Tajemnica bankowa – cz. I

Monitor Prawniczy | 15/2015
Moduł: prawo pracy, postępowanie cywilne, prawo karne
Piotr Zapadka

Wstęp

W ramach projektu „Model regulacji jawności i jej ograniczeń w demokratycznym państwie prawnym”, realizowanego na rzecz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju1 , dokonano m.in. kompleksowego przeglądu przepisów prawnych odnoszących się do zasady jawności i jej ograniczeń2 . Jest to materiał wyjściowy dla dalszych prac mających na celu uproszczenie regulacji i zapewnienie spójności przepisów oraz właściwej kontroli przestrzegania tajemnic3 . Równocześnie publikacja zgromadzonych w pierwszej fazie badań informacji może już obecnie ułatwić stosowanie i przestrzeganie prawa, m.in. zmniejszając niepewność w zakresie korzystania z informatycznych nośników danych i komunikacji elektronicznej. Może też wspomóc weryfikację formułowanych w badaniach uwag de lege lata i postulatów de lege ferenda. Dlatego w kolejnych numerach „Monitora Prawniczego” prezentować będziemy kilkadziesiąt tajemnic prawnie chronionych, rozpoczynając od tajemnic poszczególnych zawodów prawniczych.


 

Kierownik Projektu

dr hab. Grażyna Szpor, prof. UKSW

--------------------------

1 Projekt nr O ROB 0075 002 realizuje konsorcjum Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Uniwersytet Wrocławski, Naukowe Centrum Prawno-Informatyczne i Wydawnictwo C.H.Beck. Strona internetowa Projektu: www.mrj.uksw.edu.pl

2 Zadanie 1.03. „Analiza polskiej regulacji ograniczeń jawności oraz powiązanych z nimi aktów prawa europejskiego i międzynarodowego”.

3 Prace te koordynowane są m.in. przez profesorów: Z. Cieślaka, J. Gołaczyńskiego, M. Jaśkowską, Z. Kmieciaka, J. Majewskiego, C. Martysza i C. Mika. Ponadto, koordynatorami zadań są: red. P. Grabarczyk, dr inż. A. Gryszczyńska, dr inż. M. Kiedrowicz, dr Sylwia Kotecka i dr A. Piskorz-Ryń.


Metodologia

Ustalenie zakresu poszczególnych tajemnic jest istotne nie tylko dla urzeczywistnienia wolności informacyjnej, ale również przy gwarantowaniu prawa dostępu do informacji publicznej, dlatego też celem zadania 1.03 było wykonanie kompleksowego przeglądu przepisów prawnych odnoszących się do ograniczeń jawności. Badaniem objęto akty prawne konstytuujące tajemnice oraz regulację prawną ograniczeń jawności, które nie mieszczą się w pojęciu tajemnic ustawowo chronionych. Dla usystematyzowania i zestandaryzowania danych na temat poszczególnych ograniczeń jawności opracowany został kwestionariusz badawczy, zgodnie z którym dla każdej z tajemnic opracowanie obejmuje określenie istotnych dla realizacji celu projektu cech, w tym m.in. podstawy prawnej, sposobu wprowadzania niedostępności informacji, wartości chronionych tajemnicą, zakresu przedmiotowego tajemnicy, okresu ochronnego, podmiotu chronionego w wyniku działania tajemnicy i jego uprawnień, podmiotu zobowiązanego do zachowania tajemnicy, podmiotów uprawnionych do uzyskania dostępu do informacji chronionych, zakresu związania tajemnicą, kryteriów dostępu do informacji objętych tajemnicą, podmiotów sprawujących kontrolę nad zachowaniem tajemnicy, techniki przetwarzania oraz udostępniania informacji objętych tajemnicą czy sankcji za nieuprawnione ujawnienie informacji podlegających ochronie. Badanie obejmuje również określenie relacji zachodzących pomiędzy poszczególnymi tajemnicami oraz zbadanie problemów związanych z nakładaniem się reżimów ochronnych.

Wyniki analiz posłużą jako materiał wyjściowy w szczególności do opracowania klasyfikacji publicznoprawnych ograniczeń jawności i problemów stosowania prawa, a także do opracowania modelu regulacji jawności i jej ograniczeń w Polsce i zasad, które powinny być stosowane przy tworzeniu aktów prawnych, w tym do opracowania słownika (leksykonu) tajemnic, ułatwiającego stosowanie prawa.


 

dr inż. Agnieszka Gryszczyńska

Koordynator zadania 1.03

 

 

Niniejszy artykuł ma przybliżyć prawną konstrukcję niezwykle istotnej dla współczesnego rynku bankowego tajemnicy prawnie chronionej, jaką jest tytułowa tajemnica bankowa. Z jednej strony, tajemnica ta określa zakres prawnego obowiązku nałożonego na banki i jego pracowników, zaś z drugiej strony – ustala wyjątki od nakazu bezwzględnego przestrzegania tej tajemnicy przez podmioty zobowiązane. Zagadnienie ma istotne znaczenia dla praktyki prawniczej, z uwagi na wpływ i rolę banków w architekturze współczesnej gospodarki.

Podstawa prawna obowiązku zachowania tajemnicy bankowej
Kluczowe z punktu widzenia tytułowej tematyki ochrony tajemnicy bankowej są regulacje art. 104, 105, 105a ustawy z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe1. W art. 104 PrBank ustawodawca wskazuje bowiem, czym jest tajemnica bankowa, konstruując jej zakres podmiotowy (beneficjentów tego rodzaju tajemnicy i podmioty zobowiązane do jej przestrzegania), zakres przedmiotowy (uwagę zwraca ścisłe przyporządkowanie obowiązku zachowania tajemnicy bankowej do wykonywanych przez banki czynności bankowych w rozumieniu art. 5 ust. 1 i 2 PrBank)2, okres obowiązywania tajemnicy bankowej (czyli od kiedy tajemnica ta wiąże określone podmioty i do kiedy podmioty te powinny jej przestrzegać), a także określa przypadki, w których tajemnica bankowa nie będzie miała zastosowania – co wiąże się z przewidzianymi przez ustawodawcę przypadkami selektywnie wybranych obszarów działalności biznesowej banków. Zaznaczyć jednak należy, że wyżej wymienione elementy nie są jednoznacznie sformułowane przez ustawodawcę w omawianej regulacji (expressis verbis), co powoduje, iż odpowiednia reguła znaczeniowa tego przepisu wynikać musi z dokonania niezbędnej wykładni – stanowiącej przedmiot poniższych rozważań. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że przywołany art. 104 PrBank stanowi trzon konstrukcyjny tajemnicy bankowej w polskim systemie prawnym, przy czym pojęcie to można analizować w znaczeniu szerokim oraz znaczeniu wąskim3. Tajemnica bankowa w znaczeniu szerokim obejmuje wszystkie informacje o danym banku i innych powiązanych z nim podmiotach, dotyczące ich funkcjonowania, które nie mogą być ogólnie dostępne ze względu na interes banku, jego kontrahentów lub strony trzeciej. W znaczeniu wąskim jest to obowiązek zachowania poufności w odniesieniu do określonych informacji zawartych w ustawie PrBank4. W art. 105 PrBank ustawodawca zawiera zamknięty katalog podmiotów/instytucji uprawnionych do żądania uchylenia tajemnicy bankowej (verba legis „obowiązek udzielenia informacji stanowiących tajemnicę bankową”), a także plasuje podstawę prawną do tworzenia przez banki (wspólnie z bankowymi izbami gospodarczymi) instytucji upoważnionych do gromadzenia, przetwarzania i udostępniania określonym podmiotom informacji stanowiących tajemnicę bankową. Regulacja ta ma o tyle istotne znaczenie, że zawiera ona wyjątki (w ujęciu podmiotowym) od zasady nieujawniania informacji objętych tajemnicą bankową. Ponieważ konstrukcja tego przepisu wyklucza jakąkolwiek wykładnię rozszerzającą, należy potraktować zamknięty katalog określonych podmiotów/instytucji jako (z jednej strony) uprawnienie dla przewidzianych przez ustawodawcę podmiotów/instytucji do żądania przekazania danych objętych tajemnicą bankową – oraz (z drugiej strony) prawny obowiązek dla banków oraz pracowników/współpracowników banku do przekazania tego rodzaju danych określonym podmiotom/instytucjom. Ponadto, jest to także swoista „gwarancja” dla banku oraz pracowników/współpracowników banku, że żaden inny pomiot/instytucja, który nie jest enumeratywnie wymieniony w zamkniętym katalogu przewidzianym przez art. 105 PrBank, nie będzie żądał ujawnienia danych objętych tajemnicą bankową. W regulacji tej zastrzeżona została także odpowiedzialność odszkodowawcza banku, związana z wystąpieniem szkód wynikających z ujawnienia tajemnicy bankowej i wykorzystania jej niezgodnie z przeznaczeniem. Jest to odpowiedzialność o charakterze deliktowym (naruszenie przepisów prawa), która uprawnia osoby/podmioty poszkodowane na skutek działań banku do dochodzenia odszkodowań w drodze powództw cywilnoprawnych w oparciu o przepisy procedury cywilnej na zasadach ogólnych. Jednocześnie jednak ustawodawca przewiduje wyłączenie odpowiedzialności odszkodowawczej banku w przypadku wystąpienia ewentualnej szkody, na skutek ujawnienia danych objętych tajemnicą bankową przez podmioty/instytucje uprawnione na gruncie omawianego art. 105 PrBank do żądania od banku przekazania danych objętych tajemnicą bankową. Natomiast w art. 105a PrBank określone zostały zasady przetwarzania przez banki informacji stanowiących tajemnicę bankową, co stanowi lex specialis wobec przepisów przewidzianych przez ustawę z 29.8.1997 r. o ochronie danych osobowych5 (o czym także poniżej). Na tym tle, podkreślić należy również znaczenie art. 171 ust. 4 PrBank (verba legis kto, będąc obowiązany do podania uprawnionym organom informacji dotyczących banku i klientów banku w zakresie ustalonym w ustawie, podaje nieprawdziwe lub zataja prawdziwe dane, podlega grzywnie i karze pozbawienia wolności do lat 3) oraz art. 171 ust. 5 PrBank, który zawiera sankcję karną przewidzianą w przypadku bezprawnego ujawnienia lub wykorzystania informacji stanowiącej tajemnicę bankową (verba legis – kto, będąc obowiązany do zachowania tajemnicy bankowej, ujawnia lub wykorzystuje informacje stanowiące tajemnicę bankową, niezgodnie z upoważnieniem określonym w ustawie, podlega grzywnie do 1 000 000 zł i karze pozbawienia wolności do lat 3). W pewnej mierze regulacjami „powiązanymi” z przedstawianą tematyką są także przepisy art. 106b–106c PrBank (tj. szczegółowe zasady dotyczące wykonywania uprawnienia prokuratora do żądania udzielenia informacji stanowiących tajemnicę bankową) oraz art. 106 d PrBank (przetwarzanie informacji objętych tajemnicą bankową przez banki, w przypadkach przestępstw dokonywanych na szkodę banków).
Identyfikacja wartości objętych ochroną
Fundamentalną wartością podlegającą ochronie w przypadku tajemnicy bankowej jest prawo do prywatności finansowej klienta banku. Informacje dotyczące sytuacji finansowej i gospodarczej, zarówno osób fizycznych, jak i prawnych, uważa się bowiem za element ich prawa do prywatności6. Jest to zatem jeden z obszarów konstytucyjnej ochrony prawa do prywatności (zob. art. 47 Konstytucji RP – ochrona prawna życia prywatnego), który w tym przypadku oznacza zakaz ujawniania przez banki (jak i pracowników banków oraz wskazane w PrBank podmioty) danych finansowych (klientów albo potencjalnych klientów banku) ściśle związanych z czynnościami bankowymi. Koncepcja prawa do prywatności jest jednym z ważnych instrumentów hamowania nadmiernej ingerencji państwa w obszar wolności obywateli7. Prywatność stanowi bowiem pewnego rodzaju stan niezależności, w ramach którego tylko sam zainteresowany może decydować o zakresie i zasięgu udostępniania innym osobom informacji o swoim życiu8. Elementem sfery życia prywatnego jest również sytuacja materialna (finansowa) obywatela. Obraz tej sytuacji i stanu majątkowego można bowiem uzyskać na podstawie analizy choćby obrotów i sald na posiadanych przez nią rachunkach bankowych, gdyż zapisy na rachunkach bankowych zarówno odzwierciedlają dokonywane operacje finansowe, jak i są pośrednią informacją o stylu życia posiadaczy rachunków bankowych, w tym o sposobie wydatkowania posiadanych przez nich środków pieniężnych9. W kontekście omawianej regulacji konstytucyjnej wskazywane są (także w doktrynie prawa bankowego) argumenty, które należy uznać za trafne, zgodnie z którymi ustawodawca ma wręcz konstytucyjny obowiązek określić przesłanki ingerencji w sferę prywatności w sposób tak precyzyjny, by ograniczyć zakres swobodnej rozszerzającej wykładni organom stosującym prawo, a jednocześnie ma on obowiązek stworzyć odpowiednie mechanizmy kontroli nad aktami organów władzy publicznej dotykającymi tej sfery10. Można zatem uznać, że skoro ochronie konstytucyjnej podlega prawo do prywatności finansowej – obowiązkiem ustawodawcy (wręcz o konstytucyjnej naturze) jest precyzyjne określenie ustawowych przesłanek ingerencji w konstytucyjne prawo. W przeciwnym razie regulacje zakładające ingerencję w prawo do prywatności finansowej nie mogłyby korzystać z domniemania konstytucyjności. Jak wskazuje B. Banaszak11, „życie prywatne to przymioty, wewnętrzne przeżycia osobiste (jednostkowe) człowieka i ich oceny, refleksje dotyczące wydarzeń zewnętrznych i jego wrażenia zmysłowe, a także stan zdrowia (wyr. TK z 19.5.1998 r., U 5/97, OTK 1998, Nr 4, poz. 46) oraz sytuacja majątkowa (orz. TK z 24.6.1997 r., K 21/96, OTK 1997, Nr 2, poz. 23). Nie są one w założeniu przeznaczone do upowszechniania i sam zainteresowany decyduje o kręgu osób, z którymi zechce się nimi podzielić”. Warto zatem zaznaczyć, że w analizowanym przypadku tajemnicy bankowej ustawodawca przewiduje także mechanizm ujawniania danych objętych tajemnicą bankową za pisemną zgodą beneficjenta tej tajemnicy – o czym także poniżej (art. 104 ust. 3 PrBank). B. Banaszak12 zaznacza jednak, że: „Konstytucja określając te elementy prawa do prywatności, zobowiązuje władze publiczne do nieingerencji w określony przez nie zakres życia (aktywności) jednostki i zapewnia stosowną ochronę przed wszelkimi działaniami w niego godzącymi”. Analizowana konstrukcja tajemnicy bankowej przewiduje zatem (co do zasady) szeroką ochronę danych objętych tajemnicą bankową (zob. nieingerencja władzy publicznej w sferę prawa do prywatności finansowej) oraz enumeratywnie wymienione wyjątki od tej zasady. Warto przy tej okazji także podkreślić, że TK w wyroku z 11.4.2000 r.13 w sprawie konstytucyjności przepisów zobowiązujących banki do sporządzania i przekazywania informacji chronionych tajemnicą bankową na potrzeby postępowania podatkowego wskazał, że „podlegające ochronie konstytucyjnej prawo do ochrony życia prywatnego obejmuje także ochronę tajemnicy danych dotyczących sytuacji majątkowej obywatela, a więc odnosi się także do posiadanych przez niego rachunków bankowych (i podobnych) oraz dokonywanych przez niego transakcji (tak zwłaszcza orzeczenie TK z 24.6.1997 r., K 21/96, OTK ZU Nr 2/1997, s. 225)”. Z drugiej jednak strony, w tym samym wyroku TK zaznaczył, że „Trybunał Konstytucyjny podtrzymuje stanowisko wyrażone wielokrotnie w dotychczasowym orzecznictwie, że prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, podobnie jak inne prawa i wolności jednostki nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniom, formułowanym w sposób czyniący zadość wymaganiom konstytucyjnym (orzeczenia z: 25.4.1995 r., K 11/99, OTK 1995, cz. I, s. 132–133; 21.11.1995 r., K 12/95, OTK ZU Nr 3/1995, s. 141; uchwała z 24.4.1996 r., W. 14/95, OTK ZU Nr 2/1996, s. 136)”. Oznacza to zwłaszcza, że ograniczenie prawa lub wolności może nastąpić tylko, jeżeli przemawia za tym inna norma, zasada lub wartość konstytucyjna, a stopień tego ograniczenia musi pozostawać w odpowiedniej proporcji do rangi interesu, któremu ograniczenie to ma służyć. Zgodnie zatem z art. 31 § 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych praw i wolności mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego (…), przy czym ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw14. Tak rozumiane warunki i granice ingerencji ustawodawczej w sferę praw i wolności konstytucyjnych odpowiadają wymogom przewidzianym w art. 31 ust. 3 Konstytucji, jak i zasadom wynikającym, z art. 8 ust. 2 Europejskiej Konwencji z 4.11.1950 r. o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności15. W świetle powyższego, zważywszy na przywołany kontekst o konstytucyjnej naturze, podkreślenia wymaga, że tajemnicą bankową objęte są wszelkie informacje mające charakter indywidualny, tzn. dotyczące danej czynności bankowej, związanej ze ściśle określoną relacją kontraktową pomiędzy bankiem i jego klientem. W takim kontekście tajemnica bankowa jest elementem mechanizmu chroniącego konstytucyjne prawo do prywatności finansowej. Klient banku ma zatem prawo oczekiwać ze strony reglamentowanej instytucji zaufania publicznego, do jakiej zaliczane są banki, zachowania w najszerszym możliwym zakresie danych dotyczących zarówno samego klienta banku, jak i określonej (planowanej albo wykonywanej) czynności bankowej. W literaturze przedmiotu wskazywany jest podział na prywatnoprawny i publicznoprawny charakter obowiązku zachowania tajemnicy bankowej16. Z jednej bowiem strony, obowiązek zachowania tajemnicy bankowej wynika z samej istoty stosunków na linii bank – klient, które wymagają lojalności, szczególnego zaufania oraz poufności (dyskrecji)17. W takim ujęciu obowiązek banku ma charakter prywatnoprawnego zobowiązania jednej ze stron stosunku prawnego (banku), że nie dopuści on od ujawnienia informacji, które klient przekazał bankowi w związku z wykonywaniem czynności bankowych. Innymi słowy, bank nie wszedłby w posiadanie określonych danych (np. danych identyfikujących tożsamość klienta banku), gdyby nie zamiar współpracy obu partnerów/stron określonej czynności bankowej. Nawiązanie stosunku zobowiązaniowego z danym bankiem, zwłaszcza tego najbardziej powszechnego – tj. zawarcie umowy rachunku bankowego – świadczy bowiem o wysokim stopniu zaufania klienta do instytucji, jaką jest bank18. Bank, posiadający przymiot tzw. instytucji zaufania publicznego, jest zobowiązany do szczególnego zachowania względem swoich klientów, którzy powierzają mu swoje pieniądze19. Można zatem wskazać, że to tajemnica bankowa jest jednym z tych elementów, które nadają bankowi przymiot instytucji zaufania publicznego z tej racji, iż ten specyficzny przedsiębiorca chroni strategiczne informacje dotyczące jego klientów, a ochrona tych informacji stanowi wykształcony i powszechnie akceptowalny zwyczaj obrotu gospodarczego20. To powoduje, że konieczność przestrzegania przez banki tajemnicy bankowej może być również rozpatrywana w charakterze specjalnego obowiązku wywodzącego się z ogólnego obowiązku staranności „sumiennego kupca”21. W pewnym sensie jest to zatem obowiązek przestrzegania przez bank tajemnicy bankowej – rozumianej jako tajemnica zawodowa22, a związanej z prowadzoną przez bank (przedsiębiorcę) profesjonalną i zarobkową działalnością gospodarczą. W zakresie swojej działalności bank uzyskuje bowiem od klientów wiele informacji, które mogą mieć dla klientów znaczenie „sensytywne”, a które w ogóle nie dotyczą kwestii stricte finansowych (np. więzi rodzinne, pozarodzinne lub gospodarcze)23. Skoro zatem usługobiorca (klient) decyduje się na rozpoczęcie współpracy z określonym usługodawcą (bank) w obszarze czynności bankowych – elementem tego rodzaju stosunku prawnego opartego na relacjach kontraktowzch musi być poufność (dyskrecja) i zaufanie związane z całym procesem świadczenia usług bankowych (czynności bankowych). Natomiast ujęcie publicznoprawne odnosi się głównie do postrzegania tajemnicy bankowej w kategoriach szeroko pojętej ochrony praw osobistych obywateli, a zwłaszcza prawa do prywatności (tajemnicy) oraz ochrony danych osobowych24. Jest to zatem szczególny przypadek ochrony praw osobistych, czasem klasyfikowany nawet jako jedno z wyszczególnionych dóbr osobistych w rozumieniu art. 23 KC, co wynika z przyjmowanego założenia, że jednym z elementów ochrony prawnej życia osobistego jest zachowanie tajemnicy informacji o stosunkach finansowych25. Dlatego też, ustawodawca wprowadził ex lege mechanizm, który tego wyjątkowego przedsiębiorcę (jakim jest bank) upoważnił lege artis do odmowy udzielania informacji związanych z dokonywanymi przez bank czynnościami bankowymi nieuprawnionym osobom/podmiotom26. Jest to zatem jeden z najważniejszych szczególnych obowiązków banków, określony w PrBank27. Warto także nadmienić, że w literaturze przedmiotu przyjmuje się, iż podmiotowy i przedmiotowy zakres ochrony tajemnicy bankowej jest zbliżony do rozwiązań stosowanych w innych europejskich systemach bankowych28. Ponadto, niezależnie od rozważań dotyczących ochrony konstytucyjnego prawa do prywatności finansowej, tajemnicę bankową należy także postrzegać z punktu widzenia interesu publicznego. Trafna wydaje się bowiem opinia, że właściwa konstrukcja tajemnicy bankowej i jej przestrzeganie leży także w interesie publicznym, ponieważ wzmacnia zaufanie do krajowego systemu bankowego29.
Zakres przedmiotowy ochrony (jakie informacje są objęte tajemnicą)
Nauka prawa charakteryzuje tajemnicę bankową poprzez zakres: podmiotowy, przedmiotowy i temporalny30. Zakres podmiotowy pozwala określić osoby i jednostki organizacyjne zobowiązane do zachowania tajemnicy, zakres przedmiotowy określa informacje objęte obowiązkiem poufności, zaś zakres temporalny wyznacza okres, w jakim istnieje obowiązek poufności31. Tajemnica bankowa jest instrumentem/mechanizmem prawnym ściśle powiązanym z wykonywanymi przez bank czynnościami bankowymi, o których mowa w art. 5 ust. 1 i 2 PrBank32. Świadczy o tym samo brzmienie art. 104 ust. 1 PrBank, zgodnie z którym „bank, osoby w nim zatrudnione oraz osoby, za których pośrednictwem bank wykonuje czynności bankowe, są obowiązane zachować tajemnicę bankową, która obejmuje wszystkie informacje dotyczące czynności bankowej, uzyskane w czasie negocjacji, w trakcie zawierania i realizacji umowy, na podstawie której bank tę czynność wykonuje”. Oznacza to, że tajemnica bankowa musi dotyczyć przede wszystkim wszelkich danych związanych z czynnościami bankowymi, jakie na rzecz klientów (usługobiorców) wykonują (albo mają zamiar wykonywać) banki. Są to więc zarówno informacje dotyczące danej czynności, jak i informacje dotyczące osoby lub osób dokonujących z bankiem tej czynności bankowej (klient/klienci banku) i wreszcie innych osób, które dokonały czynności pozostających w związku z umową (kontrahenci banku – np. przedsiębiorcy świadczący na rachunek banku usługi w ramach outsourcingu usług bankowych), na podstawie której bank wykonuje tę czynność bankową33. Należy podkreślić, że tajemnicą bankową objęte są wszystkie informacje powierzone bankowi przez klienta, w tym także dla celów przygotowania czynności banków (np. informacje zawarte we wniosku kredytowym wraz z załączonymi dokumentami), ponieważ warunkują one czynności banków i bez nich nie doszłoby do wykonania czynności bankowych34. Ponadto, objęte tajemnicą bankową są także informacje związane z udzielanymi na rzecz banku zabezpieczeniami, które wymagane były w związku z wykonywaniem czynności bankowych (w tym m.in. dane personalne osoby trzeciej składającej takie zabezpieczenie)35. Również informacja o tym, że klient banku działa przez swojego przedstawiciela (np. pełnomocnika), objęta jest tajemnicą bankową36. W literaturze przedmiotu wskazuje się także37, że tajemnicą bankową, poza samą umową, objęty jest również biznesplan kredytobiorcy, treść umów ustanawiających zabezpieczenie wierzytelności kredytowej, kondycja finansowa kredytobiorcy, wielkość i charakter jego majątku oraz inne dodatkowe informacje, w posiadaniu których znalazł się bank, podejmując działania dotyczące tego stosunku umownego. Wiadomości stanowiące tajemnicę bankową banki uzyskują od klientów (strony umowy) i kontrahentów (podmiotów niebędących stroną umowy, które dokonały czynności pozostające w związku z zawarciem takiej umowy), co należy potraktować jako pierwotne źródło wiadomości, oraz „współtworzą je” wraz z nimi w ramach wzajemnych kontaktów i podejmowanych działań, zmierzających do wykonywania danej czynności bankowej38. W konsekwencji, informacje objęte tajemnicą bankową zawierają się w niezwykle szerokim zakresowo zbiorze „wszystkich informacji dotyczących czynności bankowych”, uzyskanych przez bank w czasie negocjacji, w trakcie zawierania i realizacji umowy, na podstawie których bank wykonuje określoną czynność bankową (zob. art. 104 ust. 1 PrBank). Dominującą w polskiej doktrynie prawa bankowego zasadą jest zatem tzw. zasada maksymalizmu, zgodnie z którą tajemnicą bankową są objęte wszystkie informacje, jeśli zostały przekazane bankowi w związku z czynnościami bankowymi39. Ponieważ tajemnicę stanowią „wszystkie informacje”, a jej ujawnienie może nastąpić tylko w przypadkach określonych ustawą, należy przyjąć, że w wypadku jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych, należy je rozstrzygać tak, aby informacja uznana została za konfidencjonalną40. Przez to pojęcie należy także rozumieć informacje o każdej osobie mającej jakikolwiek związek z tajemnicą bankową41. Tym samym, poza informacjami stricte finansowymi (dotyczącymi określonych czynności bankowych, takich jak np. wysokość oprocentowania kredytu albo okres depozytowy albo wysokość pobieranej przez bank marży) – tajemnicą bankową objęte są także np. dane osobowe identyfikujące klienta (albo potencjalnego klienta) banku. Nie budzi wątpliwości, że dane identyfikujące tożsamość klienta banku (takie jak imię i nazwisko, Pesel, adres, minimum dwa numery telefonów kontaktowych) są danymi osobowymi w rozumieniu art. 6 ust. 1 OchrDanOsobU [tj. „(…) wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej”]. W komentarzu do art. 6 OchrDanOsobU42 czytamy bowiem m.in., że „(…) pojęcie danych osobowych na gruncie prawa polskiego obejmuje wszelkie informacje dotyczące osoby fizycznej, o ile możliwe jest zidentyfikowanie tej osoby. Za osobę możliwą do zidentyfikowania uważana jest osoba, której tożsamość można określić bezpośrednio lub pośrednio, w szczególności przez powołanie się na numer identyfikacyjny albo jeden lub kilka specyficznych czynników określających jej cechy fizyczne, fizjologiczne, umysłowe, ekonomiczne, kulturowe lub społeczne. Numerami identyfikacyjnymi, o których mowa w komentowanym przepisie, są: numer powszechnego elektronicznego systemu ewidencji ludności (PESEL); numer identyfikacji podatkowej (NIP), a także numer dokumentu tożsamości (dowodu osobistego oraz paszportu)”. W konsekwencji, nie budzi wątpliwości, że dane osobowe (dane identyfikujące tożsamość) klienta banku objęte są tajemnicą bankową w rozumieniu art. 104 ust. 1 PrBank, ponieważ zawierają się one w niezwykle szerokim zakresowo zbiorze „wszystkich informacji dotyczących czynności bankowych”, uzyskanych przez bank w czasie negocjacji, w trakcie zawierania i realizacji umowy, na podstawie których bank wykonuje określoną czynność bankową. Powyższe wnioskowanie potwierdza także wyrok NSA (do 31.12.2003 r.) w Warszawie z 4.4.2003 r.43, gdzie NSA stwierdza: „pojęcie danych osobowych klienta banku mieści się w pojęciu informacji i tajemnicy bankowej”, jak również wyrok WSA w Krakowie z 20.5.2008 r.44, w uzasadnieniu którego zostało wskazane, że „(…) wedle brzmienia art. 104 ust. 1 PrBank bank, osoby w nim zatrudnione oraz osoby, za których pośrednictwem bank wykonuje czynności bankowe, są obowiązane zachować tajemnicę bankową, która obejmuje wszystkie informacje dotyczące czynności bankowej, uzyskane w czasie negocjacji, w trakcie zawierania i realizacji umowy, na podstawie, której bank tę czynność wykonuje. Zgodnie z poglądami doktryny chodzi tu nie tylko o informacje odnoszące się do treści umów bankowych (...), ale także o inne jeszcze wiadomości dotyczące czynności bankowych i osób (kontrahentów i osób niebędących kontrahentami banku). Pierwszą grupę tych informacji określa się jako informacje konfidencjonalne operacyjne (podstawowe), zaś drugą jako wiadomości okazjonalne (pozaoperacyjne), uzyskane przez bank w okresie przedkontraktowym lub nawet w okresie późniejszym (zob. M. Bączyk, Komentarz do art. 104 ustawy Prawo bankowe [w:] Prawo bankowe. Komentarz, Warszawa 2007, LexisNexis, wydanie V). Wyżej wymieniony przepis wprowadza tzw. zasadę maksymalizmu, zgodnie, z którą zakresem przedmiotowym tajemnicy bankowej są objęte wszystkie informacje, poza wyjątkami przedmiotowymi określonymi w art. 104 ust. 2 tej ustawy oraz wyjątkami dotyczącymi udzielania określonych informacji ściśle określonym podmiotom, uprawnionym do tego z mocy ustawy (art. 105 ust. 1 i 2 cyt. ustawy)”. Na tym tle (wnioskując a contrario) wskazać należy, że nie stanowią przedmiotu tajemnicy bankowej informacje o stronie czynności bankowej i innych osobach niebędących stroną, jeśli nie pozostają w związku z czynnością bankową, choćby zostały pozyskane w czasie negocjacji, zawierania czy wykonywania umowy będącej czynnością bankową45. Powyższe wynika z faktu, że obowiązek zachowania dyskrecji przez bank należy do essentialia negotii – elementów istotnych umów bankowych, czego najpełniejszym przykładem może być umowa rachunku bankowego będąca czynnością bankową sensu stricto46.
Okres ochronny (ustalenie jak długo obowiązuje tajemnica)
Już z samego brzmienia art. 104 ust. 1 PrBank wynika, że tajemnica bankowa obejmuje informacje dotyczące czynności bankowych – uzyskane przez bank w czasie negocjacji, w trakcie zawierania i realizacji umowy, na podstawie której bank tę czynność wykonuje (verba legis bank, osoby w nim zatrudnione oraz osoby, za których pośrednictwem bank wykonuje czynności bankowe, są obowiązane zachować tajemnicę bankową, która obejmuje wszystkie informacje dotyczące czynności bankowej, uzyskane w czasie negocjacji, w trakcie zawierania i realizacji umowy, na podstawie której bank tę czynność wykonuje). Powyższe oznacza, że etap przedumowny (zob. przywołane negocjacje) należy potraktować jako rozpoczęcie obowiązywania tajemnicy bankowej. W takim ujęciu możliwe jest przyjęcie założenia, że obowiązek nieujawniania informacji stanowiących tajemnicę bankową pojawia się w czasie wszczęcia negocjacji lub innej procedury wiodącej do zawarcia umowy – czyli w momencie, w którym bankowi (osobie zatrudnionej w banku lub osobie, za pośrednictwem której bank wykonuje czynności bankowe) zostanie powierzona informacja będąca podstawą potencjalnego zawarcia czynności bankowej47. Tajemnica ta obowiązuje także wówczas, gdyby negocjacje nie zakończyły się zawarciem umowy z bankiem, co umożliwiłoby rozpoczęcie wykonywania czynności bankowej. Oznacza to, że obowiązek poufności pojawi się także w stosunku do osób, które nie zawarły umowy, a nawet nie zamierzały zawierać z bankiem umowy48. Konkludując, można uznać, że tajemnica bankowa powstaje wraz z chwilą powierzenia bankowi informacji mieszczących się w zakresie przewidzianym przez ustawodawcę w art. 104 ust. 1 PrBank. Należy także wyraźnie zaznaczyć, że w świetle przytaczanego powyżej brzmienia art. 104 ust. 1 PrBank, tajemnica bankowa nie jest ograniczona czasowo, zaś bank zobowiązany jest do jej przestrzegania już od chwili wejścia w posiadanie informacji objętych tajemnicą bankową49. W doktrynie prawa bankowego50 przyjmuje się, że zakończenie trwania stosunku umownego pomiędzy bankiem i jego klientem nie ma wpływu na ustanie tajemnicy bankowej. Jednocześnie jednak, podkreślenia wymaga, że brak ograniczenia czasowego obowiązywania tajemnicy bankowej po ustaniu stosunku umownego pomiędzy bankiem a klientem nie oznacza, że bank ma nieograniczony w czasie obowiązek przechowywania wiadomości stanowiących tajemnicę bankową51. Tego aspektu (obowiązek przechowywania wiadomości) analizowane regulacje nie normują, co powoduje, że należy przyjąć, iż tajemnica bankowa obowiązuje, o ile wiadomości dotyczące wykonanej już czynności bankowej są w posiadaniu banku (pracowników banku). Odrębne (od PrBank) regulacje zawarte są na gruncie przepisów rachunkowych, które nakazują przechowywanie dowodów księgowych przez okres 5 lat, co w pewnej części może dotyczyć również dokumentów zawierających dane objęte tajemnicą bankową.
Podmiot chroniony w wyniku działania tajemnicy i jego uprawnienia w zakresie dysponowania przedmiotem ochrony
Beneficjentem obowiązku przestrzegania tajemnicy bankowej jest klient albo niedoszły klient banku, o czym była mowa także uprzednio. Mechanizm tajemnicy bankowej związany jest bowiem z kwestią ochrony prawa do prywatności finansowej strony czynności bankowej, czyli strony kontraktowego stosunku prawnego, na podstawie którego bank świadczy na rzecz klienta określony rodzaj usługi finansowej52. Zagadnienie ewentualnego dysponowania przedmiotem ochrony przez podmiot chroniony (tj. beneficjenta tajemnicy bankowej, czyli klienta banku) uregulowane jest w art. 104 ust. 3 PrBank, zgodnie z którym banku nie obowiązuje zachowanie tajemnicy bankowej wobec osoby, której dotyczą informacje objęte tajemnicą. Bank może i ma obowiązek udzielać swojemu klientowi informacji objętych tajemnicą, dotyczących zawartej z nim umowy (np. umowy rachunku bankowego)53. Nawet po ustaniu stosunku prawnego łączącego bank z jego klientem, bank powinien udzielić informacji konfidencjonalnych osobie zainteresowanej, której te dane dotyczą54, przy czym pewnym ograniczeniem dla tego obowiązku może być pięcioletni okres przechowywania dokumentacji księgowej, wynikający z przepisów prawa rachunkowego55. Osobom trzecim informacje te mogą być ujawnione, z zastrzeżeniem art. 105, 106a i 106b PrBank, wyłącznie gdy osoba, której informacje te dotyczą, na piśmie upoważni bank do przekazania określonych informacji wskazanej przez siebie osobie lub jednostce organizacyjnej (pisemna zgoda klienta banku). Ustawodawca jednoznacznie wskazuje w tej regulacji, że podmiotem chronionym tajemnicą bankową jest klient banku. Skoro zatem klient banku („osoba, której informacje te dotyczą”) upoważni na piśmie bank do przekazania określonych informacji wskazanej przez siebie osobie lub jednostce organizacyjnej, to zgodnie z zasadą volenti not fit iniuria (chcącemu nie dzieje się krzywda), nie można takiego prawa do „rozporządzania” informacjami objętymi tajemnicą bankową odmówić podmiotowi objętemu prawną ochroną, tj. klientowi banku. Co istotne, ustawodawca przesądza, że rzeczone upoważnienie powinno być dokonane przez klienta w formie pisemnej, a ponadto powinno precyzować, jakich informacji dotyczy („określone informacje”) i kto byłby adresatem tych informacji („wskazana osoba lub jednostka organizacyjna”). Konieczność określenia stosunkowo precyzyjnego zakresu udzielanego upoważnienia potwierdza również literatura przedmiotu. W komentarzu do art. 104 ust. 3 PrBank56 podkreślone zostało, że „(…) użyty zwrot »wskazanej przez siebie osobie lub jednostce organizacyjnej« oznacza nie tylko konieczność wskazania podmiotu, który ma być odbiorcą informacji przekazanych mu przez bank. Oznacza ponadto, iż podmioty te muszą być określone konkretnie, w sposób zindywidualizowany. Nie można więc przyjąć, iż beneficjent tajemnicy bankowej wskaże bankowi osoby, którym informacje mają być przekazywane, w sposób ogólny, rodzajowy (np. firmom leasingowym działającym na terenie kraju). Taki sposób upoważnienia naruszałby dyspozycję art. 104 ust. 3 ustawy prawo bankowe. Określenie »przez siebie« oznacza, że wskazanie musi nastąpić przez beneficjenta osobiście, przez działającego w jego imieniu i na jego rzecz pełnomocnika lub prokurenta”. Innymi słowy, treścią takiego upoważnienia jest uprawnienie dla banku do przekazania określonych informacji wskazanej przez beneficjenta tajemnicy osobie lub jednostce organizacyjnej57. Warto również podkreślić, że w literaturze przedmiotu58 dopuszczenie możliwości stosowania umownego zrzeczenia się ochrony dostępu do informacji konfidencjonalnych traktowane jest jako sprzeczne z istotą i charakterem tajemnicy bankowej, która – jako prawo podmiotowe przysługujące klientowi banku – może być ograniczona tylko wyraźnym przepisem rangi ustawowej. Ponadto, zgodzić się należy z tezą, że wprowadzenie do wzorca umownego klauzuli upoważaniającej bank do przekazywania informacji osobom trzecim bez uzyskania omawianej zgody klienta banku, będącego konsumentem, stanowi tzw. klauzulę abuzywną59.
Podmiot zobowiązany do zachowania tajemnicy
Artykuł 104 ust. 1 PrBank stanowi, że „bank, osoby w nim zatrudnione oraz osoby, za których pośrednictwem bank wykonuje czynności bankowe, są obowiązane zachować tajemnicę bankową (…)”. Banki i osoby w nich zatrudnione zawsze zobowiązane są do zachowana tajemnicy bankowej, ponieważ zawsze uczestniczą w wykonywaniu czynności bankowych, co łączy się z faktem, że co prawda stroną czynności prawnej (w ujęciu podmiotowym) jest bank (jako przedsiębiorca – osoba prawna), to jednak czynności prawne i faktyczne w ramach wykonywania czynności bankowych podejmują pracownicy banku, świadczący na rzecz banku pracę, jak i inne osoby objęte stosunkiem zatrudnienia (np. członkowie organów banku)60. W literaturze przedmiotu61 przyjmuje się, że biorąc pod uwagę aksjomat racjonalności ustawodawcy, użycie określenia „osoby zatrudnione w banku”, nie zaś „pracownicy banku”, nakazuje przyjmować, iż tajemnicą bankową związane są wszystkie osoby świadczące pracę na rzecz banku, niezależnie od tego, czy odbywa się to w ramach stosunku pracy, czy na jakiejkolwiek innej podstawie. Natomiast osoby, za których pośrednictwem bank wykonuje czynności bankowe to te, które z inicjatywy banku zastępują go przy wykonywaniu określonych czynności, do których zaliczyć można m.in. pełnomocnika czy też innego pośrednika62. Do tej kategorii zaliczyć można także posłańca63. Analizowany art. 104 ust. 1 PrBank nie precyzuje, czy wymienione w nim podmioty (pracownicy i inne osoby) są obowiązane do zachowania tajemnicy bankowej także po utracie określonego w nim statusu, jak również nie wskazuje końcowego terminu związania tych podmiotów obowiązkiem zachowania tajemnicy, co powoduje, że przyjęte jest ugruntowane w literaturze założenie, iż obowiązek ten jest bezterminowy64. Względy zapewnienia beneficjentom efektywnej ochrony w zakresie tajemnicy bankowej nakazują także przyjęcie tezy, że obowiązek zachowania tajemnicy bankowej spoczywa również na byłym pracowniku banku, a naruszenie przez niego tego obowiązku może uzasadniać odpowiedzialność odszkodowawczą banku65. Innymi słowy, obowiązek zachowania tajemnicy bankowej stanowi czynność powierzoną pracownikowi banku nie tylko na czas trwania stosunku pracy, ale i na okres po jego ustaniu, co daje podstawy do przyjęcia odpowiedzialności banku za szkodę spowodowaną ujawnieniem tajemnicy przez byłego pracownika66. Do przestrzegania tajemnicy bankowej zobowiązane są także inne podmioty – tzw. kontrahenci banku/usługodawcy na rzecz banku, za pośrednictwem których bank wykonuje czynności bankowe. Przykładem może być outsourcing usług bankowych, który ze swojej istoty wymaga przekazania przez bank („na zewnątrz”) do przedsiębiorcy niebankowego danych objętych tajemnicą bankową, w rozumieniu art. 6a ust. 1 i art. 6b–6d PrBank. W takim przypadku zastosowanie będzie miało wyłączenie tajemnicy bankowej przewidzianej na podstawie art. 104 ust. 2 pkt 2 PrBank. Należy przypomnieć, że outsourcing usług bankowych jest przewidzianą przez ustawodawcę konstrukcją polegającą na powierzeniu przez bank części czynności bankowych, stanowiących core business działalności bankowej, na podmiot (przedsiębiorcę) nieposiadającego formalnego statusu banku, ani też nieprowadzącego działalności bankowej. Koncepcja ta odnosi się zatem do swoistego „wyłomu” od zasady reglamentacji działalności bankowej. Skoro zatem ustawodawca umożliwia dokonanie tego „wyłomu” poprzez powierzenie działalności strice bankowej podmiotom (przedsiębiorcom) niebankowym, działalność tych niebankowych przedsiębiorców powinna podlegać pewnym regułom normatywnym. Taki też jest cel art. 6a–6d PrBank, które to przepisy tworzą określony reżim odnoszący się do wykonywania usług outsourcingowych na rzecz banku, w szczególności poprzez określenie (wymienienie) rodzaju czynności, jakie mogą być powierzone przez bank, określenie uprawnień nadzorczych KNF, jak i obowiązków prawnych przedsiębiorców niebankowych. Przykładem outsourcingu może być zawieranie (przez przedsiębiorców działających na podstawie umowy agencyjnej) umów rachunku bankowego, pożyczki lub kredytu w imieniu i na rzecz banku, albo świadczenie przez podmiot „zewnętrzny” usług windykacji należności. Omawiany outsourcing polega zatem na korzystaniu z zasobów zewnętrznych, znajdujących się poza strukturą organizacyjną określonego podmiotu, który z takiego mechanizmu korzysta. Ustawodawca, na gruncie art. 6c PrBank, wymaga w analizowanym przypadku:
1) zapewnienia przez bank, że powierzenie wykonywania określonych czynności podmiotom niebankowym nie wpłynie niekorzystnie na prowadzenie przez bank działalności zgodnie z przepisami prawa, ostrożne i stabilne zarządzanie bankiem, skuteczność systemu kontroli wewnętrznej w banku, możliwość wykonywania obowiązków przez biegłego rewidenta upoważnionego do badania sprawozdań finansowych banku na podstawie zawartej z bankiem umowy oraz ochronę tajemnicy prawnie chronionej (ostatni z wymienionych obowiązków oznacza takie określenie stosunków kontraktowych banku i „zewnętrznego” przedsiębiorcy, które zobowiążą przedsiębiorcę do ochrony danych osobowych klientów banku, objętych tajemnicą bankową, choćby poprzez wprowadzenie odpowiednio sformułowanej klauzuli poufności w treść umów banku i przedsiębiorcy); 2) zapewnienia realizacji uprawnień (kompetencji) KNF, która może żądać od banku w szczególności:
a) przedstawienia kopii umowy z przedsiębiorcą; b) złożenia wyjaśnień dotyczących realizacji umów powierzających wykonywanie czynności w ramach outsourcingu; c) przedstawienia planu ciągłości działania; d) przedstawienia dokumentów określających status przedsiębiorcy, z którym bank zawarł umowę; e) dostarczenia opisu rozwiązań technicznych i organizacyjnych, zapewniających bezpieczne i prawidłowe wykonywanie powierzonych czynności, w szczególności ochronę tajemnicy prawnie chronionej, a także f) przedstawienia przez bank zasad zarządzania ryzykiem związanym z powierzeniem wykonywania czynności w ramach outsourcingu.
3) zapewnienia realizacji uprawnień (kompetencji) KNF, która może nakazać bankowi, w drodze decyzji administracyjnej, podjęcie działań zmierzających do zmiany lub rozwiązania umowy z przedsiębiorcą, jeżeli:
a) wykonanie umowy zagraża ostrożnemu i stabilnemu zarządzaniu bankiem; b) przedsiębiorca będący stroną umowy utracił wymagane uprawnienia niezbędne do wykonywania tej umowy.
Powyższe oznacza, że korzystanie przez bank z usług „zewnętrznego” niebankowego przedsiębiorcy łączy się z prawnymi gwarancjami także w obszarze zabezpieczenia tajemnicy bankowej – przekazywanej temu przedsiębiorcy, zgodnie z art. 104 ust. 2 pkt 2 PrBank. Uwagę zwraca przewidziana przez ustawodawcę kompetencja KNF do ingerowania (w drodze decyzji administracyjnych) w kształt umów cywilnoprawnych zawieranych pomiędzy bankiem i przedsiębiorcą, w przypadku stwierdzonych zagrożeń związanych z outsourcingiem usług bankowych, co może łączyć się także z brakiem należytej ochrony dla przekazywanych przez bank danych stanowiących tajemnicę bankową67. Innym przykładem podmiotów „zewnętrznych” w stosunku do banku, którym bank może powierzyć dane objęte tajemnicą bankową, są adwokaci i radcowie prawni. Ustawodawca w art. 104 ust. 2 pkt 3 PrBank przesądza, że obowiązek w zakresie przestrzegania tajemnicy bankowej nie dotyczy przypadków, w których (verba legis) następuje udzielenie informacji objętych tajemnicą bankową adwokatom lub radcom prawnym w związku ze świadczeniem przez nich pomocy prawnej na rzecz banku. W tym przypadku ustawodawca zakłada, że obowiązek przestrzegania tajemnicy zawodowej przewidzianej w regulacjach korporacyjnych adwokatów i radców prawnych zobowiązuje ich do nieujawniania danych/informacji pozyskanych podczas wykonywania obowiązków zawodowych, pod groźbą wszczęcia przewidzianych w ustawach korporacyjnych sankcji w postaci wszczęcia postępowania dyscyplinarnego68. O takim zamyśle przesądza bowiem użyty przez ustawodawcę zwrot „(…) w związku ze świadczeniem przez nich pomocy prawnej na rzecz banku”, co łączy ściśle aktywność zawodową adwokatów/radców prawnych z pozyskanymi z banku danymi/informacjami objętymi tajemnicą bankową. Na zakończenie warto także dodać, że obowiązek dyskrecji określony w przepisach prawa dotyczących tajemnicy bankowej nie ma charakteru wzajemnego w tym znaczeniu, że klient banku, partner negocjacji czy też druga strona zawieranej czynności bankowej oraz wierzyciel banku z tytułu realizacji tej czynności nie są zobowiązani do zachowania poufności69. Gdyby jednak któraś z wymienionych powyżej osób znalazła się w posiadaniu informacji, których rozpowszechnienie doprowadziłoby do wyrządzenia szkody bankowi, zrodziłaby się odpowiedzialność za szkody na zasadach ogólnych (zob. art. 415 KC)70.
Podsumowanie
Tytułem podsumowania wskazać należy, że tajemnica bankowa jest tematyką rozpoznaną zarówno w rodzimej literaturze prawniczej, a także znaną w polskim orzecznictwie sądowym. Pomimo tego, istota tego mechanizmu prawnego i jego aktualność wobec współczesnych zjawisk rynkowych pozwala na przyjęcie tezy, że tajemnica bankowa rodzi i wciąż rodzić będzie szereg wątpliwości interpretacyjnych związanych z praktyką obrotu prawnego. To zaś oznacza konieczność stałej aktualizacji wiedzy z tego obszaru oraz śledzenia aktualnej linii orzeczniczej sądów. Summary: Banking secrecy - Part I This article synthetically summarizes studies on the legal institution of banking secrecy, being one of so-called banking privileges, broken down into such key issues as: legal basis for the duty to observe banking secrecy; identification of protected values; what information is covered by secrecy; period of protection (how long secrecy is to be observed); entities protected by secrecy and their disposal rights concerning protected information, including the right to waive protection or disclose information to other persons; as well as who is obliged to observe secrecy; It should be stressed at the same time that although banking secrecy is a subject recognized in both Polish legal literature and in the Polish case law, the essence of this legal mechanism and its topicality in relation to the contemporary market phenomena allows for assuming that banking secrecy gives and will continue to give rise to a number of interpretational doubts related to the practice of legal transactions.
  1. T. jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 128 ze zm.; dalej jako: PrBank.

  2. W światle art. 5 PrBank, czynnościami bankowymi są (ust. 1): 1) przyjmowanie wkładów pieniężnych płatnych na żądanie lub z nadejściem oznaczonego terminu oraz prowadzenie rachunków tych wkładów; 2) prowadzenie innych rachunków bankowych; 3) udzielanie kredytów; 4) udzielanie i potwierdzanie gwarancji bankowych oraz otwieranie i potwierdzanie akredytyw; 5) emitowanie bankowych papierów wartościowych; 6) przeprowadzanie bankowych rozliczeń pieniężnych; 7) wykonywanie innych czynności przewidzianych wyłącznie dla banku w odrębnych ustawach. Czynnościami bankowymi są również następujące czynności, o ile są one wykonywane przez banki (ust. 2): 1) udzielanie pożyczek pieniężnych; 2) operacje czekowe i wekslowe oraz operacje, których przedmiotem są warranty; 3) świadczenie usług płatniczych oraz wydawanie pieniądza elektronicznego; 4) terminowe operacje finansowe; 5) nabywanie i zbywanie wierzytelności pieniężnych; 6) przechowywanie przedmiotów i papierów wartościowych oraz udostępnianie skrytek sejfowych; 7) prowadzenie skupu i sprzedaży wartości dewizowych; 8) udzielanie i potwierdzanie poręczeń; 9) wykonywanie czynności zleconych, związanych z emisją papierów wartościowych; 10) pośrednictwo w dokonywaniu przekazów pieniężnych oraz rozliczeń w obrocie dewizowym.

  3. A. Tupaj-Cholewa [w:] Prawo bankowe. Komentarz, pod red. H. Gronkiewicz-Waltz, Warszawa 2013, s. 353.

  4. Ibidem.

  5. T. jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 1182 ze zm.; dalej jako: OchrDan­OsobU.

  6. J. Gliniecka, Tajemnica bankowa w ujęciu prawnym, Sopot 1997, s. 30.

  7. M. Safjan, Prawo do ochrony życia prywatnego [w:] Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona, Warszawa 1997, s. 129.

  8. R. Zelwiański, Dopuszczalność ujawnienia informacji stanowiących tajemnicę bankową, „Przegląd Podatkowy” Nr 5/1998, s. 40.

  9. M. Zapiec-Laskowska, L. Kleczkowski, Udostępnianie informacji bankowych w postępowaniu kontrolnym, MoPod Nr 9/1999, s. 19 i n.

  10. A. Jurkowska, Tajemnica bankowa jako środek ochrony prawa do prywatności, „Gdańskie Studia Prawnicze” Nr 13/2005, s. 220.

  11. B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2012.

  12. Ibidem.

  13. K 15/98, Dz.U. z 2000 r. Nr 28, poz. 351.

  14. Więcej na ten temat m.in.: A. Walaszek-Pyzioł, Zasada proporcjonalności w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, PUG Nr 1/1995, s. 15–16.

  15. Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284.

  16. Tak m.in. L. Mazur, Prawo bankowe. Komentarz, Warszawa 2008, s. 596.

  17. Ibidem; por. A. Janiak, Przywileje bankowe w prawie polskim, Kraków 2003, s. 98.

  18. A. Tupaj-Cholewa [w:] op. cit., s. 353.

  19. A. Janiak, Bank jako instytucja zaufania publicznego, „Glosa” Nr 2/2003, s. 17.

  20. A. Tupaj-Cholewa [w:] op. cit., s. 354.

  21. R. Tupin, Tajemnica bankowa w praktyce, PUG Nr 4/1994, s. 2.

  22. Tak m.in. P. Babiarz, Dopuszczalność zlecania przez bank wykonywania niektórych czynności podmiotom zewnętrznym, MoP Nr 10/2000, s. 634.

  23. L. Mazur, op. cit, s. 596.

  24. Ibidem, s. 596; por. A. Janiak, Bank..., op. cit., s. 102.

  25. A. Jończyk, Nowa tajemnica bankowa, „Przegląd Podatkowy” Nr 6/1998, s. 34 i n.

  26. A. Mikos-Sitek, P. Zapadka, Polskie prawo bankowe, Warszawa 2011, s. 210.

  27. Z. Ofiarski, Prawo bankowe, Warszawa 2011, s. 334.

  28. J. Gliniecka, op. cit., s. 32.

  29. A. Tupaj-Cholewa [w:] op. cit., s. 353.

  30. L. Góral, M. Karlikowska, K. Koperkiewicz-Mordel, Polskie prawo bankowe, Warszawa 2010, s. 129.

  31. A. Tupaj-Cholewa [w:] op. cit., s. 353.

  32. B. Smykla, Prawo bankowe. Komentarz, Warszawa 2005, s. 333; A. Mikos-Sitek, P. Zapadka, op. cit., s. 202; Z. Ofiarski, Prawo..., 2011, op. cit., s. 335.

  33. B. Smykla, Prawo..., op. cit., s. 330.

  34. Tak postanowienie SA w Krakowie z 30.3.2009 r., II AKz 106/09, KZS Nr 5/2009, poz. 48, Legalis.

  35. Tak uchwała SN z 23.5.2006 r., I KZP 4/06, Biul. SN Nr 5/2006, OSNKW Nr 6/2006, poz. 54.

  36. B. Smykla, Tajemnica bankowa – wybrane zagadnienia, „Radca Prawny” Nr 3/2000, s. 53.

  37. T. Dukiet-Nagórska, Ujawnienie tajemnicy bankowej, „Prawo Bankowe” Nr 4/2005, s. 51.

  38. B. Smykla, Prawo..., op. cit., s. 331.

  39. Tak wyrok WSA w Krakowie z 20.5.2008 r., I SA/Kr 115/08, MoPod Nr 11/2008, s. 42, Legalis.

  40. A. Jurkowska, Tajemnica bankowa…, op. cit., s. 220; R. Szałowski, Prawna ochrona tajemnicy bankowej, PUG Nr 7–8/1999, s. 2.

  41. R. Schmidt, Tajemnica bankowa w postępowaniu cywilnym, cz. I, „Prawo Bankowe” Nr 5/2008, s. 36.

  42. Ochrona danych osobowych. Komentarz, pod red. J. Barty, P. Fajgielskiego, R. Markiewicza, Warszawa 2011.

  43. II SA 2935/02, OSG Nr 3/2005, poz. 36, Legalis.

  44. I SA/Kr 115/08, MoPod Nr 11/2008, s. 42, Legalis.

  45. A. Jurkowska-Zeidler, Penalizacja zachowań stanowiących naruszenie tajemnicy bankowej, „Gdańskie Studia Prawnicze” Nr 1/2008, s. 289; T. Dukiet-Nagórska, op. cit., s. 50.

  46. G. Sikorski, Tajemnica bankowa w nowym prawie bankowym, „Problemy Egzekucji” Nr 2/1999, s. 88.

  47. A. Tupaj-Cholewa [w:] op. cit., s. 360–361.

  48. Ibidem, s. 361.

  49. Tak m.in: wyrok SN z 19.2.2010 r., IV CSK 428/09, Legalis.

  50. T. Narożny, Prawo bankowe, Poznań 1998, s. 169.

  51. B. Smykla, Prawo..., op. cit., s. 335.

  52. Polski ustawodawca definiuje usługę finansową na gruncie art. 3 ust. 3 ustawy z 4.3.2010 r. o świadczeniu usług na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 47, poz. 272 ze zm.) jako: 1) usługę finansową świadczoną przez podmioty wykonujące działalność na rynku finansowym na podstawie przepisów wymienionych w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym; oraz 2) usługę finansową, taką jak usługi z zakresu działalności kredytowej, doradztwa inwestycyjnego, obsługi papierów wartościowych oraz innych usług finansowych, o których mowa w załączniku nr I do dyrektywy 2006/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe, określającym wykaz rodzajów działalności podlegających wzajemnemu uznawaniu.

  53. A. Tupaj-Cholewa [w:] op. cit., s. 363.

  54. A. Jończyk, R. Kaszubski, Istota tajemnicy bankowej, „Przegląd Podatkowy” Nr 6/1996, s. 32.

  55. A. Tupaj-Cholewa [w:] op. cit., s. 363.

  56. Z. Ofiarski, Prawo bankowe. Komentarz, Warszawa 2013.

  57. A. Tupaj-Cholewa [w:] op. cit., s. 363.

  58. J. Królikowski, Ryzyko niezachowania tajemnicy bankowej, Rzeczp. Nr 6/2006, s. 6.

  59. K. Królikowska, J. Królikowski, Zgoda klienta banku na przekazywanie informacji konfidencjonalnych firmom zewnętrznym jako narzędzie gwarancji konstytucyjnego prawa do prywatności, „Studia Iuridica” Nr 49/2008, s. 105.

  60. B. Smykla, Prawo..., op. cit., s. 331.

  61. J. Majewski, Przestępstwo sprzeniewierzenia się tajemnicy bankowej, Pal. Nr 7–8/2000, s. 13.

  62. A. Tupaj-Cholewa [w:] op. cit., s. 355.

  63. B. Smykla, Dostęp do tajemnicy bankowej – wybrane problemy praktyki, „Glosa” Nr 10/2001.

  64. Z. Ofiarski, Prawo..., 2011, op. cit., s. 334.

  65. Ibidem, s. 335.

  66. Zob. wyrok SN z 19.2.2010 r., IV CSK 428/09, Legalis.

  67. Niezależnie jednak od przywołanej kompetencji KNF, ustawodawca na gruncie art. 6b PrBank przesądza, że odpowiedzialności przedsiębiorcy lub przedsiębiorcy zagranicznego (outsourcingobiorcy) wobec banku za szkody wyrządzone klientom wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy outsourcingu, nie można wyłączyć ani ograniczyć. Ponadto, odpowiedzialności banku za szkody wyrządzone klientom wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy outsourcingu, nie można wyłączyć ani ograniczyć.

  68. Zgodnie z art. 6 ustawy z 26.5.1982 r. – Prawo o adwokaturze (t. jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 615 ze zm.) adwokat obowiązany jest zachować w tajemnicy wszystko, o czym dowiedział się w związku z udzielaniem pomocy prawnej. Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie może być ograniczony w czasie. Ponadto, adwokata nie można zwolnić od obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej co do faktów, o których dowiedział się udzielając pomocy prawnej lub prowadząc sprawę. Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie dotyczy informacji udostępnianych na podstawie przepisów ustawy z 16.11.2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (t. jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 455 ze zm.) – w zakresie określonym tymi przepisami. Podobne (analogiczne) regulacje zawiera art. 3 ustawy z 6 .7.1982 r. o radcach prawnych (t. jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 507 ze zm.).

  69. A. Tupaj-Cholewa [w:] op. cit., s. 355.

  70. Ibidem.