Spółka cywilna – wierzytelność z majątku wspólnego wspólników

Uchwała SN z 9.2.2011 r., III CZP 130/10

Monitor Prawniczy | 22/2011
Moduł: prawo cywilne

Wspólnik spółki cywilnej nie jest legitymowany do dochodzenia wierzytelności wchodzącej w skład majątku wspólnego wspólników tej spółki.

Uchwała SN z 9.2.2011 r., III CZP 130/10

Z uzasadnienia:

Powód Marek G. wniósł o zasądzenie od pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń Wzajemnych T. odszkodowania ubezpieczeniowego w wysokości 53 200 zł z odsetkami i kosztami procesu.

Sąd Rejonowy ustalił, że 5.5.2009 r. w C. przemieszczająca się ładowarka, będąca współwłasnością Andrzeja O. i Marcina O. – wspólników spółki cywilnej „B.”, uszkodziła wózek widłowy stanowiący współwłasność powoda Marka G. i Andrzeja O. – wspólników spółki cywilnej „G.”. Wspólnicy spółki cywilnej „B.” mieli ubezpieczoną odpowiedzialność cywilną, natomiast poszkodowani wspólnicy spółki cywilnej „G.” byli stroną dobrowolnej umowy ubezpieczenia mienia (m.in. wózka widłowego) od zdarzeń losowych. W obu umowach ubezpieczycielem było pozwane Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych, które wniosło o oddalenie powództwa, ponieważ wspólnik obu spółek Andrzej O. nie był osobą trzecią w zdarzeniu ubezpieczeniowym, gdyż wystąpił jednocześnie w roli sprawcy i poszkodowanego.

Wyrokiem z 3.9.2010 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo. Uznał bowiem, że po stronie poszkodowanych wspólników spółki cywilnej „G.” zachodzi współuczestnictwo materialne konieczne (art. 72 § 1 pkt 1 i § 2 KPC), wynikające z przynależności uszkodzonego wózka widłowego do współwłasności łącznej, przez co powód nie ma legitymacji czynnej do samodzielnego dochodzenia roszczenia ubezpieczeniowego. Sąd stwierdził ponadto, że dochodzone roszczenie nie jest również uzasadnione z uwagi na treść art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z 22.5.2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych (Dz.U. Nr 124, poz. 152 ze zm.) wyłączającego odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń w przypadku tzw. szkody własnej.

Przy rozpoznawaniu apelacji powoda przez Sąd Okręgowy wyłoniło się zagadnienie prawne (art. 390 § 1 KPC. Sąd Okręgowy wskazał, że dla wyniku rozpoznawanej sprawy konieczne jest wyjaśnienie, czy powód jako wspólnik spółki cywilnej ma samodzielną legitymację procesową do dochodzenia wierzytelności objętej współwłasnością wspólników tej spółki, czy też występuje łączna legitymacja czynna wspólników, wymagająca ich łącznego udziału w procesie jako powodów, w ramach współuczestnictwa materialnego koniecznego (art. 72 § 1 pkt 1 i § 2 KPC). Sąd zwrócił uwagę, że przedstawione zagadnienie prawne nie zostało jednoznacznie wyjaśnione w judykaturze oraz że poglądy ujawnione w doktrynie są rozbieżne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sformułowane zagadnienie prawne odnosi się do sytuacji procesowej występującej w rozpoznawanej sprawie, w której z pozwem o świadczenie pieniężne (odszkodowanie ubezpieczeniowe) wystąpił jeden ze wspólników istniejącej spółki cywilnej, a dochodzona wierzytelność wchodzi w skład majątku wspólnego wspólników tej spółki.

Spółka cywilna nie ma [...]