Kurator spadku – zwolnienie z kosztów sądowych

Kurator spadku – zwolnienie z kosztów sądowych

Monitor Prawniczy | 22/2011
Moduł: prawo cywilne
Tomasz M. Niemiec

Niezasadne jest wprowadzanie podziału eliminującego z kręgu osób zwolnionych od obowiązku ponoszenia kosztów w postępowaniu sądowoadministracyjnym kuratora spadku, tylko dlatego, że jego ustanowienie następuje w postępowaniu przed sądem powszechnym. Podobieństwa w regulacjach dotyczących kurateli, a szczególnie charakter tej instytucji, pozwalają przyjąć, że także kurator spadku winien być objęty zwolnieniem podmiotowym wynikającym z art. 239 pkt 3 ustawy z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi1.

Postanowienie NSA z 17.3.2010 r., I OZ 187/10, dostępne na: http://www.nsa.gov.pl

Stan faktyczny i stanowisko NSA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie jednoosobowym po rozpoznaniu w dniu 17.3.2010 r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia kuratora spadku na zarządzenie w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu w sprawie ze skargi kuratora spadku na decyzję wojewody w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość uchylił zaskarżone zarządzenie. Przewodniczący Wydziału (...) zarządzeniem z (...) wezwał kuratora spadku do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję wojewody w kwocie 200 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Zarządzenie to zaskarżył kurator spadku podnosząc, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie powinien znaleźć art. 239 pkt 3 PrPSA, bowiem skarżący jest kuratorem spadku ustanowionym przez sąd powszechny. Zdaniem wnoszącej zażalenie, powołany przepis, pomimo, że mowa w nim o kuratorze ustanowionym przez sąd prowadzący sprawę lub przez sąd rodzinny, stosuje się odpowiednio do osoby kuratora spadku, ustanowionego w odrębnym postępowaniu przez sąd powszechny, bowiem nie dysponuje on zazwyczaj środkami na pokrycie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając zażalenie stwierdził, że zgodnie z art. 199 PrPSA zasadą postępowania sądowadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim przepisem szczególnym jest m.in. art. 239 PrPSA, który w pkt 3 stanowi, że nie ma obowiązku ponoszenia kosztów sądowych kurator strony wyznaczony przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej sprawy. Zdaniem sądu odwoławczego, za zasadne należy uznać stanowisko strony wyrażone w zażaleniu, przepis ten powinien znaleźć odpowiednie zastosowanie także wobec kuratora spadku wyznaczonego w odrębnym postępowaniu przez sąd powszechny. Z treści art. 239 pkt 3 PrPSA wynika wprawdzie, że kurator, który zwolniony jest od obowiązku ponoszenia kosztów, musi być ustanowiony w danej sprawie, dla osoby nieznanej z miejsca pobytu lub pozbawionej zdolności do czynności prawnych, jednak zauważyć trzeba, że instytucja kuratora spadku, przewidziana w przepisach KPC, ma za zadanie zabezpieczenie praw osób trzecich wynikających z nieobjętego w całości spadku. Podkreślenia wymaga, że w sprawach tych sąd powszechny działa z urzędu. Tym samym instytucja ta wykazuje daleko idące podobieństwa do osoby kuratora, o jakiej mowa w art. 239 pkt 3 PrPSA, który ustanawiany jest przez sąd prowadzący postępowanie dla osoby nieznanej z miejsca pobytu lub też przez sąd opiekuńczy dla osoby nieposiadającej zdolności do czynności prawnych (takich jak małoletni czy też osoby ubezwłasnowolnione). Taki kurator także ma obowiązek dbać o prawa i interesy osoby trzeciej, która nie może sama podejmować czynności w postępowaniu. Przepis art. 667 KPC, określający czynności kuratora spadku, jako jego obowiązki określa ustalenie spadkobierców, zawiadomienie ich o otwarciu spadku i zarządzanie majątkiem spadku pod nadzorem sądu spadku. Celem ustanowienia kuratora jest więc możliwość przeprowadzenia postępowania spadkowego bez uszczerbku dla osób trzecich. Niezasadne byłoby więc wprowadzanie podziału eliminującego z kręgu osób zwolnionych od obowiązku ponoszenia kosztów w postępowaniu sądowoadministracyjnym kuratora spadku, tylko dlatego, że jego ustanowienie następuje w postępowaniu przed sądem powszechnym. Podobieństwa w regulacjach dotyczących kurateli, a szczególnie charakter tej instytucji, pozwalają przyjąć, że także kurator spadku powinien być objęty zwolnieniem podmiotowym wynikającym z art. 239 pkt 3 PrPSA. W tej sytuacji sąd uznał, że zaskarżone zarządzenie wydano z naruszeniem tego przepisu i jako niezgodne z prawem podlegało uchyleniu. Orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 PrPSA.

Ocena stanowiska NSA

Przechodząc do omówienia glosowanego orzeczenia, muszę zwrócić uwagę, że poza blogerem o pseudonimie Plesser2, specjalizującym się w problematyce kurateli spadku, jak na razie nikt nie zajął się tym postanowieniem. Jest to o tyle dziwne, że postanowienie NSA stanowi interesujący głos w dyskusji na temat pozycji prawnej kuratora spadku. Rozstrzygnięcie z 17.3.2010 r. jest o tyle cenne, że w ostatnim czasie zapadło kilka orzeczeń dotyczących kosztów ponoszonych przez kuratora spadku i każda wypowiedź judykatury stanowi cenny wkład w reanimację tej trochę zapomnianej czy też raczej zaniedbanej instytucji3. I tak, należy przywołać postanowienie z 26.11.2009 r.4, w którym SN uznał, że kurator spadku (art. 666 KPC) nie jest zwolniony od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na podstawie przepisu art. 96 ust. 1 pkt 5 ustawy z 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych5. Z kolei WSA w Warszawie w wyroku z 17.4.2009 r.6,7 stwierdził, że z rodzaju wykonywanych zadań, realizowanych niejako z upoważnienia sądu powszechnego, nie czyni z kuratora spadku innego podmiotu realizującego zadania publiczne, określone w odrębnych przepisach, jak stanowił art. 44h ust. 1 pkt 4 ustawy z 10.4.1976 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych8, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonych postanowień obu instancji. Nie istnieją więc podstawy do [...]