Zasiedzenie własności nieruchomości

A A A

Stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości może nastąpić tylko na rzecz osoby wskazanej przez wnioskodawcę lub innego uczestnika postępowania – orzekł Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów.

Zagadnienie prawne przedstawione składowi 7 sędziów przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego dotyczyło zasiedzenia własności nieruchomości: „Czy sąd może z urzędu stwierdzić nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie na rzecz osoby, która o to nie wnosiła?”.

Wątpliwości dotyczyły zawartego w art. 610 § 1 zd. 1 KPC odesłania do odpowiedniego stosowania do postępowania w sprawie o zasiedzenie przepisów o stwierdzeniu nabycia spadku. Zgodnie z art. 677 § 1 KPC sąd stwierdzi nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które wskazali uczestnicy. W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd wymienia spadkodawcę oraz wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wysokość ich udziałów.

W orzecznictwie SN, jak i w piśmiennictwie zarysowały się dwa sprzeczne stanowiska dotyczące interpretacji odesłania do tej normy. Pierwsze z nich zakłada, że zwrot „odpowiednie stosowanie” oznacza stosowanie wprost przepisu art. 677 § 1 KPC do uczestników postępowania w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia. Sąd zatem stwierdzi nabycie rzeczy w drodze zasiedzenia przez osoby, choćby były nimi inne niż te, które wskazali uczestnicy. Zgodnie z drugim stanowiskiem sąd nie może stwierdzić zasiedzenia na rzecz osoby bez wniosku w znaczeniu materialnoprawnym.

Pierwsze stanowisko przeważa w orzecz­nictwie. Sąd Najwyższy przyjął je m.in. w postanowieniu z 16.1.1997 r. (I CKU 55/96, Legalis) i w postanowieniu z 7.10.2005 r. (IV CK 133/05, Legalis). Przemawiają za nim następujące argumenty. Po pierwsze, w art. 610 § 1 KPC ustawodawca zawarł odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów o stwierdzeniu nabycia spadku, tak do ogłoszenia, jak i samego orzeczenia w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia. Orzeczenia w obu sprawach muszą wskazywać odpowiednio spadkobierców i osoby, które nabyły rzecz w drodze zasiedzenia, niezależnie od złożonego wniosku. Odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących „orzeczenia” wiąże się z oznaczeniem osoby, która nabyła własność przez zasiedzenie (postanowienie SN z 15.9.2011 r., II CSK 657/10, Legalis). Po drugie, orzeczenia o zasiedzeniu korzystają z rozszerzonej prawomocności i są skuteczne erga omnes. Po trzecie, orzeczenie wydane w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia ma charakter deklaratywny i stwierdza jedynie stan prawny powstały na skutek spełnienia przesłanek zasiedzenia. Ponadto, wnioskodawca ma obowiązek wskazania we wniosku wszystkich zainteresowanych w sprawie (art. 511 § 1 KPC), ale jeżeli nie zrobił tego, to sąd powinien na podstawie art. 510 § 2 KPC z urzędu wezwać zainteresowanego, który nie jest uczestnikiem postępowania, do udziału w sprawie. Po piąte, w doktrynie postępowania cywilnego pojawiła się koncepcja, że w niektórych sprawach, w tym o stwierdzenie zasiedzenia, wniosek pełni jedynie rolę ograniczoną do wszczęcia postępowania, które prowadzone jest dalej przez sąd z urzędu niezależnie od granic wniosku, w tym granic podmiotowych.

Według drugiego poglądu, z brzmienia art. 677 § 1 w zw. z art. 610 § 1 KPC nie wynika, aby sąd orzekał nabycie własności przez zasiedzenie na rzecz danej osoby niezależnie do zgłoszenia wniosku (uchwała SN z 12.6.1986 r., III CZP 28/86, Legalis). W postanowieniu z 15.9.2011 r. (II CSK 657/10, Legalis), SN stwierdził, że sąd w postanowieniu o stwierdzeniu zasiedzenia wymienia osobę, która nabyła w ten sposób własność, choćby to była inna osoba niż wskazana przez wnioskodawcę. Nie oznacza to, że „sąd bada z urzędu, kto jest spadkobiercą (tu: kto nabył własność), i orzeka stosownie do art. 677 § 1 w zw. z art. 13 § 2 KPC, niezależnie od zgłoszenia przez uprawnionego, w sensie materialnoprawnym, wniosku o stwierdzenie nabycia własności przez zasiedzenie.

Pierwszy prezes SN opowiedział się za tą koncepcją. Za tym stanowiskiem przemawia zasada dyspozycyjności, a w prawie cywilnym materialnym – zasada autonomii woli. Po drugie, należy wskazać na różnice pomiędzy sprawą o stwierdzenie nabycia spadku, a sprawą o stwierdzenie nabycia rzeczy w drodze zasiedzenia. Celem pierwszego postępowania jest udokumentowanie nabycia spadku, które następuje przez sądowe stwierdzenie nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. Przepisy KPC regulujące postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku mają na celu takie udokumentowanie praw spadkowych jakie odpowiada rzeczywistemu stanowi prawnemu. W przypadku spraw o stwierdzenie zasiedzenia rzeczy taki rygoryzm nie jest uzasadniony.

Skład 7 sędziów Sądu Najwyższego uznał, że stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości może nastąpić tylko na rzecz osoby wskazanej przez wnioskodawcę lub innego uczestnika postępowania.

Uchwała SN (7) z 11.6.2015 r., III CZP 112/14

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Zasiedzenie własności nieruchomości
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny