem informacje niezbędne dla nabycia prawa do określonych świadczeń z ubezpieczenia społecznego i ich wypłaty, obejmujące także dane sensytywne, dotyczące np. stanu zdrowia ubezpieczonego. Z tego też względu, w art. 50 ust. 3 SysUbSpołU ograniczony został dostęp do danych gromadzonych na przedmiotowych kontach, poprzez wskazanie podmiotów uprawnionych do uzyskiwania informacji na nich zawartych. Zgodnie z powołaną regulacją prawną, dane zgromadzone na koncie ubezpieczonego i na koncie płatnika składek mogą być udostępniane sądom, prokuratorom, organom kontroli skarbowej, organom podatkowym, komornikom sądowym, Państwowej Inspekcji Pracy, Straży Granicznej, ośrodkom pomocy społecznej, powiatowym centrom pomocy rodzinie oraz Komisji Nadzoru Finansowego. Dodatkowo, w art. 50 ust. 9, określającym podmioty uprawnione do nieodpłatnego uzyskania danych, wymienione zostały, niewskazane w art. 50 ust. 3 organy zobowiązane do realizacji świadczeń rodzinnych, takie jak: wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast. Jakkolwiek wydawać by się mogło, że katalog podmiotów uprawnionych do uzyskania informacji gromadzonych na kontach ubezpieczonych i kontach płatników składek ma charakter zamknięty, to w praktyce dochodzi do jego rozszerzenia w drodze interpretacji, na którą pozwala obecne brzmienie przepisów SysUbSpołU35. Uzasadniony wydaje się zatem postulat podkreślenia w przepisach przedmiotowej ustawy, że katalog podmiotów uprawnionych do uzyskania informacji gromadzonych na kontach ubezpieczonych i kontach płatników składek ma charakter zamknięty, poprzez uzupełnienie treści art. 50 ust. 3 słowem „wyłącznie”. W innym przypadku, może dochodzić do udostępniania owych danych podmiotom innym niż wskazane w tym przepisie, w efekcie stosowania wykładni rozszerzającej. Warta rozważenia jest także propozycja wyraźnego wskazania w przepisach ustawy systemowej tajemnicy ubezpieczenia społecznego (wzorem np. tajemnicy bankowej, czy też tajemnicy telekomunikacyjnej), tak aby podkreślone zostało pierwszeństwo stosowania w zakresie poruszanej materii przepisów SysUbSpołU, jako dającej dalej idącą ochronę, niż wynika to z OchrDanOsobU36.
Podsumowanie
Jak wskazano wyżej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako instytucja ubezpieczeniowa gromadzi olbrzymie zasoby informacyjne ważne nie tylko z punktu widzenia funkcjonowania powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych, ale także z punktu widzenia ochrony prywatności ubezpieczonych, ich bezpieczeństwa socjalnego oraz z punktu widzenia bezpieczeństwa publicznego. Zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, tajemnicę prawnie chronioną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowią indywidualne dane zawarte na kontach ubezpieczonych i kontach płatników składek, a także w rejestrach prowadzonych przez Zakład oraz dane źródłowe będące podstawą zapisów na tych kontach i rejestrach. Do przestrzegania tej tajemnicy obowiązani są pracownicy Zakładu oraz członkowie jego Rady Nadzorczej. Przedmiotowy obowiązek wymienionych osób obejmuje swoim zakresem także indywidualne dane osób, przetwarzane w ZUS w zakresie przyznawania, ustalania i wypłaty świadczeń z ubezpieczeń społecznych, a także świadczeń finansowanych z budżetu państwa oraz o dokonanych wypłatach, w związku z realizacją zadań zleconych Zakładowi na podstawie odrębnych przepisów. W unormowaniu, o którym mowa, pominięto jednak jako adresatów obowiązku zachowania tajemnicy w odniesieniu do wskazanych wyżej danych, członków Zarządu ZUS, co musi budzić zdziwienie, albowiem oni także mają dostęp do przedmiotowych danych. Uzasadniony zatem wydaje się postulat de lege ferenda dokonania stosownego uzupełnienia treści art. 79 SysUbSpołU. Z kolei mając na uwadze konieczność szczególnej ochrony danych gromadzonych na kontach ubezpieczonych i kontach płatników składek (w tym także danych sensytywnych, dotyczących m.in. stanu zdrowia ubezpieczonych), postulować należy – z powodów wskazanych wyżej – podkreślenie w przepisach SysUbSpołU, że katalog podmiotów uprawnionych do uzyskania informacji gromadzonych na owych kontach ma charakter zamknięty. Summary: Confidentiality of the Social Insurance Company The article analyses regulations concerning legal protected confidentiality of the Social Insurance Company (ZUS) – the institution involved in non-agricultural social insurance (so-called universal system of social security). First, the legal status of the institution has been presented, the scope of its activities, structure and governing bodies. Then, legal regulations relating to the subjective scope of legally protected confidentiality of ZUS and its objective scope. The analysis includes of confidentiality of information relating to candidates for the position of the President of the Company obtained during the recruitment process by members of the recruitment team, as well as those regulations which refer to disclosing data collected in the accounts of the insureds and accounts of contribution payers covered by special confidentiality, which may be generally called social security confidentiality. The article point out the shortcomings of the applicable regulations and formulates relevant de lege ferenda postulates.
  1. T. jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.; dalej jako: SysUbSpołU.

  2. Por. Informacja o świadczeniach pieniężnych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz o niektórych świadczeniach z zabezpieczenia społecznego, ZUS, Warszawa 2014, s. 10; Ważniejsze informacje z zakresu ubezpieczeń społecznych 2013, ZUS, Warszawa 2014, s. 7.

  3. Dz.U. z 1920 r. Nr 44, poz. 272 ze zm.

  4. Dz.U. z 1933 r. Nr 51, poz. 396 ze zm.

  5. Por. art. 66 ust. 1 SysUbSpołU. Na temat statusu prawnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zob. szerzej J. Jagielski, Pozycja prawna Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, „Przegląd Ubezpieczeń Społecznych i Gospodarczych” Nr 1/1999, s. 16 i n.; K. Roszewska, Forma organizacyjno-prawna Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, PiZS Nr 6/1999, s. 18 i n.

  6. Zadania z zakresu ubezpieczenia społecznego rolników wykonuje Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS). Por. art. 2 ust. 1 ustawy z 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, t. jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 1403 ze zm.; zob. też W. Koczur, Ubezpieczenie społeczne rolników. Zarys problematyki organizacji i finansowania [w:] Prawo pracy. Zabezpieczenie społeczne (z aktualnych zagadnień), pod red. B.M. Ćwiertniaka, Opole 2002, s. 332 i n.; tenże, Ubezpieczenie społeczne rolników [w:] System ubezpieczeń społecznych. Zagadnienia podstawowe, pod red. G. Szpor, Warszawa 2013, s. 231 i n.

  7. Por. szerzej J. Jończyk, ZUS jako instytucja ubezpieczeń społecznych [w:] Problemy ubezpieczeń społecznych. W 70-lecie istnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, pod red. U. Jackowiak i A. Malaki, Wrocław 2004, s. 7 i n.; G. Szpor, Struktura systemu ubezpieczeń społecznych [w:] System ubezpieczeń społecznych…, op. cit., s. 65 i n.

  8. Por. szerzej W. Koczur, Restytucja zdolności do pracy w polskim powszechnym systemie ubezpieczeń społecznych, Katowice 2010; tenże, Restytucja zdolności do pracy jako element prewencji ubezpieczeniowej w polskim powszechnym systemie ubezpieczeń społecznych – prolegomena [w:] Stosunki zatrudnienia w dwudziestoleciu społecznej gospodarki rynkowej, pod red. A. Sobczyka, Warszawa 2010, s. 471 i n.; tenże, Funkcja prewencyjna ubezpieczenia społecznego, „Studia Ekonomiczne” 2012, vol. 87, s. 119 i n.

  9. Przede wszystkim są to ustawy dotyczące poszczególnych gałęzi ubezpieczeń społecznych, precyzujące zadania ZUS wskazane w ustawie systemowej, a więc: ustawa z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.); ustawa z 25.6.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t. jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 159 ze zm.) oraz ustawa z 30.10.2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t. jedn.: Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 ze zm.).

  10. Por. szerzej W. Koczur, Zabezpieczenie społeczne. Zarys problematyki, Katowice 2012, s. 32 i n.

  11. Por. rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 13.1.2011 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. z 2011 r. Nr 18, poz. 93.

  12. Dz.U. z 2001 r. Nr 100, poz. 1080 ze zm.

  13. Obecnie działająca Rada Nadzorcza ZUS, której kadencja trwa od 12.9.2012 r., jest Radą IV kadencji, licząc od wejścia w życie przepisów SysUbSpołU. Liczy ona 12 członków, spośród których 4 jest reprezentantami strony rządowej, 4 – organizacji pracodawców, 3 – związków zawodowych, a 1 – organizacji emerytów i rencistów.

  14. Por. A. Krupski, Konstrukcja i charakter prawny Rady Nadzorczej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, „Z Zagadnień Zabezpieczenia Społecznego” Nr 2/2010, s. 57.

  15. Por. art. 75 ust. 2 SysUbSpołU; zob. też G. Szpor, Struktura systemu…, op. cit., s. 63 i n.

  16. T. jedn.: Dz.U. z 2005 r. Nr 196, poz. 1631 ze zm.; dalej jako: OchrInfU99.

  17. Dz.U. z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 ze zm.; dalej jako: OchrInfU.

  18. Zob. też G. Szpor, Podstawy prawne ochrony tajemnicy pracodawcy w służbie publicznej, KPP Nr 3/2012, s. 79 i n.

  19. Tak też D.E. Lach [w:] Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, pod red. B. Gudowskiej i J. Strusińskiej-Żukowskiej, Warszawa 2011, s. 769.

  20. T. jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 216; dalej jako: DaneRejZUSR. Dodajmy, że przedmiotowe rozporządzenie zastąpiło z dniem 1.1.2010 r. rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 12.3.1999 r. o takim samym tytule, Dz.U. z 1999 r. Nr 30, poz. 293 ze zm.

  21. Definicję legalną pojęcia ubezpieczony zawarto w art. 4 pkt 1 SysUbSpołU, zgodnie z którą pod pojęciem tym należy rozumieć osobę fizyczną, podlegającą chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 1 przedmiotowej ustawy (tj. emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu lub chorobowemu). Zasady podlegania wskazanym rodzajom ubezpieczenia społecznego określają przepisy rozdziału 2 SysUbSpołU (art. 6–14). Zob. też I. Jędrasik-Jankowska, Ubezpieczenie Społeczne. T. 1. Część ogólna, Warszawa 2003, s. 82 i n.; tejże, Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego, Warszawa 2013, s. 50 i n.

  22. Ustawodawca polski nie definiuje pojęcia płatnik składek, wyliczając jedynie enumeratywnie w art. 4 pkt 2 lit. a–za SysUbSpołU podmioty mające ten status. Generalnie, najliczniejszą grupę płatników składek stanowią podmioty wypłacające wynagrodzenie ze stosunku pracy lub służby, członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej oraz z umowy zlecenia.

  23. Należy przypomnieć, że ustawa z 6.2.1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), która powołała kasy chorych, utraciła moc na podstawie art. 222 ustawy z 23.1.2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U. z 2003 r. Nr 45, poz. 391); ta zaś z kolei została zastąpiona przez obecnie obowiązującą ustawę z 27.8.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. jedn.: Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.; dalej jako: ŚOZŚrPubU).

  24. Zauważyć należy, że sformułowanie „fakty pozaubezpieczeniowe mające wpływ na prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i na ich wysokość” wzbudza w doktrynie liczne kontrowersje, które ze względu na niedookreśloność wskazanego sformułowania należy uznać za uzasadnione. Por. E. Kulesza, Kilka uwag o przetwarzaniu danych osobowych na potrzeby ubezpieczeń społecznych przez ZUS [w:] Ochrona danych osobowych podmiotów objętych prawem pracy i prawem ubezpieczeń społecznych. Stan obecny i perspektywy zmian, pod red. T. Wyki i A. Nerki, Warszawa 2012, s. 216 i n.

  25. Por. rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 23.10.2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów, Dz.U. z 2009 r. Nr 186, poz. 1444 ze zm.

  26. Por. art. 47 ust. 2 SysUbSpołU; zob. też D. Karkowska, A. Nerka, Pozycja płatnika składek w ubezpieczeniu społecznym i zdrowotnym, Warszawa 2007, s. 86 i n.

  27. Por. ŚOZŚrPubU.

  28. Por. art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy z 19.12.2008 r. o emeryturach pomostowych, Dz.U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.; dalej jako: EmPomU.

  29. Por. art. 41 ust. 1 pkt 2 EmPomU; zob. też M. Zieleniecki, Emerytura pomostowa w nowym systemie emerytalnym, Gdańsk 2011, s. 261 i n.; D. Wajda [w:] Emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Emerytury pomostowe. Komentarz, pod red. B. Gudowskiej i K. Ślebzaka, Warszawa 2013, s. 1011 i n.

  30. Przypomnijmy, że dane szczególnie chronione wymienione zostały w art. 27 ust. 1 ustawy z 29.8.1997 r. o ochronie danych osobowych (t. jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 1182 ze zm.; dalej jako: OchrDanOsobU); zob. też G. Szpor, Standardy ochrony prywatności w polskiej polityce społecznej na tle rozwiązań Unii Europejskiej [w:] Współczesna polityka społeczna Polski na tle Unii Europejskiej, pod red. L. Frąckiewicz, A. Frączkiewicz-Wronki, Katowice 2001, s. 37 i n.; tejże, Strategia ochrony danych osobowych w polityce społecznej [w:] Współczesne obrazy polityki społecznej i gospodarczej, pod red. W. Koczura i A. Rączaszka, Katowice 2012, s. 137 i n.

  31. Por. G. Szpor, W. Koczur, Nowa europejska strategia ochrony danych osobowych i jej wdrażanie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych [w:] Ochrona danych osobowych…, op. cit., s. 201 i n.

  32. D.E. Lach [w:] Ustawa o systemie…, pod red. B. Gudowskiej i J. Strusińskiej-Żukowskiej, op. cit., s. 734.

  33. Na temat wskazanego obowiązku pracowniczego zob. J. Borowicz, Przestrzeganie tajemnicy pracodawcy a inne pracownicze obowiązki przestrzegania tajemnicy – zagadnienia pojęciowe, PiZS Nr 10/1998, s. 2 i n.; M. Skąpski, Pracowniczy obowiązek dbałości o dobro zakładu pracy (art. 100 § 2 pkt 4 KP), PiZS Nr 2/2001, s. 9 i n.; T. Kuczyński, O właściwościach pracowniczego obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy, PiZS Nr 7/2004, s. 2 i n.; Z. Góral [w:] Kodeks pracy. Komentarz, pod red. K.W. Barana, Warszawa 2012, s. 664 i n.; D. Dörre-Kolasa [w:] Kodeks pracy. Komentarz, pod red. A. Sobczyka, Warszawa 2014, s. 470 i n.

  34. Por. M. Rusinek, Tajemnica zawodowa i jej ochrona w polskim procesie karnym, Warszawa 2007, s. 16.

  35. Zob. np. wyrok NSA z 21.3.2002 r., II SA 1854/01, „Wokanda” Nr 9/2002, s. 30, w którym sąd uzupełnił katalog podmiotów, o których mowa w art. 50 ust. 3 SysUbSpołU, o inne organy egzekucyjne (np. właściwe organy jednostek samorządu terytorialnego), wskazując, że należności, które owe organy egzekwują, nie są mniej ważne niż należności państwa egzekwowane przez organy skarbowe. Pomijając osobliwą argumentację NSA, krytycznie należy ocenić samo wykonywanie przez sąd administracyjny uprawnień ustawodawcy i uzupełnianie katalogu ustawowego, co nie mieści się w interpretacji prawa.

  36. Por. E. Kulesza, Udostępnianie danych ze zbiorów prowadzonych przez ZUS a ochrona danych i tajemnica ubezpieczenia społecznego [w:] Stosunki zatrudnienia w dwudziestoleciu społecznej gospodarki rynkowej, pod red. A. Sobczyka, Warszawa 2010, s. 508. Dodajmy, że przykładowo w niemieckim prawie socjalnym dane osób korzystających ze świadczeń, w tym także z zakresu ubezpieczeń społecznych, chronione są sformułowaną w sposób generalny tajemnicą socjalną (Sozialgeheimnis). Por. S. Muckel, Sozialrecht, Műnchen 2007, s. 497 i n.; zob. też Sozialdatenschutz nach SGB I und X. Kommentar, Hrsg. U. Krahmer, Köln 2011.