Posiadanie nieruchomości oddanej na cele dyplomatyczne

Postanowienie SN z 13.3.2014 r., I CSK 47/13

Monitor Prawniczy | 1/2015
Moduł: nieruchomości, prawo cywilne

Zmiana przez państwo obce charakteru posiadania nieruchomości oddanej mu na cele dyplomatyczne – z zależnego na samoistne – może nastąpić tylko za zgodą właściwego organu Rzeczpospolitej Polskiej albo w wyniku uzyskania przez państwo obce innego tytułu prawnego do władania nieruchomością, uzasadniającego taką zmianę.

Postanowienie SN z 13.3.2014 r., I CSK 47/13

Stan faktyczny W dniu wejścia w życie dekretu z 26.10.1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy nieruchomość zabudowana budynkiem przeszła na własność gminy m.st. Warszawy, a później na własność Skarbu Państwa. W 1947 r. władze m.st. Warszawy przekazały ją Federalnej Ludowej Republice J. w bezpłatne użytkowanie z przeznaczeniem na cele dyplomatyczne i w budynku posadowionym na nieruchomości powstała ambasada. Wniosek byłej właścicielki nieruchomości o ustanowienie na jej rzecz własności czasowej został rozpoznany odmownie. Po odzyskaniu praw do nieruchomości, wnioskiem skierowanym do Sądu Rejonowego zawezwała Federacyjną Republikę do próby ugodowej w sprawie wydania spornej nieruchomości. Ponieważ wniosek ten nie doprowadził do zawarcia ugody, jej spadkobiercy – uczestnicy niniejszego postępowania – wystąpili przeciwko Skarbowi Państwa republiki z pozwem o wydanie nieruchomości. Pozew został przez sąd uwzględniony. Budynek zwrócono współużytkownikom wieczystym dopiero w 2010 r. Uczestnicy niniejszego postępowania – współużytkownicy wieczyści wytoczyli przeciwko wnioskodawcy powództwo o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z budynku za okres od 1.1.1996 r. do 31.5.2009 r. W odpowiedzi na wniosek o zgodę na nabycie własności nieruchomości przez cudzoziemca zgłoszony w toku niniejszego postępowania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił wnioskodawcy wydania zezwolenia na nabycie w drodze zasiedzenia spornej nieruchomości, a WSA skargę na tę decyzję oddalił. Sąd Rejonowy oddalił wniosek Republiki S. o zasiedzenie własności zabudowanej nieruchomości. W uzasadnieniu wskazał, że szczególny charakter przeznaczenia nieruchomości, wykorzystywanej jako placówka dyplomatyczna, „wyklucza ustalenie, że posiadanie nieruchomości przez wnioskodawcę i jego poprzedników prawnych nosiło kiedykolwiek cechy posiadania samoistnego – właścicielskiego”. Sąd Okręgowy oddalił apelację. Jego zdaniem, wniosek byłej właścicielki skutecznie przerwał bieg zasiedzenia własności nieruchomości, mimo, że nie pochodził od właściciela a od użytkownika wieczystego. W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie:
1) art. 175 w zw. z art. 123 § 1 KC poprzez błędne ich zastosowanie i uznanie, że złożony w dniu 30.12.2005 r. wniosek o zawezwanie nieistniejącego podmiotu – „Federacyjnej Republiki S. i C.” do próby ugodowej w sprawie o wydanie nieruchomości doprowadził do skutecznego przerwania biegu terminu zasiedzenia nieruchomości; 2) art. 1 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy z 24.3.1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (Dz.U. z 2004 r. Nr 167, poz. 1758; dalej jako: NabNierCudzU) poprzez błędną ich wykładnię i bezzasadne przyjęcie, iż wnioskodawca – Republika S. jest „cudzoziemcem” w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy; 3) art. 1 ust. 4 w zw. z art. 3b NabNierCudzU poprzez błędną ich wykładnię i bezzasadne przyjęcie, iż nabyciem nieruchomości w rozumieniu ww. ustawy jest również pierwotne nabycie nieruchomości w drodze zasiedzenia; 4) art. 21 ust. 1 Konwencji wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych, sporządzonej w Wiedniu 18.4.1961 r. (t. jedn.: Dz.U. z 1965 r. Nr 37, poz. 232) w zw. z art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji RP mających pierwszeństwo przed regulacjami krajowymi; 5) art. 61 ustawy z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. jedn.: Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651) poprzez bezzasadne przyjęcie, iż nabycie własności nieruchomości na potrzeby misji dyplomatycznej przez Republikę S. wymaga zezwolenia wydanego przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji RP; 6) art. 38 ust. 1 lit. b statutu Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości z 6.3.1947 r. (Dz.U. Nr 23, poz. 90) w zw. z art. 9 w zw. z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP tj. naruszenie „zasady wzajemności” w stosunkach bilateralnych pomiędzy państwami, jako jednej z podstawowych norm prawa międzynarodowego publicznego wynikającą ze zwyczaju międzynarodowego jako źródła tego prawa.