Naruszenie dóbr osobistych w utworze artystycznym

- glosa

Monitor Prawniczy | 9/2020
Moduł: własność intelektualna, prawo cywilne
DOI: 10.32027/MOP.20.9.6
Monika Serek

1. Jeżeli postać występująca w książce jest tak przedstawiona, że jej zidentyfikowanie nie nasuwa trudności, autor ma oznaczone obowiązki, nie jest bowiem dopuszczalne przekazywanie czytelnikom informacji nieprawdziwych, a w zakresie ocen powinien powstrzymać się od jej ośmieszania, przedstawiania jej negatywnego czy też nieprawdziwego obrazu. Swoboda twórcza nie uchyla zakazu nienaruszania cudzych dóbr osobistych; twórca nie może nadużywać takiego instrumentu, jakim jest dzieło literackie, dla obrażania ludzi, znieważania, naruszania ich prawa do prywatności i intymności. Tych granic swobody twórczej nie zmienia gatunek literacki zastosowany przez autora, jakim jest groteska. 2. Sąd rozpoznający apelację powinien odnieść się do wszystkich tych zdarzeń i zarzutów zgłoszonych w postępowaniu apelacyjnym, które mogły spowodować skutki materialnoprawne. Rozpoznawanie sprawy w granicach apelacji na mocy art. 378 § 1 KPC nie jest jednak równoznaczne z obowiązkiem sądu odwoławczego dokonywania szczegółowej oceny wszystkich argumentów podniesionych przez stronę wraz z ich uzasadnieniem. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd II instancji w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia.

Wyrok SN z 28.3.2018 r., IV CSK 317/17, Legalis


Abstract:

Naruszenie dóbr osobistych w utworze artystycznym
Niniejsza glosa dotyczy wyroku SN z 28.3.2018 r., w którym poruszono wiele zagadnień mających istotne znaczenie praktyczne przy rozstrzyganiu sporów o ochronę dóbr osobistych. W glosie wskazano przede wszystkim, że wąski krąg osób, którzy zidentyfikowali bohaterów utworu literackiego z osobami poszkodowanymi, może wpływać na zakres przysługujących poszkodowanym środków ochronnych przewidzianych w art. 24 KC, zarówno o charakterze pieniężnym, jak i niepieniężnym. Ponadto, w opracowaniu poruszono kwestię tego, czy twórca w utworze literackim może „używać” dzieła literackiego do obrażania, znieważania ludzi, naruszania ich prawa do prywatności i intymności, powołując się na korzystanie z przysługującej twórcy wolności artystycznej. W ocenie Autora, odpowiedzialność twórcy dzieła literackiego na gruncie przepisów o ochronie dóbr osobistych może wchodzić w grę jedynie w przypadku znieważenia lub obrażenia konkretnej osoby; ochronie prawnej w drodze powództwa cywilnego nie podlegają bowiem wartości ogólne, lecz dobra osobiste. W glosie ustosunkowano się również do możliwości orzeczenia w prawomocnym wyroku o zakazie publikacji kolejnego wydania utworu literackiego zawierającego treści, w odniesieniu do których stwierdzono naruszenie dóbr osobistych. Słowa kluczowe: dobro osobiste, twórca, roszczenie, zakaz publikacji, wolność, dzieło literackie
Infringement of personal rights in an artistic work
The judgment of the Supreme Court of 28 March 2018 addresses a number of issues which are of major practical importance for resolving court disputes regarding protection of personal rights. This gloss underlines, first of all, that the small group of people who identified the protagonists of a literary work with the injured parties may have an impact on the scope of protective measures available to such parties under Art. 24 of the Civil Code. In addition, the article discusses whether the author is entitled to use a literary work to offend and insult other people, violate their right to privacy and intimacy for the sake of artistic. The author believes that liability of the author of a literary work should be taken into account when a concrete person has been offended or insulted, since legal protection does apply to personal rights rather than general values. The commentary also refers to the possibility of issuing a final court order banning publication of a subsequent edition of a literary work whose contents have been found to violate personal rights. Key words: personal rights, author, claim, ban on publication, freedom, literary work