Dostęp do zawodu adwokata

Monitor Prawniczy | 12/2019
Ewa Skibińska (oprac.)

TS orzekł, że art. 3 ust. 2 dyrektywy 98/3 należy interpretować w ten sposób, że ze względu na przewidzianą w tych przepisach niekompatybilność statusu mnicha z wykonywaniem zawodu prawnika stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, które zabraniają prawnikowi posiadającemu status mnicha, zarejestrowanemu jako prawnik we właściwych organach państwa członkowskiego pochodzenia, zarejestrowania się we właściwych organach przyjmującego państwa w celu wykonywania zawodu na podstawie tytułu zawodowego uzyskanego w kraju pochodzenia.

Stan faktyczny

Brat Ireneos jest mnichem z Monasteru Petra znajdującym się w Grecji. Zwrócił się do ateńskiej izby adwokackiej (dalej jako: DSA) o wpisanie go do specjalnej sekcji listy adwokatów jako prawnika, który uzyskał takie kwalifikacje zawodowe w innym państwie członkowskim, tj. na Cyprze. DSA odrzuciła ten wniosek na podstawie krajowych przepisów, w myśl których adwokatem nie może być osoba będąca mnichem. DSA uznała, że te przepisy powinny być stosowane także do adwokatów, którzy zamierzają w Grecji wykonywać zawód na podstawie tytułu zawodowego uzyskanego w kraju pochodzenia. Brat Ireneos odwołał się od tej decyzji powołując się zwłaszcza na niezgodność tych przepisów z przepisami dyrektywy 98/5/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 16.2.1998 r. mającej na celu ułatwienie stałego wykonywania zawodu prawnika w państwie członkowskim innym niż państwo uzyskania kwalifikacji zawodowych (Dz.U. z 1998 r. L 77, s. 36). Niezgodność wynikała z uregulowania w greckim prawie nieprzewidzianego w tej dyrektywie warunku, a dyrektywa 98/5 wprowadziła pełną harmonizację przepisów regulujących warunki rejestracji we właściwych organach przyjmującego państwa członkowskiego adwokatów, którzy uzyskali swoje kwalifikacje zawodowe w innym państwie członkowskim. DSA twierdziła, że ustawodawstwo krajowe, zgodnie z którym mnisi nie mogą być prawnikami, ma swoje uzasadnienie w przepisach i fundamentalnych zasadach regulujących wykonywanie zawodu prawnika w tym państwie. Zdaniem DSA status mnicha nie pozwala na przedstawienie, zgodnie z tymi przepisami i zasadami, gwarancji takich jak zwłaszcza niezależność w stosunku do władz kościelnych, którym podlega, możliwość zupełnego zaangażowania się w wykonywanie zawodu adwokata, zdolność prowadzenia spraw spornych, zarejestrowanie siedziby i prowadzenie kancelarii w okręgu działania właściwego sądu pierwszej instancji i poszanowanie zakazu świadczenia usług bez wynagrodzenia.

Pytanie prejudycjalne

Czy art. 3 ust. 2 dyrektywy 98/5 należy interpretować w ten sposób, że ze względu na przewidzianą w tych przepisach niekompatybilność statusu mnicha z wykonywaniem zawodu prawnika stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, które zabraniają prawnikowi posiadającemu status mnicha, zarejestrowanemu jako prawnik w państwie członkowskim pochodzenia, zarejestrowania się w przyjmującym państwie członkowskim w celu wykonywania tam zawodu na podstawie tytułu zawodowego uzyskanego w państwie pochodzenia?

Stanowisko TS

Zgodnie z art. 1 ust. 1 dyrektywy 98/5 jej celem jest ułatwienie stałego wykonywania zawodu prawnika w państwie członkowskim innym niż to, w którym zostały zdobyte kwalifikacje zawodowe. Z orzecznictwa TS wynika, że ta dyrektywa wprowadza mechanizm wzajemnego uznawania tytułów zawodowych prawników migrujących, którzy pragną wykonywać działalność posługując się tytułem uzyskanym w państwie członkowskim pochodzenia (wyrok Torresi, C-58/13 i C-59/13, pkt 36). Ponadto, unijny prawodawca zamierzał za jej pomocą usunąć m.in. rozbieżności w krajowych zasadach rejestracji we właściwych organach, które stanowiły przyczynę nierówności i ograniczeń w swobodzie przemieszczania się (wyroki: Komisja/Luksemburg, C-193/05, pkt 34; Wilson, C-506/04, pkt 64). W tym kontekście art. 3 dyrektywy 98/5 dokonuje zupełnej harmonizacji wstępnych warunków wymaganych do korzystania z przyznanej na mocy tej dyrektywy swobody przedsiębiorczości. Przepis ten stanowi, że prawnik, który chce wykonywać swój zawód w państwie członkowskim innym niż państwo, w którym zdobył kwalifikacje zawodowe, jest zobowiązany do zarejestrowania się we właściwych organach tego państwa, które dokonują tej rejestracji „po okazaniu im zaświadczenia o jego rejestracji we właściwych organach państwa członkowskiego pochodzenia” (wyrok Torresi, pkt 38). Z orzecznictwa TS wynika, że przedstawienie odpowiedniemu organowi przyjmującego państwa zaświadczenia o rejestracji we właściwych organach państwa członkowskiego pochodzenia jest jedynym warunkiem, od jakiego powinna zostać uzależniona rejestracja zainteresowanego w przyjmującym państwie, pozwalająca mu na praktykowanie w tym państwie na podstawie tytułu zawodowego uzyskanego w państwie pochodzenia (wyroki: Komisja/Luksemburg, C-193/05, pkt 37; Wilson, C-506/04, pkt 67; Torresi, pkt 39). Wobec powyższego TS uznał, że prawników, którzy uzyskali prawo do posługiwania się tytułem zawodowym w danym państwie członkowskim, takich jak skarżącego w postępowaniu głównym, i którzy przedstawiają odpowiednim organom przyjmującego państwa członkowskiego zaświadczenie o ich rejestracji we właściwych organach tego pierwszego państwa, należy uznać za spełniających wszystkie warunki konieczne do ich zarejestrowania we władnych organach przyjmującego państwa członkowskiego na podstawie tytułu zawodowego uzyskanego w państwie członkowskim pochodzenia. Powyższego wniosku, zdaniem TS, nie podważa okoliczność, iż art. 6 ust. 1 dyrektywy 98/5 podporządkowuje prawnika wykonującego zawód w przyjmującym państwie na podstawie tytułu zawodowego uzyskanego w kraju pochodzenia, niezależnie od przepisów dotyczących wykonywania zawodu i zasad deontologii, którym podlega on w swoim państwie pochodzenia, tym samym przepisom dotyczącym wykonywania zawodu i zasad deontologii, którym podlegają prawnicy, którzy wykonują swoją działalność posługując się tytułem zawodowym właściwym dla przyjmującego państwa, w odniesieniu do wszystkich rodzajów działalności, jakie prowadzi on na terytorium tego państwa. Trybunał wskazał, że należy rozróżnić, z jednej strony, rejestrację we właściwych organach przyjmującego państwa członkowskiego prawnika, który chce wykonywać swój zawód w tym państwie na podstawie tytułu zawodowego uzyskanego w kraju pochodzenia, która podlega, zgodnie z art. 3 ust. 2 dyrektywy 98/5, tylko jednemu warunkowi od, z drugiej strony, wykonywania zawodu prawnika w przyjmującym państwie, wówczas ten prawnik podporządkowany jest, zgodnie z art. 6 ust. 1 tej dyrektywy, obwiązującym w tym państwie członkowskim przepisom dotyczących wykonywania zawodu i deontologii. Trybunał przypomniał, że przepisy te, w odróżnieniu od przepisów ustanawiających wstępne warunki do dokonania tego wpisu, nie były przedmiotem harmonizacji i mogą w związku z tym znacznie odbiegać od tych obowiązujących w państwie członkowskim pochodzenia. Co więcej, jak potwierdza to art. 7 ust. 1 tej dyrektywy, nieprzestrzeganie tych przepisów może prowadzić do stosowania sankcji przewidzianych w prawie państwa przyjmującego. Sankcje te mogą, w danym przypadku, obejmować skreślenie z danej listy adwokatów w tym państwie (wyrok Jakubowska, C-225/09, pkt 57). W rozpatrywanej sprawie zdaniem DSA wykonywanie zawodu prawnika przez mnicha nie umożliwia spełnienia gwarancji, które zgodnie z prawem tego państwa członkowskiego są wymagane do wykonywania tego zawodu. Trybunał przyznał, że ustawodawca krajowy może przewidzieć takie gwarancje, pod warunkiem że określone w tym celu przepisy nie wykraczają poza to, co jest konieczne do osiągnięcia założonych celów. W szczególności brak konfliktu interesów jest nieodzowny dla wykonywania zawodu prawnika i oznacza zwłaszcza, że prawnicy muszą pozostawać w sytuacji niezależności wobec organów władzy, których wpływom nie powinni podlegać. Takie przyznane ustawodawcy krajowemu uprawnienie nie może jednak – zdaniem TS – pozwolić mu na dodawanie do wstępnych warunków wymaganych do rejestracji we właściwych organach przyjmującego państwa członkowskiego, które były przedmiotem zupełnej harmonizacji, dodatkowych warunków dotyczących przestrzegania wymogów w zakresie wykonywania zawodu i deontologii. Odmówienie zaś prawnikowi, który chce wykonywać swój zawód w przyjmującym państwie na podstawie tytułu zawodowego uzyskanego w kraju pochodzenia, możliwości zarejestrowania się we właściwych organach przyjmującego państwa, a w konsekwencji udzielenia mu dostępu do zawodu prawnika w tym państwie z tego jedynie powodu, że jest on mnichem, doprowadziłoby do dodania dodatkowego warunku do warunków rejestracji zawartych w art. 3 ust. 2 dyrektywy 98/5. Trybunał podkreślił, że przepis ten nie zezwala na wprowadzanie dodatkowych warunków. Trybunał stwierdził, że obowiązujące w przyjmującym państwie członkowskim przepisy dotyczące wykonywania zawodu i deontologii powinny być zgodne z unijnym prawem, co oznacza, ich zgodność z zasadą proporcjonalności. Zatem nie mogą one wykraczać poza to, co jest konieczne do osiągnięcia zamierzonych celów. Trybunał wskazał, że do sądu odsyłającego należy dokonanie koniecznych weryfikacji w odniesieniu do rozpatrywanej zasady niekompatybilności.
Reasumując TS orzekł, że art. 3 ust. 2 dyrektywy 98/3 należy interpretować w ten sposób, że ze względu na przewidzianą w tych przepisach niekompatybilność statusu mnicha z wykonywaniem zawodu prawnika stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, które zabraniają prawnikowi posiadającemu status mnicha, zarejestrowanemu jako prawnik we właściwych organach państwa członkowskiego pochodzenia, zarejestrowania się we właściwych organach przyjmującego państwa w celu wykonywania zawodu na podstawie tytułu zawodowego uzyskanego w kraju pochodzenia.

Wyrok TS z 7.5.2019 r., Monachos Eirinaios, C-431/17





Źródło: www.curia.eu opracowała: dr Ewa Skibińska  - WPiA UKSW w Warszawie