Zła wiara przedsiębiorstwa przesyłowego

A A A

 

Wybudowanie urządzeń przesyłowych na gruncie osoby trzeciej za jej zgodą wyrażoną bez zachowania formy aktu notarialnego świadczy o złej wierze posiadacza służebności – stwierdził Sąd Najwyższy.

 

Stan faktyczny i orzeczenie sądu I instancji

W 1991 r. na działce będącej własnością małżeństwa T. zakład energetyczny wybudował linię energetyczną. Przed rozpoczęciem budowy została wydana decyzja lokalizacyjna, inwestor uzyskał też zgodę właścicieli nieruchomości na przeciągnięcie sieci i dostęp do nieruchomości, zarówno na czas budowy, jak i późniejszy dostęp w celu eksploatacji i konserwacji linii energetycznej, w formie pisemnej w trakcie procedury uzyskiwania pozwolenia na budowę. Ponieważ sytuacja prawna nie została formalnie uregulowana przez 25 lat, małżonkowie T. wystąpili do sądu domagając się ustanowienia odpłatnej służebności przesyłu na rzecz właściciela sieci i dystrybutora energii – „T.” S.A.

Sąd I instancji oddalił wniosek uznał bowiem, że doszło do zasiedzenia służebności w dobrej wierze. Jak wskazano, posiadaczem służebności jest, w myśl art. 352 § 1 KC, osoba, która faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności. W przypadku służebności przesyłu jej posiadanie będzie na ogół polegać na utrzymywaniu na nieruchomości urządzeń przesyłowych oraz dokonywaniu remontów i okresowych konserwacji. Zgodnie z art. 172 § 2 KC w zw. z art. 292 KC samoistny posiadacz służebności w złej wierze nabywają przez zasiedzenie z upływem 30 lat, zaś w dobrej wierze z upływem 20 lat.

Sąd stwierdził, że skoro poprzednik prawny „T.” S.A. otrzymał decyzję lokalizacyjną na budowę i dysponował zgodą właściciela nieruchomości zarówno na wybudowanie sieci, jak i na późniejszy dostęp do nieruchomości to przedsiębiorstwo przesyłowe mogło pozostawać w słusznym przekonaniu, że ma prawo do eksploatowania sieci o treści odpowiadającej obecnej regulacji służebności przesyłu. Sąd podkreślił, że w dacie inwestycji nie istniały przepisy, które powinien był jeszcze spełnić właściciel sieci przesyłowej, a których by nie dochował, aby zarzucić mu złą wiarę w dysponowaniu nieruchomością stanowiącą własność wnioskodawców. W rezultacie Sąd uznał, że zasiedzenie służebności nastąpiło najpóźniej z końcem 2011 r.

Pytanie prawne

Sąd II instancji zwrócił się do Sądu Najwyższego o rozstrzygnięcie: „Czy można uznać, że przedsiębiorstwo przesyłowe, które posadowiło urządzenia przesyłowe na gruncie osoby trzeciej za jej wyraźną zgodą wyrażoną tylko w formie pisemnej w trakcie procesu budowlanego, mogło nabyć służebność przesyłu w dobrej wierze?”.


Jedno z prezentowanych w orzecznictwie stanowisk zakłada, że zakład energetyczny, z uwagi na fakt, iż uzyskał pisemną zgodę właściciela na posadowienie urządzeń stał się posiadaczem służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu w dobrej wierze. Wówczas dobra wiara posiadacza byłaby rozpatrywana, bądź wywodzona od momentu posadowienia i rozpoczęcia eksploatacji urządzeń przesyłowych. Druga wykładnia akcentuje okoliczność, że skoro zakład energetyczny nie uzyskał zgody właściciela nieruchomości w formie przewidzianej w art. 245 § 2 KC a więc w formie aktu notarialnego, nie mógł pozostawać w błędnym, aczkolwiek usprawiedliwionym przekonaniu, że przysługuje mu służebność gruntowa odpowiadająca służebności przesyłu (zob. postanowienie SN z 4.11.1998 r., II CKU 69/98, Legalis; wyrok SN z 4.2.1988 r., IV CR 45/88, OSNCP Nr 2–3/1990, poz. 33).

W uzasadnieniu pytania prawnego podkreślono, że kwestia dobrej, bądź złej wiary posiadacza służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu budzi liczne wątpliwości zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie. Na pierwszy sposób wykładni mogą wskazywać względy celowościowe i słuszności, przemawiające za utrzymaniem stanu faktycznego powstałego na skutek przekształceń ustrojowych oraz z uwagi na późniejsze wykształcenie się praktyki sądowej w zakresie służebności, a także domniemanie dobrej wiary posiadacza. Natomiast za drugim modelem wykładni przemawiają reguły wykładni literalnej i funkcjonalnej, wskazujące na konieczność stosowania przy służebnościach gruntowych i przesyłu w zakresie dobrej bądź złej wiary zasad wypracowanych przy nabywaniu nieruchomości przez zasiedzenie oraz konstytucyjna ochrona prawa własności.

Stanowisko SN

Sąd Najwyższy stwierdził niedopuszczalność przyjęcia dobrej wiary posiadacza służebności przesyłu z uwagi na brak dochowania formy aktu notarialnego przy wyrażeniu zgody właściciela gruntu.

Uchwała SN z 16.5.2019 r., III CZP 110/18

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Zła wiara przedsiębiorstwa przesyłowego
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny