Zawieszenie Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego

A A A

 

Wniosek

We wniosku w przedmiocie środków tymczasowych Komisja wniosła do TS m.in. o nakazanie Rzeczypospolitej Polskiej (RP), aby do czasu wydania przez Trybunał wyroku rozstrzygającego sprawę co do istoty zawiesiła stosowanie przepisów art. 3 pkt 5, art. 27 i art. 73 § 1 ustawy z 8.12.2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2018 r. poz. 5; dalej jako: SNU), stanowiących podstawę właściwości Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego (dalej jako: ID) zarówno w I, jak i w II instancji, w sprawach dyscyplinarnych sędziów.

Stanowisko TS

1. Dopuszczalność wniosku o zastosowanie środków tymczasowych

Trybunał przyznał, że organizacja wymiaru sprawiedliwości w państwach członkowskich należy do kompetencji tych ostatnich. Jednak zdaniem TS przy wykonywaniu tej kompetencji państwa członkowskie mają obowiązek dochować zobowiązań wynikających dla nich z unijnego prawa, a w szczególności z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE [wyrok Miasto Łowicz i Prokurator Generalny zastępowany przez Prokuraturę Krajową (System odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów), C-558/18 i C-563/18, pkt 36]. Na podstawie tego postanowienia państwa członkowskie ustanawiają środki niezbędne do zapewnienia jednostkom poszanowania ich prawa do skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem UW. W ocenie TS każde państwo członkowskie powinno na podstawie art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE zapewnić, aby organy należące – jako „sąd” w rozumieniu prawa Unii – do systemu środków odwoławczych w dziedzinach objętych tym prawem odpowiadały wymogom skutecznej ochrony sądowej [wyrok Komisja/Polska (Niezależność Sądu Najwyższego), C-619/18, pkt 55]. W art. 19 TUE, w którym skonkretyzowano zasadę państwa prawnego wyrażoną w art. 2 TUE, powierzono sądom państw członkowskich i Trybunałowi zadanie zapewnienia pełnego stosowania unijnego prawa we wszystkich państwach członkowskich, jak również ochrony sądowej praw, jakie jednostki wywodzą z tego prawa. Tymczasem dla zagwarantowania tej ochrony zachowanie niezależności takich organów jest kwestią kluczową, co potwierdza art. 47 akapit drugi Karty praw podstawowych, w którym wśród wymogów związanych z prawem podstawowym do skutecznego środka prawnego wymieniono dostęp do „niezawisłego” sądu [wyrok Minister for Justice and Equality (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa), C-216/18 PPU, pkt 53].

Z orzecznictwa TS wynika, że wymóg niezawisłości sędziowskiej narzuca w szczególności konieczność, by przepisy regulujące system odpowiedzialności dyscyplinarnej osób, którym powierzono zadanie sądzenia, przewidywały niezbędne gwarancje w celu uniknięcia ryzyka wykorzystywania takiego systemu do politycznej kontroli treści orzeczeń sądowych [wyrok Komisja/Polska (Niezależność Sądu Najwyższego), pkt 77]. Zatem każde państwo członkowskie powinno na podstawie art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE zapewnić, aby system środków dyscyplinarnych obowiązujący w stosunku do sędziów sądów krajowych, należących do ustanowionego przez to państwo systemu środków odwoławczych w dziedzinach objętych unijnym prawem, przestrzegał zasady niezawisłości sędziowskiej, także poprzez zagwarantowanie, aby orzeczenia wydawane w postępowaniach dyscyplinarnych wszczynanych wobec sędziów tych sądów podlegały kontroli organu, który sam spełnia wymogi nieodłącznie związane ze skuteczną ochroną sądową, w tym wymóg niezależności.

Trybunał uznał, że w ramach skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego kwestionującej zgodność z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE przepisów krajowych dotyczących systemu odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów sądów orzekających o kwestiach z zakresu unijnego prawa, w szczególności przepisów dotyczących organu właściwego do orzekania w sprawach dyscyplinarnych sędziów, jest on właściwy do zarządzenia na podstawie art. 279 TFUE środków tymczasowych zmierzających do zawieszenia stosowania takich przepisów.

W niniejszej sprawie celem rozpatrywanego wniosku o zastosowanie środków tymczasowych jest w szczególności zawieszenie stosowania spornych polskich przepisów do czasu wydania wyroku Trybunału rozstrzygającego sprawę co do istoty (dalej jako: ostateczny wyrok). W rezultacie i wbrew stanowisku RP Trybunał uznał, że jest właściwy do zarządzenia środków tymczasowych takich jak środki wnioskowane przez Komisję. Trybunał dodał, że tej oceny nie może podważyć podnoszona przez RP okoliczność, że nigdy dotąd nie zarządził on środków tymczasowych tego rodzaju. Charakter danego środka tymczasowego określany jako precedensowy nie może mieć wpływu na kompetencję Trybunału do jego zarządzenia, bowiem w przeciwnym wypadku zostałaby ona pozbawiona swej istoty.

W ocenie TS zarządzenie środków tymczasowych wnioskowanych przez Komisję nie spowoduje odwołania sędziów ID, lecz tymczasowe zawieszenie stosowania spornych przepisów krajowych, a w konsekwencji tymczasowym zawieszeniem sprawowania przez tych sędziów ich funkcji do czasu ogłoszenia ostatecznego wyroku. Tym samym TS uznał, że zarządzenia takich środków nie można uznać za sprzeczne z zasadą nieusuwalności sędziów. Ponadto Trybunał stwierdził, że zarządzenie środków tymczasowych, o które wnosi Komisja, nie wiązałoby się z likwidacją ID.

Trybunał orzekł, że wniosek o zastosowanie środków tymczasowych jest dopuszczalny.

2. Warunki zarządzenia środków tymczasowych

Artykuł 160 § 3 Regulaminu postępowania stanowi, że we wnioskach w przedmiocie środków tymczasowych należy określić „przedmiot sporu, okoliczności niecierpiące zwłoki, a także uprawdopodobnić z faktycznego i prawnego punktu widzenia konieczność zastosowania środka”. Wobec powyższego TS stwierdził, że środki tymczasowe mogą zostać zarządzone jedynie wtedy, gdy zostanie wykazane, że ich zastosowanie jest prima facie prawnie i faktycznie uzasadnione (fumus boni iuris) oraz że mają one pilny charakter w tym znaczeniu, iż ich zarządzenie i wykonanie przed wydaniem rozstrzygnięcia co do istoty sprawy jest konieczne w celu uniknięcia poważnej oraz nieodwracalnej szkody dla interesów skarżącego. Sąd orzekający w przedmiocie środków tymczasowych dokonuje także w razie potrzeby wyważenia występujących interesów. Ustanowione w ten sposób przesłanki mają charakter kumulatywny, co oznacza, że wniosek o zastosowanie środka tymczasowego podlega oddaleniu, gdy którakolwiek z nich nie jest spełniona (postanowienie Komisja/Polska, C-619/18 R, pkt 29).

2.1. W przedmiocie fumus boni iuris

Trybunał wyjaśnił, że przesłanka dotycząca fumus boni iuris jest spełniona wówczas, gdy co najmniej jeden z zarzutów podniesionych przez stronę wnoszącą o zastosowanie środków tymczasowych w uzasadnieniu skargi głównej wydaje się prima facie niepozbawiony poważnej podstawy.

Zgodnie z orzecznictwem TS gwarancje niezawisłości i bezstronności wymagają istnienia zasad, w szczególności co do składu danego organu, powoływania jego członków, okresu trwania kadencji oraz powodów ich wyłączenia lub odwołania, pozwalających wykluczyć, w przekonaniu jednostek, wszelką uzasadnioną wątpliwość co do niezależności tego organu od czynników zewnętrznych oraz neutralności względem ścierających się przed nim interesów [wyrok A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C-585/18, C-624/18 i C-625/18, pkt 123]. W wyroku A.K. Trybunał szczegółowo określił zakres wymogów niezależności i bezstronności w kontekście utworzenia organu takiego jak ID. Sędziowie ID orzekający w tej izbie są powoływani przez Prezydenta RP na wniosek KRS. Trybunał orzekł w pkt 137 i 138 wyroku A.K., że jakkolwiek interwencja KRS w ramach procesu powoływania sędziów może przyczynić się do obiektywizacji tego procesu poprzez zakreślenie marginesu swobody, jakim dysponuje Prezydent RP przy wykonywaniu powierzonej mu prerogatywy, to jednak może być tak wyłącznie pod warunkiem, że KRS będzie wystarczająco niezależna od władzy ustawodawczej i wykonawczej, a także od Prezydenta. W tym zakresie Trybunał, opierając się na informacjach przedstawionych mu przez sąd odsyłający, określił w pkt 142–145 wyroku A.K. czynniki, które rozpatrywane łącznie mogą prowadzić do powzięcia wątpliwości co do niezależności organu takiego jak KRS. W szczególności w pkt 143 wyroku A.K. Trybunał odniósł się wyraźnie do trzech okoliczności, które mogą okazać się istotne do celów takiej całościowej oceny, a w szczególności do faktu, że KRS w nowym składzie została utworzona w drodze skrócenia trwającej 4 lata kadencji członków wcześniej wchodzących w skład tego organu, oraz do faktu, że chociaż 15 członków KRS wybieranych spośród sędziów było wcześniej wyłanianych przez środowisko sędziowskie, to obecnie są oni desygnowani przez organ władzy ustawodawczej spośród kandydatów, którzy mogą być zgłaszani przez grupę 2000 obywateli lub 25 sędziów, co sprawia, że taka reforma prowadzi do zwiększenia liczby członków KRS z nadania sił politycznych lub przez nie wybranych do 23 z 25 członków, których liczy ten organ.

Trybunał przyznał, że w wyroku A.K. nie stwierdził braku zgodności z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE przepisów prawa krajowego dotyczących Izby Dyscyplinarnej i przepisów prawa krajowego zmieniających zasady dotyczące składu KRS. Tym samym TS pozostawił przeprowadzenie wymaganej w tym celu oceny w kompetencjach sądu odsyłającego. Jednak TS wyjaśnił w pkt 132 wyroku A.K., że ograniczył swoje badanie do unijnych przepisów poprzez dokonanie wykładni tego prawa mogącej okazać się przydatną dla sądu odsyłającego, do którego należy, w celu rozstrzygnięcia zawisłych przed nim sporów, przeprowadzenie oceny zgodności przepisów prawa krajowego z unijnym prawem w świetle elementów wykładni dostarczonych w ten sposób przez Trybunał (wyrok Pannon Gép Centrum, C-368/09, pkt 29). Otóż w świetle elementów wykładni zawartych w szczególności w pkt 136–151 wyroku A.K. oraz wyroków wydanych przez Sąd Najwyższy w dniach 5.12.2019 r. oraz 15.1.2020 r. w następstwie wyroku A.K. – zdaniem TS – nie można prima facie wykluczyć, że sporne przepisy prawa krajowego odczytywane w zw. z art. 20 SNU i art. 9a KRSU uchybiają ciążącemu na RP, na mocy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, obowiązkowi zagwarantowania, aby wszystkie orzeczenia wydawane w postępowaniach dyscyplinarnych dotyczących sędziów Sądu Najwyższego i sędziów sądów powszechnych podlegały kontroli organu, który spełnia wymogi nieodłącznie związane ze skuteczną ochroną sądową, w tym wymóg niezależności.

W konsekwencji – bez wypowiadania się na tym etapie co do zasadności argumentów wysuwanych przez strony w ramach skargi o stwierdzenie uchybienia, której ocena należy do wyłącznej właściwości sądu orzekającego co do istoty sprawy – TS stwierdził, że w świetle przedstawionych przez Komisję okoliczności faktycznych oraz elementów wykładni, których dostarczają w szczególności wyrok Komisja/Polska (Niezależność Sądu Najwyższego) oraz wyrok A.K., argumenty wysuwane przez Komisję są prima facie niepozbawione poważnej podstawy w rozumieniu powyżej przytoczonego orzecznictwa. Wobec powyższego TS orzekł, że przesłanka fumus boni iuris została spełniona.

2.2. W przedmiocie pilnego charakteru

Zgodnie z orzecznictwem TS postępowanie w przedmiocie środków tymczasowych ma na celu zagwarantowanie pełnej skuteczności przyszłego ostatecznego orzeczenia, tak aby uniknąć luki w ochronie prawnej zapewnianej przez Trybunał. Dla osiągnięcia tego właśnie celu pilny charakter należy oceniać pod względem konieczności wydania orzeczenia tymczasowego, tak aby uniknąć wystąpienia poważnej i nieodwracalnej szkody dla strony, która wnosi o tymczasową ochronę. Do strony tej należy przedstawienie dowodu, że nie może ona oczekiwać zakończenia postępowania co do istoty sprawy bez odniesienia szkody tego rodzaju. Przy ustalaniu istnienia poważnej i nieodwracalnej szkody nie ma potrzeby stosowania wymogu, by wystąpienie szkody zostało wykazane z absolutną pewnością. Wystarczy, by była ona z wystarczającym stopniem prawdopodobieństwa przewidywalna (postanowienie Komisja/Polska, C-619/18 R, pkt 60).

Ze spornych polskich przepisów wynika, że ID jest w przypadku sędziów sądów powszechnych sądem dyscyplinarnym II instancji i w niektórych wypadkach sądem I instancji, natomiast w stosunku do sędziów SN stanowi sąd dyscyplinarny I i II instancji. W ocenie TS fakt, że do czasu wydania ostatecznego wyroku niezależność ID może nie być zagwarantowana, będzie niósł za sobą w tym okresie także zagrożenie dla niezależności SN i sądów powszechnych. Zatem TS orzekł, że przesłanka dotycząca pilnego charakteru została w niniejszej sprawie wykazana.

2.3. W przedmiocie wyważenia interesów

Trybunał wskazał, że w większości postępowań w przedmiocie środków tymczasowych zarówno przyznanie, jak i odmowa przyznania wnioskowanego zawieszenia wykonania, może wywołać w pewnym stopniu określone skutki o charakterze definitywnym, a do sądu orzekającego w przedmiocie tych środków należy dokonanie wyważenia ryzyka związanego z każdym z możliwych rozwiązań. W praktyce wiąże się to w szczególności ze zbadaniem, czy interes strony wnoszącej o zastosowanie środków tymczasowych w zawieszeniu wykonania przepisów prawa krajowego przeważa nad interesem, jaki stanowi natychmiastowe stosowanie tych przepisów. Przy dokonywaniu tego badania należy ustalić, czy ewentualne uchylenie tych przepisów po uwzględnieniu przez Trybunał skargi co do istoty pozwoliłoby na odwrócenie sytuacji, która powstałaby w następstwie ich natychmiastowego wykonania, i odwrotnie, w jakim stopniu zawieszenie mogłoby stanowić przeszkodę dla osiągnięcia celów, którym służą owe przepisy, gdyby skarga co do istoty została oddalona (Komisja/Polska, C-619/18 R, pkt 91).

Trybunał uznał, że zastosowanie wnioskowanych środków tymczasowych nie oznaczałoby likwidacji ID ani rozwiązania struktur odpowiedzialnych za obsługę administracyjno-finansową tej jednostki, lecz prowadziłoby do czasowego zawieszenia działalności tej izby do czasu wydania ostatecznego wyroku. Ponadto w zakresie, w jakim zarządzenie tych środków wiązałoby się z zawieszeniem toczących się przed ID postępowań do czasu wydania ostatecznego wyroku, szkoda wynikająca dla danych jednostek z zawieszenia tych spraw byłaby mniejsza niż szkoda, jaką poniosłyby one w przypadku rozpatrzenia ich sprawy przez organ, mianowicie ID, której braku niezależności i bezstronności nie można prima facie wykluczyć. Trybunał orzekł, że wyważenie wchodzących w grę interesów przemawia za zarządzeniem środków tymczasowych, o które wnosi Komisja.

 

Reasumując TS orzekł, że Rzeczpospolita Polska zostaje zobowiązana, natychmiast i do czasu wydania wyroku kończącego postępowanie w sprawie C–791/19, do:

– zawieszenia stosowania przepisów art. 3 pkt 5, art. 27 i art. 73 § 1 SNU, stanowiących podstawę właściwości Izby Dyscyplinarnej SN zarówno w I, jak i w II instancji, w sprawach dyscyplinarnych sędziów;

– powstrzymania się od przekazania spraw zawisłych przed Izbą Dyscyplinarną SN do rozpoznania przez skład, który nie spełnia wymogów niezależności wskazanych w szczególności w wyroku A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego) (C-585/18, C-624/18 i C-625/18); oraz

– powiadomienia Komisji Europejskiej, nie później niż w ciągu miesiąca od doręczenia postanowienia Trybunału zarządzającego wnioskowane środki tymczasowe, o wszystkich środkach, które przyjęła w celu pełnego zastosowania się do tego postanowienia.

 

Postanowienie TS z 8.4.2020 r., Komisja przeciwko Polsce, C-791/19 R

 


 

Źródło: www.curia.eu

 

opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie

 

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Zawieszenie Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny