Prawo do odstąpienia od umowy

Monitor Prawniczy | 10/2019
Ewa Skibińska (oprac.)

TS orzekł, że art. 16 lit. e) dyrektywy 2011/83 należy interpretować w ten sposób, iż zakresem pojęcia „zapieczętowanych towarów, które nie nadają się do zwrotu ze względu na ochronę zdrowia lub ze względów higienicznych, których opakowanie zostało otwarte po dostarczeniu” w rozumieniu tego przepisu nie jest objęty towar taki jak materac, którego ochrona została zdjęta przez konsumenta po jego dostarczeniu.

slewo – schlafen leben wohnen GmbH (dalej jako: slewo) prowadzi sprzedaż internetową, obejmującą m.in. materace. S. Ledowski poprzez stronę internetową slewo zamówił 25.11.2014 r. materac dla prywatnych celów. Ogólne warunki sprzedaży przytoczone na fakturze sporządzonej przez slewo zawierały „pouczenie dla konsumenta o prawie do odstąpienia od umowy” o następującej treści: „Ponosimy koszty zwrotu towarów (…). Prawo do odstąpienia wygasa przedwcześnie w następujących przypadkach: w przypadku umów o dostawę zapieczętowanych towarów, które nie nadają się do zwrotu ze względu na ochronę zdrowia lub ze względów higienicznych, jeżeli ich opakowanie zostało otwarte po dostarczeniu”. Zamówiony materac w momencie dostawy był zapakowany w folię ochronną, którą to folię S. Ledowski następnie zdjął. Mailem z 9.12.2014 r. S. Ledowski poinformował slewo, że chce zwrócić zakupiony materac, i zażądał zorganizowania jego transportu. W związku z tym, że slewo nie zorganizowało tego transportu, konsument sam pokrył jego koszty. Następnie S. Ledowski wystąpił do sądu z pozwem przeciwko slewo o zwrot ceny zakupu oraz kosztów transportu zakupionego materaca wraz z odsetkami i kosztami adwokackimi. Poprzez pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dążył do ustalenia, czy art. 16 lit. e) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z 25.10.2011 r. w sprawie praw konsumentów należy interpretować w ten sposób, że zakresem pojęcia „zapieczętowanych towarów, które nie nadają się do zwrotu ze względu na ochronę zdrowia lub ze względów higienicznych, a których opakowanie zostało otwarte po dostarczeniu” w rozumieniu tego przepisu objęty jest towar taki jak materac, którego ochrona została zdjęta przez konsumenta po jego dostarczeniu? Zgodnie z art. 9 ust. 1 dyrektywy 2011/83, z zastrzeżeniem przypadków, gdy zastosowanie mają wyjątki przewidziane w jej art. 16, prawo do odstąpienia od umowy zawartej na odległość przysługuje konsumentowi przez okres 14 dni, bez podawania jakichkolwiek powodów. Z art. 12 lit. a) tej dyrektywy wynika, że wykonanie prawa do odstąpienia od umowy powoduje wygaśnięcie zobowiązania stron do wykonania umowy zawieranej na odległość. W art. 16 lit. e) dyrektywy 2011/83 przewidziano wyjątek od prawa do odstąpienia od umowy w odniesieniu do umów zawieranych na odległość w przypadku dostawy zapieczętowanych towarów, które nie nadają się do zwrotu ze względu na ochronę zdrowia lub ze względów higienicznych, a których opakowanie zostało po dostarczeniu otwarte. W tym przepisie nie określono pojęcia „zapieczętowanych towarów, które nie nadają się do zwrotu ze względu na ochronę zdrowia lub ze względów higienicznych, których opakowanie zostało naruszone po dostarczeniu”, które umożliwiłyby określenie z całą pewnością, jakie towary objęte są tym pojęciem i czy w niniejszej sprawie towar taki jak materac, którego ochrona została zdjęta przez konsumenta po dostarczeniu, objęty jest tym zakresem. Trybunał stwierdził, że interpretując art. 16 lit. e) dyrektywy 2011/83 należy brać pod uwagę nie tylko jego treść, ale również kontekst, w jaki on się wpisuje, oraz cele zamierzone przez uregulowanie, którego stanowi on część (wyroki: Verbraucherzentrale Berlin, C-485/17, pkt 27; Starman, C-332/17, pkt 23). Trybunał wskazał, że z art. 1 w zw. z motywami 3, 4 i 7 dyrektywy 2011/83 wynika, że dyrektywa ta ma na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów. Ponadto w ramach polityk UE ochrona konsumentów – którzy znajdują się w słabszej pozycji w stosunku do przedsiębiorców, ponieważ należy ich uznać za gorzej poinformowanych, słabszych gospodarczo i mniej doświadczonych pod względem prawnym od ich kontrahentów – została przewidziana w art. 169 TFUE i w art. 38 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (wyroki: Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs Frankfurt am Main, C-568/15, pkt 28; Kamenova, C-105/17, pkt 34). Prawo do odstąpienia od umowy ma na celu ochronę konsumenta w szczególnej sytuacji sprzedaży na odległość, w której nie ma on w praktyce możliwości zobaczenia produktu, ani upewnienia się co do charakteru usługi przed zawarciem umowy. Poprzez to prawo zostaje wyrównana niekorzystna dla konsumenta sytuacja związana z zawarciem umowy na odległość, ponieważ konsumentowi przysługuje stosowny termin na zastanowienie się, w ramach którego może on obejrzeć i wypróbować zakupiony produkt (wyrok Walbusch Walter Busch, C-430/17, pkt 45). Trybunał podkreślił, że art. 16 lit. e) dyrektywy 2011/83, ponieważ stanowi wyjątek od prawa do odstąpienia od umowy, jako unijny przepis, który ogranicza prawa przyznane w celu zapewnienia ochrony, podlega ścisłej wykładni (wyrok Kušionová, C-34/13, pkt 77). W motywie 49 dyrektywy 2011/83 doprecyzowano, że wyjątek od prawa do odstąpienia od umowy może znaleźć uzasadnienie ze względu na charakter konkretnych towarów. W kontekście art. 16 lit. e) tej dyrektywy TS stwierdził, że to charakter towaru może uzasadniać zapieczętowanie jego opakowania ze względu na ochronę zdrowia lub ze względów higienicznych. Tym samym otwarcie takiego opakowania przez konsumenta pozbawia opakowany towar gwarancji w zakresie ochrony zdrowia lub higieny. Po otwarciu istnieje ryzyko, że towar ten może nie zostać już ponownie użyty przez osobę trzecią, a w związku z tym nie będzie już mógł być ponownie sprzedany przez przedsiębiorcę. W tych okolicznościach przyznanie konsumentowi uprawnienia do wykonania przysługującego mu prawa do odstąpienia od umowy poprzez odesłanie przedsiębiorcy takiego towaru, którego zapieczętowane opakowanie zostało otwarte, byłoby sprzeczne z wolą unijnego prawodawcy, wyrażoną w motywie 4 dyrektywy 2011/83. Zgodnie z tym motywem dyrektywa 2011/83 powinna służyć znalezieniu właściwej równowagi między wysokim poziomem ochrony konsumentów a konkurencyjnością przedsiębiorstw. Rzecznik generalny stwierdził, że prawo do odstąpienia od umowy powinno być wyłączone na podstawie art. 16 lit. e) dyrektywy 2011/83 jedynie wtedy, gdy po otwarciu zapieczętowanego opakowania towar w ten sposób opakowany znajduje się definitywnie w stanie nienadającym się do ponownej sprzedaży ze względu na ochronę zdrowia lub ze względów higienicznych, ponieważ ze względu na charakter danego towaru jest niemożliwe lub nadmiernie utrudnione, aby przedsiębiorca podjął kroki pozwalające na przywrócenie towaru do sprzedaży bez szkody dla jednego lub drugiego z tych wymogów (pkt 33 opinii). Trybunał uznał, że w niniejszym przypadku materac, taki jak ten w postępowaniu głównym, którego ochrona została zdjęta przez konsumenta po dostarczeniu, nie może być objęty zakresem wyjątku od przewidzianego w art. 16 lit. e) dyrektywy 2011/83 prawa do odstąpienia od umowy. Po pierwsze, materac, nawet potencjalnie używany, nie jest, ze względu na tę okoliczność, definitywnie niezdatny do ponownego użycia przez osobę trzecią lub do ponownej sprzedaży. Przykładowo jeden i ten sam materac służy kolejnym klientom hotelu, że istnieje rynek używanych materacy i że materace, które zostały użyte, mogą zostać dogłębnie wyczyszczone. Po drugie, w świetle prawa do odstąpienia od umowy materac może zostać zrównany z odzieżą. W tym względzie, jak wynika z motywów 37 i 47 dyrektywy 2011/83, zamiarem unijnego prawodawcy było umożliwienie nabywcy odzieży, w kontekście sprzedaży na odległość, jej przymierzenia w celu „stwierdzenia jej charakteru, cech i funkcjonowania” oraz, w stosownych przypadkach, skorzystania po przymiarce z prawa do odstąpienia od umowy poprzez odesłanie odzieży do przedsiębiorcy. Bezsporne jest, że w wielu przypadkach odzież, jeśli jest przymierzana zgodnie z jej przeznaczeniem, może wejść w bezpośredni kontakt z ciałem człowieka – podobnie jak nie można tego wykluczyć w przypadku materacy – a równocześnie nie jest poddana w praktyce wymogom w zakresie specjalnej ochrony w celu uniknięcia tego kontaktu podczas jej przymierzania. Takie zrównanie tych dwóch kategorii towarów, a mianowicie odzieży i materacy, jest – jak zauważył rzecznik generalny w pkt 34 opinii – możliwe, ponieważ nawet w przypadku bezpośredniego kontaktu tych towarów z ciałem człowieka można domniemywać, że przedsiębiorca jest w stanie sprawić, że dzięki czyszczeniu lub dezynfekcji towary te, po tym jak zostały zwrócone przez konsumenta, będą nadawać się do ponownego użycia przez osobę trzecią, a tym samym – do ponownej sprzedaży, bez uszczerbku dla wymogów w zakresie ochrony zdrowia lub higieny. Jednak TS przypomniał, że zgodnie z art. 14 ust. 2 dyrektywy 2011/83, interpretowanym w świetle motywu 47 tej dyrektywy, konsument odpowiada za wszelkie zmniejszenie wartości towaru wynikające z obchodzenia się z nim w sposób inny niż jest to konieczne do stwierdzenia jego charakteru, cech i funkcjonowania, bez utraty prawa do odstąpienia od umowy (wyrok Messner, C-489/07, pkt 29).
Reasumując TS orzekł, że art. 16 lit. e) dyrektywy 2011/83 należy interpretować w ten sposób, iż zakresem pojęcia „zapieczętowanych towarów, które nie nadają się do zwrotu ze względu na ochronę zdrowia lub ze względów higienicznych, których opakowanie zostało otwarte po dostarczeniu” w rozumieniu tego przepisu nie jest objęty towar taki jak materac, którego ochrona została zdjęta przez konsumenta po jego dostarczeniu.

Wyrok TS z 27.3.2019 r., slewo, C-681/17





Źródło: www.curia.eu opracowała: dr Ewa Skibińska  - WPiA UKSW w Warszawie