Zasada ne bis in idem

A A A

 

Stan faktyczny

W decyzji z 2007 r. Prezes UOKiK uznał, że w okresie od kwietnia 2001 r. do dnia wydania tej decyzji Powszechny Zakład Ubezpieczeń na Życie S.A. (dalej jako: PZU) nadużywał pozycji dominującej na polskim rynku grupowych ubezpieczeń pracowniczych na życie i w związku z tym naruszył art. 8 ustawy z 15.12.2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej jako: OchrKonkurU). Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej jako: Prezes UOKiK) uznał też, że tego rodzaju praktyka mogła negatywnie wpływać na możliwości wejścia na polski rynek zagranicznych ubezpieczycieli i, tym samym, wywierać negatywny wpływ na handel między państwami członkowskimi. W konsekwencji stwierdził naruszenie przez PZU, równolegle do prawa krajowego, art. 82 TWE (obecnie art. 102 TFUE). Prezes UOKiK nałożył na PZU karę w wysokości 50 381 080 zł, obejmującą, grzywnę w wysokości 33 022 892,77 zł z tytułu naruszenia przepisów krajowego prawa konkurencji za okres od maja 2001 r. do października 2007 r. oraz grzywnę w wysokości 17 358 187,23 zł z tytułu naruszenia art. 82 TWE w odniesieniu do okresu od maja 2004 r. (przystąpienie RP do UE) do października 2007 r. W toku postępowania PZU wniosło do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną, powołując się na naruszenie zasady ne bis in idem, która została zagwarantowana w art. 50 Karty oraz w art. 4 protokołu Nr 7 do europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. PZU twierdziło, że został ukarany za naruszenie prawa Unii dwukrotnie, a mianowicie, po raz pierwszy, bezpośrednio, na podstawie art. 82 TWE w zw. z art. 5 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1/2003 z 16.12.2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie przepisów o konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 traktatu, a po raz drugi – w oparciu o przepisy krajowego prawa konkurencji.

Poprzez pytania prejudycjalne SN zmierzał do ustalenia, czy wyrażoną w art. 50 Karty zasadę ne bis in idem należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się ona temu, aby krajowy organ ochrony konkurencji nałożył na przedsiębiorstwo, w ramach tej samej decyzji, dwie grzywny – jedną za naruszenie krajowego prawa konkurencji, a drugą za naruszenie art. 82 TWE?

Stanowisko TS

Decyzja krajowego organu ochrony konkurencji


Zgodnie z motywem 6 rozporządzenia Nr 1/2003 w celu zagwarantowania, że unijne reguły konkurencji są skutecznie stosowane, organy ochrony konkurencji państw członkowskich powinny w większym stopniu uczestniczyć w ich stosowaniu. Na podstawie art. 3 ust. 1 zd. 2 tego rozporządzenia w przypadkach, gdy organy ochrony konkurencji państw członkowskich stosują krajowe prawo konkurencji do praktyk zakazanych art. 82 TWE, powinny one stosować również to postanowienie. Z jednolitej linii orzeczniczej TS wynika, że unijne i krajowe prawo konkurencji jest stosowane równolegle. Przepisy konkurencji na szczeblu unijnym i krajowym dotyczą różnych aspektów praktyk ograniczających konkurencję, a ich zakresy zastosowania nie pokrywają się (wyrok Toshiba Corporation i in., C-17/10, pkt 81). Wynika z tego, że jeśli Komisja nie wszczęła postępowania mającego na celu przyjęcie decyzji na mocy rozdziału III rozporządzenia Nr 1/2003, w sytuacji, gdy krajowy organ ochrony konkurencji stosuje przepisy prawa krajowego zakazujące przedsiębiorstwu jednostronnego postępowania, które może mieć wpływ na handel między państwami członkowskimi w rozumieniu art. 82 TWE, art. 3 ust. 1 zd. 2 nakłada na ten organ obowiązek równoległego stosowania też art. 82 TWE (analogicznie odnośnie do art. 81 TWE wyrok Toshiba Corporation i in., pkt 77, 78). W art. 5 rozporządzenia Nr 1/2003 określono, że organy ochrony konkurencji państw członkowskich uprawnione do stosowania art. 82 TWE mogą wydawać decyzje nakładające grzywny, okresowe kary pieniężne lub inne kary przewidziane w krajowych przepisach prawa.

Równoległe stosowanie unijnego i krajowego prawa konkurencji

Z orzecznictwa TS wynika, że zasady ne bis in idem należy przestrzegać na gruncie postępowań mających na celu wymierzenie grzywien na podstawie prawa konkurencji. W dziedzinie konkurencji zasada ta zabrania ponownego karania lub ścigania przedsiębiorstwa z tytułu antykonkurencyjnego zachowania, za które zostało ono ukarane we wcześniejszym, niepodlegającym już zaskarżeniu rozstrzygnięciu lub też, w odniesieniu do którego w rozstrzygnięciu tym uznano, że nie ponosi ono za nie odpowiedzialności (wyrok Toshiba Corporation i in., pkt 94). Ponadto, zasada ne bis in idem zmierza do zapobieżenia sytuacji, w której dane przedsiębiorstwo będzie „ponownie karane lub ścigane”, co wiąże się z założeniem, że we wcześniejszym, niepodlegającym już zaskarżeniu rozstrzygnięciu zostało ono ukarane lub uznane za nieponoszące odpowiedzialności.

Trybunał stwierdził, że za przyjęciem powyższej wykładni zasady ne bis in idem przemawia też treść art. 50 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (dalej jako: Karta) oraz ratio legis tej zasady. Postanowienie art. 50 Karty, stanowi, że nikt nie może być ponownie sądzony lub ukarany w postępowaniu karnym za ten sam czyn zabroniony pod groźbą kary, w odniesieniu do którego zgodnie z ustawą został już uprzednio uniewinniony lub za który został już uprzednio skazany prawomocnym wyrokiem na terytorium Unii. Rzecznik generalny wskazał, że to postanowienie dotyczy konkretnie ponownego przeprowadzania postępowania, które zostało już zakończone wydaniem prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie tego samego czynu (pkt 21 opinii). Zaś w sytuacji, w której, zgodnie z art. 3 ust. 1 zd. 2 rozporządzenia Nr 1/2003, krajowy organ ochrony konkurencji stosuje równolegle przepisy unijnego i krajowego prawa, do takiego ponownego przeprowadzenia postępowania nie dochodzi. Ponadto, rzecznik generalny podniósł, że pozostając w nierozerwalnym związku z zasadą powagi rzeczy osądzonej, zasada ne bis in idem ma na celu zagwarantowanie pewności prawa i równego traktowania poprzez zapewnienie, że po przeprowadzeniu dochodzenia oraz, w odpowiednim przypadku, ukaraniu dana osoba ma pewność, iż nie będzie ponownie ścigana za ten sam czyn (pkt 18 opinii). W ocenie TS wynikająca ze stosowania zasady ne bis in idem ochrona przed przeprowadzeniem po raz kolejny dochodzenia prowadzącego do nałożenia kary jest bezprzedmiotowa w sytuacji, w której w jednej i tej samej decyzji równolegle stosowane jest krajowe i unijne prawo konkurencji. Tym samym TS podzielił pogląd prezentowany przez Prezesa UOKiK, polski rząd, Komisję i Urząd Nadzoru EFTA, że zasada ne bis in idem nie może być stosowana w sytuacji, takiej jak ta rozpatrywana w postępowaniu głównym, w której krajowy organ ochrony konkurencji stosuje równolegle, zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Nr 1/2003, krajowe i unijne prawo konkurencji oraz na mocy art. 5 tego rozporządzenia karze przedsiębiorstwo, na które w ramach jednej i tej samej decyzji nakłada jedną grzywnę za naruszenie prawa krajowego, a drugą – za uchybienie unijnym regułom konkurencji. Jednak TS uściślił, że w przypadku, gdy w zastosowaniu tego ostatniego przepisu krajowy organ ochrony konkurencji postanawia nałożyć grzywnę za naruszenie art. 82 TWE, organ ten musi wykonywać swoją kompetencję z poszanowaniem prawa UE.

Swoboda wyboru kar

Z jednolitej linii orzeczniczej TS wynika, że jeżeli regulacja unijna nie zawiera żadnego szczególnego przepisu przewidującego karę za naruszenie lub odsyła w tym zakresie do krajowych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych, art. 10 TWE zobowiązuje państwa członkowskie do podjęcia wszelkich odpowiednich środków w celu zapewnienia stosowania i skuteczności prawa UE. Trybunał podkreślił, że mimo iż państwa członkowskie zachowują swobodę wyboru kar, to muszą one czuwać nad tym, aby naruszenia prawa UE były sankcjonowane analogicznie i przy zastosowaniu tożsamych procedur do tych, które mają zastosowanie do naruszeń prawa krajowego o podobnym charakterze i ciężarze, przy czym kara musi być w każdym razie proporcjonalna (wyrok Hansen, C-326/88, pkt 17). Urząd Nadzoru EFTA podnosił, że jeżeli krajowy organ ochrony konkurencji nakłada w ramach tej samej decyzji dwie grzywny, aby ukarać odpowiednio naruszenie prawa krajowego i naruszenie art. 82 TWE, organ ten powinien upewnić się, czy te grzywny, rozpatrywane łącznie, są proporcjonalne do charakteru naruszenia. Trybunał wskazał, że sprawdzenie powyższego należy do sądu krajowego.


Reasumując TS orzekł, że wyrażoną w art. 50 Karty zasadę ne bis in idem należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwia się ona temu, aby krajowy organ ochrony konkurencji nałożył na przedsiębiorstwo, w ramach jednej i tej samej decyzji, dwie grzywny – jedną za naruszenie krajowego prawa konkurencji, a drugą – za naruszenie art. 82 TWE. Jednak w takiej sytuacji krajowy organ ochrony konkurencji powinien upewnić się, że te grzywny, rozpatrywane łącznie, są proporcjonalne do charakteru tego naruszenia.

Wyrok TS z 3.4.2019 r., Powszechny Zakład Ubezpieczeń na Życie, C-617/17


  




Źródło: www.curia.eu

 

opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Zasada <em>ne bis in idem</em>
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny