Zasady łączenia kar pozbawienia wolności i ograniczenia wolności

A A A

Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 87 § 1 ustawy z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (t. jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 1600 ze zm.; dalej jako: KK) w zakresie, w jakim nakłada na sąd obowiązek połączenia kar pozbawienia wolności i ograniczenia wolności oraz wymierzenia kary łącznej pozbawienia wolności po dokonaniu zamiany kary ograniczenia wolności na karę pozbawienia wolności, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP.

Pytania prawne

Orzeczenie zostało wydane na skutek dwóch pytań, Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim – „Czy art. 87 § 1 KK w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości odstąpienia przez sąd od połączenia kar ograniczenia wolności i pozbawienia wolności oraz wymierzenia w ich miejsce kary łącznej pozbawienia wolności w sytuacji, gdy skazany nie uchyla się od wykonania kary ograniczenia wolności, jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji?”, oraz Sądu Rejonowego w Dąbrowie Górniczej, który kwestionował zgodność art. 87 § 1 i 2 KK z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 175 ust. 1 i art. 178 ust. 1 Konstytucji RP.

Zgodnie z art. 87 § 1 KK, w razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności i ograniczenia wolności sąd wymierza obligatoryjnie karę łączną pozbawienia wolności, przyjmując, że miesiąc ograniczenia wolności równa się 15 dniom pozbawienia wolności.

Sąd Rejonowy w Gorzowie Wielkopolskim w uzasadnieniu pytania prawnego wskazał, że jeśli wobec sprawcy orzeczono karę ograniczenia wolności, jej zamiana na karę zastępczą pozbawienia wolności obwarowana jest oceną, należącą do sądu, czy skazany uchyla się od odbycia tej kary. Jeśli jednak wobec skazanego toczy się postępowanie o wydanie wyroku łącznego i zachodzi sytuacja określona w art. 87 § 1 KK, wówczas to samo skazanie, bez żadnej swobody decyzyjnej, zostaje przekształcone w karę pozbawienia wolności. W rezultacie art. 87 § 1 KK przekreśla dokonane przez sądy orzekające w sprawach jednostkowych oceny, prognozy kryminologiczne, niwecząc zastosowane w tych sprawach dyrektywy wymiaru kary. W ocenie sądu w sytuacji, gdy w grę wchodzi decydowanie o tak istotnej konstytucyjnie wartości, jaką jest wolność osobista człowieka, całkowite abstrahowanie od sylwetki kryminologicznej, właściwości, warunków osobistych i postawy skazanego w konkretnej sprawie wydaje się wątpliwe. Kwestionowany przepis wyłącza możliwość merytorycznego stwierdzenia przez sąd, że z punktu widzenia dyrektyw wymiaru kary celowe jest pozostawienie tych kar odrębnemu wykonaniu.

Sąd stwierdził, że ustawowa gwarancja pełnej, realnej sądowej kontroli nad potrzebą pozbawienia wolności jednostki wyklucza konstytucyjną dopuszczalność pozbawienia wolności z mocy prawa. Uznać więc należy, że ograniczeniem zakresu procesowych gwarancji byłoby wyłączenie realnej roli sądu w podejmowaniu decyzji o pozbawieniu jednostki wolności osobistej, nawet jeżeli – formalnie – decyzję w tym zakresie podejmowałby sąd, ale sprowadzony do roli notarialnej. Procedura zgodna z art. 45 Konstytucji nie może ograniczać roli sądu, przy rozstrzyganiu o zasadniczej zmianie sytuacji prawnej skazanego, do podejmowania decyzji formalnych.

Sąd Rejonowy w Dąbrowie Górniczej wskazał, że art. 87 § 1 i 2 KK nakazują każdorazowe połączenie kar pozbawienia wolności i ograniczenia wolności, bez żadnej refleksji nad kwestią tego, czy mogą zostać one wykonane osobno. Obligatoryjność wymierzania łącznej kary pozbawienia wolności w tej sytuacji sprzeciwia się zasadzie demokratycznego państwa prawnego, sprawiedliwości proceduralnej oraz zasadzie równości i sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, a ponadto narusza niezależność sądów.

Orzeczenie TK

Trybunał Konstytucyjny jednogłośnie stwierdził, że z konstytucyjnego punktu widzenia to sądy mają pełnić funkcję strażnika wolności osobistej, co wyklucza dopuszczalność pozbawienia wolności z mocy prawa. W rezultacie w postępowaniu, w którym ma zapaść decyzja dotycząca pozbawienia wolności, zgodnie ze standardem wynikającym z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, sąd musi mieć zapewniony pewien zakres możliwości oceny okoliczności indywidualnej sprawy i ich uwzględnienia przy wymiarze kary, nie może zostać sprowadzony do „roli notarialnej”. W ocenie Trybunału, w sytuacjach procesowych nieobjętych art. 87 § 2 KK, połączenie kar różnorodzajowych węzłem kary łącznej pozbawienia wolności po dokonaniu zamiany kary ograniczenia wolności na karę pozbawienia wolności jest obligatoryjne i niejako automatyczne. W rezultacie stwierdzono, że art. 87 § 1 KK narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Trybunał wskazał, że w art. 175 ust. 1 Konstytucji RP zastrzeżono wyłączność kompetencji sądów w zakresie sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Niedopuszczalne jest więc wkraczanie przez ustawodawcę w te kompetencje poprzez wyłączenie możliwości skutecznego wykonywania kary ograniczenia wolności, wcześniej prawomocnie orzeczonej przez niezawisły sąd, poprzez nakazanie sądowi, który ma obowiązek wydać wyrok łączny, obligatoryjnej zamiany tej kary na karę pozbawienia wolności po dokonaniu przeliczenia zgodnie z zasadami wskazanymi w ustawie.

Wyrok TK z 11.6.2019 r., P 20/17

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Zasady łączenia kar pozbawienia wolności i ograniczenia wolności
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny