Podstawa orzekania przez sędziego w określonym sądzie

Monitor Prawniczy | 8/2020

Sędzia powołany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej do pełnienia urzędu na stanowisku wyższego szczebla nie jest sędzią uprawnionym na podstawie art. 47b ustawy z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych do rozpoznawania spraw w dotychczasowym miejscu służbowym po dniu powołania i bez delegacji, o której mowa w art. 77 § 1 pkt 1 PrUSP – wynika z uchwały Sądu Najwyższego.

Sędzia powołany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej do pełnienia urzędu na stanowisku wyższego szczebla nie jest sędzią uprawnionym na podstawie art. 47b ustawy z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (t. jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 365; dalej jako: PrUSP) do rozpoznawania spraw w dotychczasowym miejscu służbowym po dniu powołania i bez delegacji, o której mowa w art. 77 § 1 pkt 1 PrUSP – wynika z uchwały Sądu Najwyższego.

Stan faktyczny

Sędzia I.N. od początku 2019 r. była referentem w prowadzonej przez Sąd Rejonowy w O. sprawie dotyczącej wniosku o ogłoszenie upadłości „A.” sp. z o.o. W czerwcu 2019 r. I.N. została powołana do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w O., jednak w dalszym ciągu orzekała w Sądzie Rejonowym w O., m.in. uczestnicząc w lipcu 2019 r. w wydaniu orzeczenia, w którym oddalono wniosek o ogłoszenie upadłości „A.” sp. z o.o. W zażaleniu na to postanowienie podniesiono zarzut na niewłaściwy skład sądu. Jak ustalono, sędzia I.N. nie została delegowana do pełnienia obowiązków w Sądzie Rejonowym w O.

Pytanie prawne

Rozpoznający zażalenie Sąd zwrócił się do Sądu Najwyższego o rozstrzygnięcie: „Czy sędzia powołany do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu wyższego szczebla (sądu okręgowego), biorąc udział po dacie tego powołania w rozpoznawaniu spraw przydzielonych mu w dotychczasowym miejscu służbowym, w sądzie niższego szczebla (sądzie rejonowym), bez delegacji, o której mowa w art. 77 § 1 pkt 1 PrUSP, jest sędzią nieuprawnionym, a skład sądu orzekającego sprzeczny z przepisami prawa?”. W uzasadnieniu postanowienia podkreślono, że akt powołania przez Prezydenta RP danej osoby na urząd sędziego stanowi nie tylko podstawę sprawowania przez tę osobę władzy sądowniczej, ale również wskazuje ramy sprawowania tej władzy, jest ona bowiem ograniczona do określonego obszaru wykonywania jurysdykcji oraz zakresu rzeczowego spraw. Akt powołania na sędziego nie uprawnia wskazanej w nim osoby do orzekania we wszystkich sądach, lub sądach danego szczebla w całym kraju. Sędziego sądu wyższego szczebla jest uprawniony do orzekania w sądzie niższego szczebla, ale jedynie na podstawie udzielonej we właściwym trybie delegacji, o ile wyrazi na nią zgodę. Zgodnie z art. 47b § 4 PrUSP zmiana miejsca służbowego sędziego lub delegowanie do innego sądu oraz zakończenie delegowania nie stanowi przeszkody do podejmowania czynności w sprawach przydzielonych w dotychczasowym miejscu służbowym albo miejscu pełnienia służby, aż do ich zakończenia. Jednak Sąd przedstawiający pytanie prawne stwierdził, że skoro akt powołania nadaje lub zmienia zakres władzy orzeczniczej sędziego, to nie jest on „zmianą miejsca służbowego” w rozumieniu wskazanej regulacji. Ustawodawca w art. 55 § 3 zd. 2 PrUSP posługuje się pojęciem „zmiana miejsca służbowego sędziego bez zmiany stanowiska”. Zatem bezpodstawne wydaje się być analogiczne traktowanie zmiany miejsca służbowego zarówno bez, jak i ze zmianą stanowiska.

Stanowisko SN

Sąd Najwyższy w uchwale stwierdził, że sędzia wyższego szczebla może orzekać w sądzie niższego szczebla, ale wyłącznie na podstawie delegacji określonej w art. 77 § 1 pkt 1 PrUSP, która wymaga zgody sędziego. Takie rozwiązanie jest elementem gwarantowanego w art. 45 Konstytucji RP prawa do sądu, obejmującego prawo rozpatrzenia sprawy przez sąd właściwy zarówno ze względu na właściwość rzeczową i funkcjonalną, ale również orzekającego we właściwym składzie i zgodnie z kompetencją. Jeśli więc sędzia jest powoływany do konkretnego sądu, do rozstrzygania spraw określonego szczebla, a mimo tego orzeka w sądzie niższej instancji, to takie postępowanie jest nieważne, z uwagi na to, że sędzia jest osobą nieuprawnioną do orzekania w danym sądzie. Jednocześnie Sąd Najwyższy stwierdził, że przyjęcie odmiennej interpretacji skutkowałoby traktowaniem sędziego awansowanego, tak jak sędziego ukaranego dyscyplinarnie, mogłoby też doprowadzić do zwiększenia zakresu jego obowiązków.

Uchwała SN z 13.3.2020 r., III CZP 68/19