Konfiskata mienia pochodzącego z przestępstwa

Monitor Prawniczy | 4/2021

Trybunał orzekł, że art. 4 decyzji ramowej 2005/212 rozpatrywany w świetle art. 47 Karty praw podstawowych, należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu umożliwiającemu w ramach postępowania karnego konfiskatę mienia należącego do osoby innej niż osoba, która popełniła przestępstwo, bez przyznania tej pierwszej osobie skutecznego środka odwoławczego.

Stan faktyczny

OM, zatrudniony jako kierowca przez spółkę przewozową z siedzibą w Turcji, przeprowadzał przewozy międzynarodowe za pomocą należącego do tej spółki ciągnika siodłowego z naczepą. OM zaakceptował złożoną mu przez osobę trzecią propozycję nielegalnego przewozu, za wynagrodzeniem, 2940 starych monet do RFN. Po przekroczeniu granicy między Turcją a Bułgarią, OM został poddany kontroli celnej, podczas której znaleziono monety ukryte w ciągniku siodłowym. Monety (o wartości ok. 7 tys. euro), ciągnik siodłowy, naczepę i dokumenty rejestracyjne zostały odebrane i zatrzymane jako dowody rzeczowe związane z przestępstwem. Pracodawca OM, złożył wniosek o zwrot ciągnika siodłowego i naczepy, ale został on przez prokuratora, a następnie przez sąd w orzeczeniu niepodlegającym zaskarżeniu. Następnie OM został skazany przez bułgarski sąd za kwalifikowane przestępstwo przemytu celnego na karę pozbawienia wolności w wymiarze 3 lat i grzywnę. Monety i ciągnik siodłowy zostały zajęte na rzecz państwa, a naczepa – niezwiązana bezpośrednio z popełnieniem przestępstwa – została zwrócona pracodawcy OM. OM wniósł apelację od tego wyroku.

Pytania prejudycjalne

– Czy art. 2 ust. 1 decyzji ramowej decyzji ramowej Rady 2005/212/WSiSW z 24.2.2005 r. w sprawie konfiskaty korzyści, narzędzi i mienia pochodzących z przestępstwa rozpatrywany w świetle art. 17 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu umożliwiającemu konfiskatę narzędzia użytego w celu popełnienia kwalifikowanego przestępstwa przemytu, gdy jest ono własnością osoby trzeciej pozostającej w dobrej wierze? – Czy art. 4 decyzji ramowej 2005/212 rozpatrywany w świetle art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu umożliwiającemu w ramach postępowania karnego konfiskatę mienia należącego do osoby innej niż osoba, która popełniła przestępstwo, bez przyznania tej pierwszej osobie skutecznego środka odwoławczego?

Stanowisko TS

1. Konfiskata

Pojęcie „konfiskaty” zdefiniowane w art. 1 tiret czwarte decyzji ramowej 2005/212 zostało zastąpione art. 2 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42/UE z 3.4.2014 r. w sprawie zabezpieczenia i konfiskaty narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 2 pkt 4 tej dyrektywy pojęcie „konfiskaty” zdefiniowano jako „ostateczne pozbawienie mienia orzeczone przez sąd w związku z przestępstwem”. Trybunał wskazał, że z treści tego przepisu wynika, iż w tych ramach nie jest istotne, czy konfiskata stanowi karę określoną w prawie karnym. W ocenie środek taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym – skutkujący ostatecznym pozbawieniem mienia orzeczonym przez sąd w związku z przestępstwem – jest objęty tym pojęciem „konfiskaty”. W art. 2 ust. 1 decyzji ramowej 2005/212 przewidziano, że każde państwo członkowskie podejmuje niezbędne środki w celu umożliwienia mu konfiskaty, w całości lub w części, narzędzi i korzyści z przestępstw zagrożonych karą pozbawienia wolności w wymiarze powyżej jednego roku lub mienia, którego wartość odpowiada takim korzyściom. Trybunał stwierdził, że w tym przepisie nie wskazano wyraźnie osoby, której mienie może podlegać konfiskacie. Odniesiono się w nim jedynie do „narzędzi” związanych z przestępstwem, bez określenia, kto jest ich posiadaczem lub właścicielem. Jednak art. 2 ust. 1 decyzji ramowej 2005/212 powinien zostać rozpatrzony w świetle motywu 3 tej decyzji ramowej, z którego wynika, że należy wziąć pod uwagę prawa osoby trzeciej pozostającej w dobrej wierze. Z powyższego zdaniem TS wynika, że co do zasady, przepisy tej decyzji ramowej mają zastosowanie również do konfiskaty mienia należącego do osób trzecich, wymagając w szczególności ochrony praw tych osób, gdy pozostają one w dobrej wierze. Trybunał podkreślił, że w tym kontekście należy uwzględnić art. 17 ust. 1 Karty, w którym przewidziano w szczególności, że każda osoba ma prawo do korzystania z mienia nabytego zgodnie z prawem, używania go i rozporządzania nim. Trybunał przypomniał, że zagwarantowane w tym postanowieniu prawo własności nie jest uprawnieniem bezwzględnym. Zgodnie bowiem z art. 52 ust. 1 Karty można wprowadzić ograniczenia wykonywania praw i wolności określonych w Karcie, pod warunkiem że ograniczenia te rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego, do których dąży Unia, i nie stanowią, ze względu na zamierzony cel, nieproporcjonalnej i niedopuszczalnej ingerencji naruszającej samą istotę zagwarantowanych w ten sposób praw (wyrok TS z 16.7.2020 r., Adusbef i Federconsumatori, C-686/18, pkt 85). W niniejszej sprawie bułgarska prokuratura wskazała, że cel zamierzony w uregulowaniu krajowym polega na zapobieżeniu, w interesie ogólnym, niezgodnemu z prawem przywozowi towarów do kraju. Mając zaś na względzie istotne naruszenie praw osób wynikające z konfiskaty mienia, a mianowicie ostateczne pozbawienie prawa własności tego mienia, TS stwierdził, że – jeśli chodzi o osobę trzecią pozostającą w dobrej wierze, która nie wiedziała i nie mogła wiedzieć, że jej mienia użyto w celu popełnienia przestępstwa – taka konfiskata stanowi, przy uwzględnieniu zamierzonego celu, nieproporcjonalną i niedopuszczalną ingerencję naruszającą samą istotę prawa własności tej osoby. W ocenie TS uregulowanie krajowe takie jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, nie zapewnia poszanowania prawa własności zagwarantowanego w art. 17 ust. 1 Karty, ponieważ przewidziano w nim, że mienie osoby trzeciej pozostającej w dobrej wierze użyte w celu popełnienia kwalifikowanego przestępstwa przemytu może być przedmiotem konfiskaty. W tych okolicznościach TS uznał, że w ramach stosowania art. 2 ust. 1 decyzji ramowej 2005/212 konfiskata nie może obejmować mienia osób trzecich pozostających w dobrej wierze. Trybunał orzekł, że art. 2 ust. 1 decyzji ramowej 2005/212 rozpatrywany w świetle art. 17 ust. 1 Karty, należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu umożliwiającemu konfiskatę narzędzia użytego w celu popełnienia kwalifikowanego przestępstwa przemytu, gdy jest ono własnością osoby trzeciej pozostającej w dobrej wierze.

2. Mienie należące do osoby trzeciej będącej w dobrej wierze

W art. 4 decyzji ramowej 2005/212 przewidziano obowiązek przyjęcia przez każde państwo członkowskie niezbędnych środków w celu zapewnienia, aby zainteresowane strony dotknięte przez środki określone w szczególności w art. 2 i 3 tej decyzji ramowej posiadały skuteczne środki prawne w celu ochrony swoich praw. Ze względu na ogólny charakter treści art. 4 decyzji ramowej 2005/212 osobami, którym państwa członkowskie powinny zapewnić skuteczne środki prawne, są nie tylko osoby uznane za winne popełnienia przestępstwa, lecz także wszystkie pozostałe osoby, których dotyczą środki przewidziane w art. 2 tej decyzji ramowej, a zatem także osoby trzecie. Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 47 akapity pierwszy i drugi Karty każdy, czyje prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w tym postanowieniu, a zwłaszcza do sprawiedliwego rozpatrzenia jego sprawy. W szczególności prawo do skutecznego środka prawnego oznacza, że osoba trzecia, której mienie jest przedmiotem konfiskaty, powinna móc zaskarżyć zgodność z prawem tego środka, aby odzyskać to mienie, jeśli konfiskata nie jest uzasadniona.
Trybunał orzekł, że art. 4 decyzji ramowej 2005/212 rozpatrywany w świetle art. 47 Karty praw podstawowych, należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu umożliwiającemu w ramach postępowania karnego konfiskatę mienia należącego do osoby innej niż osoba, która popełniła przestępstwo, bez przyznania tej pierwszej osobie skutecznego środka odwoławczego.

Wyrok TS z 14.1.2021 r., Okrazhna prokuratura – Haskovo i Apelativna prokuratura – Plovdiv, C-393/19




Źródło: www.curia.eu   opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie