Zakres stosowania dyrektywy 93/13

A A A

Stan faktyczny

W 2007 r. A (konsumentka zamieszkała w Chorwacji) i Bank zawarły umowę kredytu na zakup nieruchomości, która opiewała na kwotę indeksowaną do franka szwajcarskiego, lecz wypłaconą w kunach chorwackich, po przeliczeniu według średniego kursu wymiany ustalonego przez narodowy bank chorwacki w dniu uruchomienia kredytu. Umowa ta zawierała w szczególności warunek przewidujący, że frank szwajcarski stanowi walutę, na podstawie której należy spłacić kwotę należną z tytułu kredytu, oraz warunek przewidujący, że zmienna stopa procentowa, którą należy zastosować, może zostać zmieniona jednostronną decyzją Banku.

W 2015 r. weszła w życie reforma wprowadzona chorwacką ustawą z 2015 r. o kredycie konsumenckim (dalej jako: Ustawa2015). Zgodnie z art. 19b tej ustawy każdy kredyt denominowany we frankach szwajcarskich powinien bezwzględnie zostać przekształcony w kredyt wyrażony w euro, tak aby konsument znalazł się w sytuacji równoważnej z sytuacją kredytobiorców, którzy zaciągnęli kredyt denominowany w euro. Na mocy art. 19e Ustawy2015 kredytodawcy byli zobowiązani do zaproponowania wszystkim zainteresowanym konsumentom zawarcia nowych umów kredytu lub aneksów do zawartych przez nich umów, z poszanowaniem zasad konwersji ustalonych w szczególności w art. 19c tej ustawy. W przypadku gdy konsument nie zgodził się na taką konwersję, spłata kredytu miała być kontynuowana zgodnie z obowiązującymi warunkami umownymi.

W 2016 r. A i Bank zawarły aneks do pierwotnej umowy kredytu w celu dokonania konwersji przewidzianej w Ustawie2015, w efekcie czego spłata kredytu została indeksowana do euro, co wiązało się ze zmianą zarówno kwoty głównej, jaki i sposobu naliczania odsetek.

W 2019 r. A wniosła powództwo przeciwko Bankowi żądając, aby przewidziane w umowie z 2007 r. warunki dotyczące indeksacji do franka szwajcarskiego i zmiennej stopy oprocentowania zostały uznane za nieuczciwe, a zatem nieważne w świetle przepisów prawa chorwackiego oraz w świetle przepisów prawa UE.

Pytanie prejudycjalne

Czy art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5.4.1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisom prawa krajowego, które uniemożliwiają sądowi, przed który wytoczono powództwo, uwzględnienie żądania konsumenta zmierzającego do uzyskania pełnego zwrotu korzyści, jakie przedsiębiorca czerpie z nieuczciwych warunków zawartych w umowie kredytu, w sytuacji gdy ten przedsiębiorca został zobowiązany do zaproponowania konsumentowi zmiany pierwotnej umowy w drodze porozumienia, którego treść została określona w tych przepisach, a ten konsument miał możliwość wyrażenia zgody na taką zmianę?

Stanowisko TS

Trybunał wskazał, że dyrektywa 93/13 ma zastosowanie wyłącznie do aneksu do pierwotnej umowy i że ewentualny obowiązek zwrotu ciążący na Banku na mocy tego aneksu nie może być regulowany przepisami tej dyrektywy ani opierać się na nich w odniesieniu do okresu poprzedzającego podpisanie tego aneksu. Tym samym TS uznał, że jest właściwy do udzielenia odpowiedzi na pytanie prejudycjalne jedynie w zakresie, w jakim dotyczy ono warunków umownych wprowadzonych do pierwotnej umowy a posteriori, mocą tego aneksu, zgodnie z ustawą z 2015 r. o kredycie konsumenckim.

Trybunał uznał, że rozpatrywana sprawa różni się od sprawy, w której zapadł wyrok z 14.3.2019 r., Dunai (C-118/17). Ta ostatnia sprawa dotyczyła bowiem w szerszym zakresie skutków dla dopuszczalności podnoszenia przez konsumentów żądań stwierdzenia nieważności pierwotnej umowy kredytu, jakie wywierają przepisy krajowe, w których za nieuczciwe i nieważne uznano wprowadzone do umów kredytowych klauzule odnoszące się do spreadów walutowych i w których zastąpiono te klauzule warunkami stosującymi oficjalny kurs wymiany ustalony przez narodowy bank państwa członkowskiego dla danej waluty (wyrok Dunai, pkt 35–38).

W niniejszej sprawie A zamierza powołać się na przepisy dyrektywy 93/13 w celu zakwestionowania w sposób niezależny warunków aneksu do pierwotnej umowy, które zostały wprowadzone do tej umowy na mocy Ustawy2015, ponieważ te warunki są niewystarczające do uzyskania pełnego zwrotu korzyści, jakie przedsiębiorca uzyskał na podstawie nieuczciwych warunków zawartych w pierwotnej umowie kredytu.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem TS art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 wyłącza z przedmiotowego zakresu jej stosowania warunki umowy odzwierciedlające „obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze”. Wyrażenie to w świetle motywu trzynastego tej dyrektywy obejmuje zarówno przepisy prawa krajowego, które mają zastosowanie między umawiającymi się stronami niezależnie od ich wyboru, jak i te, które mają charakter względnie obowiązujący, tzn. mające domyślne zastosowanie w braku odmiennego porozumienia między stronami (wyrok TS z 21.12.2021 r., Trapeza Peiraios, C-243/20, pkt 30). Trybunał dokonał już wykładni art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 w ten sposób, że zakres stosowania tej dyrektywy nie obejmuje warunków odzwierciedlających bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa krajowego, wprowadzonych po zawarciu umowy kredytu z konsumentem i mających na celu zastąpienie nieważnego warunku tej umowy (wyrok TS z 2.9.2021 r., OTP Jelzálogbank i in., C-932/19, pkt 29). Wyłączenie stosowania przepisów tej dyrektywy, które wynika z jej art. 1 ust. 2, jest uzasadnione tym, że co do zasady, można słusznie domniemywać, iż prawodawca krajowy ustanowił równowagę pomiędzy ogółem praw i obowiązków stron niektórych umów, którą to równowagę prawodawca Unii miał wyraźnie zamiar zachować (wyrok Trapeza Peiraios, pkt 35).

Trybunał wskazał, że do sądu krajowego, przed którym zawisła konkretna sprawa, należy sprawdzenie, czy dany warunek wchodzi w zakres stosowania art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 w świetle kryteriów określonych przez TS. Zatem poprzez uwzględnienie charakteru, ogólnej systematyki i postanowień rozpatrywanych umów kredytowych, a także ich kontekstu prawnego i faktycznego. Przy czym ten sąd musi mieć na uwadze okoliczność, że w świetle celu ochrony konsumentów przyświecającego tej dyrektywie wyjątek ustanowiony w art. 1 ust. 2 tej dyrektywy podlega ścisłej wykładni (wyrok Trapeza Peiraios, pkt 37).

W niniejszej sprawie sąd odsyłający wskazuje zasadniczo, że warunki zawarte w aneksie podpisanym przez Bank i A w celu zmiany ich pierwotnej umowy poprzez dokonanie konwersji kredytu denominowanego we frankach szwajcarskich na kredyt denominowany w euro, odzwierciedlają treść przepisów zawartych w Ustawie2015. Po pierwsze, ten sąd zwraca uwagę, że Ustawa2015 nakłada na przedsiębiorców obowiązek zaproponowania takiej zmiany zainteresowanym konsumentom i że określa ona szczególną metodę obliczania nowej kwoty zobowiązań kredytowych tych konsumentów. Podobnie, chorwacki rząd wyjaśnił, że Ustawa2015 ograniczyła autonomię woli banków, ponieważ na jej podstawie zostały one zobowiązane do zaproponowania konsumentom zawarcia porozumienia w sprawie konwersji istniejącej umowy, którego treść była dokładnie określona przez tę bezwzględnie obowiązującą normę. Ponadto, sąd odsyłający zwraca uwagę, że wszystkie strony objęte zakresem stosowania Ustawa2015 dokonały zmiany pierwotnego stosunku umownego na podstawie zgodnych oświadczeń woli, a nie bezpośrednio na podstawie interwencji ustawodawczej, tak jak miało to miejsce w szczególności w sprawie, w której zapadł wyrok w sprawie Dunai. Jednak, chociaż każdy konsument miał możliwość odmowy wyrażenia zgody na konwersję przewidzianą przez Ustawę2015, nie zmienia to faktu, że w sytuacji gdy konsument wyraził na to zgodę, tak jak w rozpatrywanej sprawie, strony dokonywały zmiany swej pierwotnej umowy w celu zastąpienia zawartych w niej nieuczciwych warunków nie w sposób swobodny, lecz z obowiązkiem zastosowania zasad konwersji ustanowionych przez ustawodawcę krajowego. Jak zauważyła rzecznik generalna w pkt 50 opinii, sam wymóg uzyskania zgody konsumenta nie skutkuje uniemożliwieniem uznania postanowień danego aneksu za odzwierciedlające bezwzględnie obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze, jeżeli treść tego aneksu została w pełni określona przez daną ustawę. Po trzecie, jak wskazała rzecznik generalna w pkt 51 opinii, z postanowienia odsyłającego wynika, że celem chorwackiego ustawodawcy było ustanowienie równowagi między prawami i obowiązkami stron, których dotyczy Ustawa2015.

W związku z tym – zastrzegając, że dokonanie tej kwalifikacji prawnej będzie ostatecznie spoczywać na sądzie odsyłającym – TS stwierdził, że przepisy Ustawy2015 stanowią bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa krajowego w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13, w związku z czym odzwierciedlające przepisy tej ustawy warunki umowy mające na celu zastąpienie nieważnych warunków zamieszczonych w umowie kredytu zawartej z konsumentem nie podlegają przepisom tej dyrektywy.


Trybunał orzekł, że art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż przedmiotowym zakresem stosowania tej dyrektywy nie są objęte warunki umowne odzwierciedlające przepisy prawa krajowego, na podstawie których przedsiębiorca został zobowiązany do zaproponowania konsumentowi zmiany łączącej ich pierwotnej umowy w drodze porozumienia, którego treść została określona w tych przepisach, a ten konsument miał możliwość wyrażenia zgody na taką zmianę.

Wyrok TS z 5.5.2022 r., Zagrebačka Bank, C-567/20




Źródło: www.curia.eu

Opracowała: dr Ewa Skibińska  - WPiA UKSW w Warszawie, ORCID: 0000-0003-4607-1448


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Zakres stosowania dyrektywy 93/13
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny