Zasada wyczerpania prawa do rozpowszechniania

A A A

StStichting Pictoright (dalej jako: Pictoright) jest niderlandzką spółką zbiorowego zarządzania prawami autorskimi chroniącą interesy zrzeszonych w niej podmiotów prawa autorskiego. Reprezentuje ona również w Niderlandach interesy artystów zagranicznych i ich spadkobierców na podstawie umów z posiadającymi ten sam cel podmiotami zagranicznymi. Art & Allposters International BV (dalej jako: Allposters) oferuje na swoich stronach internetowych plakaty i inne rodzaje reprodukcji dzieł sztuki znanych malarzy objętych zarządzanymi przez Pictoright prawami autorskimi. W ofercie Allposters są płótna malarskie, które powstają przez nałożenie na plakat papierowy przedstawiający wybrane dzieło sztuki warstwy z tworzywa sztucznego (laminat), a następnie przeniesienie obrazu za pomocą techniki chemicznej z papieru na płótno malarskie. Allposters określa tę technikę jako „transfer na płótno malarskie”. Pictoright sprzeciwiła się sprzedaży transferów na płótno malarskie reprodukujących chronione prawami autorskimi dzieła sztuki bez zgody będących uprawnionymi z tych praw jej klientów i wezwała Allposters do zaprzestania tego rodzaju działalności. Allposters nie zastosowała się do tego żądania.

W pytaniach prejudycjalnych sąd odsyłający zmierzał do ustalenia, czy zasada wyczerpania prawa do rozpowszechniania przewidziana w art. 4 ust. 2 dyrektywy 2001/29 w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, ma zastosowanie w sytuacji, gdy reprodukcja dzieła objętego ochroną, po dokonaniu jej sprzedaży na obszarze Unii za zgodą uprawnionego z prawa autorskiego, przeszła zmianę nośnika, taką jak transfer na płótno malarskie tej reprodukcji zamieszczonej na plakacie papierowym i została na nowo wprowadzona na rynek w nowej formie?

Trybunał stwierdził, że zarówno plakat papierowy, jak i transfer na płótno malarskie zawierają obraz chronionego dzieła artystycznego są objęte zakresem przepisu art. 4 ust. 1 dyrektywy 2001/29 jako kopie chronionego dzieła sprzedawanego na obszarze UE. Przepis ten ustanawia wyłączne prawo autorów do zezwalania na publiczne rozpowszechnianie, w jakiejkolwiek formie, oryginału lub kopii ich utworów w drodze sprzedaży lub w inny sposób bądź zakazywania takiego rozpowszechniania. Dlatego TS uznał, że okoliczności rozpatrywanej sprawy są objęte zakresem stosowania art. 4 dyrektywy 2001/29.

Z art. 4 ust. 2 dyrektywy 2001/29 wynika, że prawo do rozpowszechniania oryginału lub kopii danego utworu wyczerpuje się tylko w przypadku pierwszej sprzedaży danego przedmiotu lub innego przeniesienia własności na obszarze Unii przez podmiot praw autorskich lub za jego zezwoleniem. Zgodnie z orzecznictwem TS, ten przepis nie pozostawia państwom członkowskim swobody ustanowienia zasady wyczerpania innej niż przewidziana w tej regulacji, ponieważ jak wynika z motywu 31 dyrektywy 2001/29 rozbieżność krajowych systemów prawnych w odniesieniu do instytucji wyczerpania prawa do rozpowszechniania może mieć bezpośredni wpływ na prawidłowe funkcjonowanie rynku wewnętrznego (wyrok Laserdisken, C 479/04, pkt 24, 56).

Na podstawie art. 4 ust. 2 dyrektywy 2001/29 TS orzekł, że prawo do rozpowszechniania wyczerpuje się w przypadku wystąpienia dwóch przesłanek, a mianowicie, po pierwsze, gdy oryginał utworu lub jego kopie zostały wprowadzone do obrotu przez podmiot praw autorskich lub za jego zezwoleniem i po drugie, gdy to wprowadzenie do obrotu miało miejsce na obszarze Unii (wyrok Laserdisken, pkt 21). W analizowanej sprawie jest bezsporne, że plakaty stanowiące reprodukcje dzieł znanych malarzy, które są objęte prawami autorskimi reprezentowanych przez Pictoright uprawnionych, zostały wprowadzone na rynek na obszarze EOG za ich zezwoleniem.

Trybunał wskazał, że przepis art. 4 ust. 2 dyrektywy 2001/29 odnosi się do pierwszej sprzedaży lub innego rodzaju pierwszego przeniesienia własności „tego przedmiotu”. Ponadto, zgodnie z motywem 28 dyrektywy 2001/28 ochrona prawa autorskiego obejmuje „wyłączne prawo do kontrolowania dystrybucji utworu w postaci materialnego nośnika”. Pierwsza sprzedaż na obszarze Unii oryginału utworu lub jego kopii przez podmiot praw autorskich lub za jego zezwoleniem wyczerpuje całkowicie prawo do kontrolowania odprzedaży tego przedmiotu na obszarze Unii. Z orzecznictwa TS wynika, że utwory literackie i artystyczne mogą stanowić przedmiot wykorzystania gospodarczego, bądź w drodze publicznego przedstawienia, bądź w drodze reprodukcji i wprowadzenia do obrotu będących ich wynikiem nośników materialnych (wyrok FDV, C 61/97, pkt 14 i przytoczone tam orzecznictwo). W opinii TS z powyższego wynika, że stosując wyrażenia „materialnego nośnika” i „tego przedmiotu” unijny prawodawca chciał przyznać autorom kontrolę nad pierwszym wprowadzeniem na rynek na obszarze UE każdego materialnego przedmiotu, w którym wyrażona jest ich twórczość intelektualna.

W analizowanej sprawie dokonana zmiana polega na transferze na płótno malarskie obrazu zamieszczonego na plakacie papierowym w wyniku procesu prowadzącego do zamiany nośnika z papieru na płótno malarskie. Ta technika pozwala na zwiększenie trwałości reprodukcji, polepszenie jakości obrazu w porównaniu z plakatem i większe przybliżenie wyniku do oryginału dzieła. Trybunał uznał, że tego rodzaju zmiana kopii chronionego dzieła, która powoduje większe przybliżenie wyniku do oryginału, stanowi nową reprodukcję tego dzieła w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2001/29, która jest objęta zakresem wyłącznego prawa autora i wymaga jego zezwolenia. Trybunał stwierdził, że zgoda uprawnionego z prawa autorskiego nie dotyczy rozpowszechniania przedmiotu, w którym wyrażony jest jego utwór, jeżeli przedmiot ten został zmieniony po jego pierwszej sprzedaży, w taki sposób, że stanowi on nową reprodukcję tego dzieła. W takim przypadku prawo do rozpowszechniania takiego przedmiotu zostaje wyczerpane jedynie w wyniku pierwszej sprzedaży lub pierwszego przeniesienia własności tego nowego przedmiotu za zgodą podmiotu prawa autorskiego.

W opinii TS powyższa wykładnia zgodna jest z głównym celem dyrektywy 2001/29, czyli wprowadzeniem wysokiego poziomu ochrony m.in. artystów umożliwiającego im otrzymywanie stosownego wynagrodzenia za korzystanie z ich utworów (wyroki: SGAE, C 306/05, pkt 36; Football Association Premier League i in., pkt 186). Z akt sprawy wynika, że uprawnieni z praw autorskich nie wyrazili, przynajmniej w wyraźny sposób, zgody na rozpowszechnianie transferów na płótno malarskie. W konsekwencji zastosowanie zasady wyczerpania prawa do rozpowszechniania pozbawiłoby tych uprawnionych możliwości zakazania rozpowszechniania tych przedmiotów, bądź w przypadku rozpowszechniania, wymagania stosownego wynagrodzenia za gospodarcze wykorzystanie ich utworów. Z orzecznictwa TS wynika, że aby to wynagrodzenie było stosowne, musi pozostawać w rozsądnym związku z wartością gospodarczą wykorzystania chronionego przedmiotu. (wyrok Football Association Premier League i in., pkt 107–109). Jeżeli chodzi o transfery na płótno malarskie strony w postępowaniu głównym przyznały, że ich wartość gospodarcza przekracza w znaczny sposób wartość plakatów.

Reasumując TS orzekł, że przepis art. 4 ust. 2 dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że zasada wyczerpania prawa do rozpowszechniania nie ma zastosowania w sytuacji, gdy reprodukcja dzieła objętego ochroną, po dokonaniu jej sprzedaży na obszarze UE za zgodą uprawnionego z prawa autorskiego, przeszła zamianę nośnika, taką jak transfer na płótno malarskie tej reprodukcji zamieszczonej na plakacie papierowym i została na nowo wprowadzona na rynek w nowej formie.

Wyrok z 22.1.2015 r., Art & Allposters International, C 419/13

Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska - adiunkt na WPiA UKSW w Warszawie

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Zasada wyczerpania prawa do rozpowszechniania
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny