Zagraniczne wsparcie finansowe dla fundacji i stowarzyszeń

A A A

Skarga

Komisja Europejska wniosła w skardze do TS o stwierdzenie, że przyjmując przepisy ustawy z 2017 r. o przejrzystości organizacji otrzymujących wsparcie zagraniczne (dalej jako: PrzU), które nakładają obowiązki w zakresie rejestracji, zgłaszania i jawności na określone kategorie organizacji społeczeństwa obywatelskiego korzystających bezpośrednio lub pośrednio ze wsparcia zagranicznego przekraczającego określony próg i które przewidują możliwość stosowania sankcji wobec organizacji niewywiązujących się z tych obowiązków, Węgry wprowadziły dyskryminujące, nieuzasadnione i niepotrzebne ograniczenia dotyczące darowizn zagranicznych na rzecz organizacji społeczeństwa obywatelskiego. W ten sposób Węgry, zdaniem Komisji, naruszają zobowiązania wynikające z art. 63 TFUE oraz art. 7, 8 i 12 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (dalej jako: Karta).

Stanowisko TS

1. Ograniczenia swobody przepływu kapitału

Zgodnie z art. 63 ust. 1 TFUE zakazane są wszelkie ograniczenia w przepływie kapitału między państwami członkowskimi oraz między państwami członkowskimi a państwami trzecimi. Jak wynika z treści tego postanowienia, jego naruszenie wymaga istnienia zarówno przepływu kapitału o wymiarze transgranicznym, jak i ograniczenia swobodnego przepływu tego kapitału.

Wobec braku definicji w TFUE pojęcia „przepływu kapitału” jest ono rozumiane z uwzględnieniem, w sposób przykładowy i niewyczerpujący, nomenklatury zawartej w załączniku I do dyrektywy Rady 88/361/EWG z 24.6.1988 r. w sprawie wykonania art. 67 TWE (wyrok TS z 27.1.2009 r., Persche, C-318/07, pkt 24). Z orzecznictwa TS wynika, że dziedziczenie i darowizny objęte tytułem XI tego załącznika I, zatytułowanym „Przepływy kapitału o charakterze osobistym”, wchodzą w zakres pojęcia przepływu kapitału z wyjątkiem przypadków, w których wystąpienie ich elementów konstytutywnych ograniczone jest do terytorium jednego państwa członkowskiego (wyrok TS z 26.4.2012 r., van Putten, od C-578/10 do C-580/10, pkt 29). Ponadto, pojęcie to obejmuje pożyczki lub kredyty finansowe, jak również poręczenia lub inne zabezpieczenia udzielone rezydentom przez nierezydentów, wymienione w pkt VIII i IX tego załącznika I.

W niniejszej sprawie PrzU ma zastosowanie, jeżeli stowarzyszenie lub fundacja z siedzibą na Węgrzech otrzymuje „przysporzenie środków pieniężnych lub innych aktywów pochodzących pośrednio lub bezpośrednio z zagranicy, bez względu na tytuł prawny”, które osiąga określony próg w danym roku podatkowym. Zatem ta ustawa obejmuje przypadki przepływów kapitału o wymiarze transgranicznym, które, biorąc pod uwagę stwierdzenie, że są nią objęte „bez względu na tytuł prawny”, mogą przybierać m.in. postać darowizn, dotacji, spadków, pożyczek, kredytów, zabezpieczeń lub poręczeń udzielanych przez osoby fizyczne lub prawne.

Z jednolitej linii orzeczniczej TS wynika, że pojęcie „ograniczenia” zawarte w art. 63 TFUE obejmuje zasadniczo wszelkie przeszkody w przepływie kapitału występujące zarówno między państwami członkowskimi (wyrok TS z 22.10.2013 r., Essent i in., od C-105/12 do C-107/12, pkt 39), jak i między państwami członkowskimi a państwami trzecimi (wyrok TS z 18.1.2018 r., Jahin, C-45/17, pkt 19–21). W szczególności pojęcie to obejmuje środki państwowe, które mają charakter dyskryminujący, ponieważ ustanawiają, bezpośrednio lub pośrednio, rozróżnienie w traktowaniu krajowych i transgranicznych przepływów kapitału, które nie odpowiada obiektywnej różnicy sytuacji (wyrok TS z 12.12.2006 r., Test Claimants in the FII Group Litigation, C-446/04, pkt 46), i które mogą w związku z tym zniechęcać osoby fizyczne lub prawne z innych państw członkowskich lub państw trzecich do działań związanych z transgranicznym przepływem kapitału.

W niniejszej sprawie PrzU nakłada na wszystkie stowarzyszenia lub fundacje objęte jej zakresem stosowania i otrzymujące wsparcie finansowe z państwa członkowskiego innego niż Węgry lub z państwa trzeciego szereg, szczególnych obowiązków polegających np. na zarejestrowaniu się „jako organizacje otrzymujące wsparcie zagraniczne” we właściwych sądach. Te różnorodne obowiązki mogące ze względu na swoją treść i zestawienie utrudniać swobodny przepływ kapitału, z którego mają prawo korzystać zarówno organizacje społeczeństwa obywatelskiego mające siedzibę na Węgrzech (jako adresaci przepływu kapitału w formie wsparcia finansowego z innych państw członkowskich lub państw trzecich) jak i osoby fizyczne lub prawne udzielające im takiego wsparcia finansowego i tym samym będące źródłem tego przepływu kapitału. Trybunał stwierdził, że sporne przepisy ustanawiają mechanizm mający zastosowanie w sposób ukierunkowany i wyłączny do stowarzyszeń i fundacji, które otrzymują z innych państw członkowskich lub państw trzecich wsparcie finansowe w wysokości osiągającej progi określone w PrzU. W szczególności wyróżniają je jako „organizacje otrzymujące wsparcie zagraniczne”, nakazując im składanie zgłoszeń, rejestrację i występowanie zawsze publicznie pod tym mianem, pod rygorem sankcji, które mogą sięgać nawet ich rozwiązania. W ocenie TS stygmatyzują one w ten sposób te stowarzyszenia i fundacje oraz mogą wzbudzać wobec nich nieufność, co może zniechęcać osoby fizyczne lub prawne z innych państw do udzielania im wsparcia finansowego. Ponadto, mechanizm ten rodzi dodatkowe formalności i obciążenia administracyjne, które ponoszą wyłącznie te stowarzyszenia i fundacje, ze względu na „zagraniczne” pochodzenie przekazywanego im wsparcia finansowego. Trybunał uznał, że te przepisy są przy tym wymierzone w osoby udzielające tym stowarzyszeniom lub fundacjom wsparcia finansowego z innych państw członkowskich lub państw trzecich, ponieważ przewidują one podanie do publicznej wiadomości informacji o tych osobach oraz wsparciu finansowym, co również może zniechęcać te osoby do udzielania takiego wsparcia. W ocenie TS omawiane przepisy PrzU traktują w odmienny sposób nie tylko stowarzyszenia i fundacje mające siedzibę na Węgrzech, które otrzymują wsparcie finansowe z innych państw członkowskich lub państw trzecich, w porównaniu z tymi, które otrzymują wsparcie ze źródeł węgierskich, ale także osoby, które udzielają tym stowarzyszeniom i fundacjom wsparcia finansowego z innego państwa członkowskiego lub państwa trzeciego, w porównaniu z osobami, które czynią to z miejsca zamieszkania lub siedziby na Węgrzech. Te różnice w traktowaniu w zależności od krajowego lub „zagranicznego” pochodzenia rozpatrywanego wsparcia finansowego, czyli od miejsca zamieszkania lub siedziby osób fizycznych lub prawnych udzielających tego wsparcia, zdaniem TS, stanowią pośrednią dyskryminację ze względu na przynależność państwową. Trybunał stwierdził, że wbrew temu, co utrzymują Węgry, miejsce zamieszkania lub siedziba osób fizycznych lub prawnych udzielających wsparcia finansowego nie może z definicji stanowić ważnego kryterium pozwalającego stwierdzić istnienie obiektywnej różnicy między rozpatrywanymi sytuacjami, a w konsekwencji wyłączyć istnienie takiej pośredniej dyskryminacji (wyrok TS z 16.6.2011 r., Komisja/Austria, C-10/10, pkt 35).

W ocenie Trybunału rozpatrywane przepisy PrzU stanowią środki pośrednio dyskryminujące i tym samym są zakazane przez art. 63 TFUE.

2. Uzasadnienie ograniczenia swobodnego przepływu kapitału

Z orzecznictwa Trybunału wynika, że środek krajowy, który ogranicza swobodę przepływu kapitału, może być dopuszczony jedynie pod warunkiem, po pierwsze, że jest uzasadniony jednym ze względów wymienionych w art. 65 TFUE lub nadrzędnym względem interesu ogólnego, a po drugie, że jest zgodny z zasadą proporcjonalności, co oznacza, że musi być odpowiedni do zagwarantowania w sposób spójny i konsekwentny realizacji zamierzonego celu i nie wykraczać poza to, co jest niezbędne do jego osiągnięcia [wyrok TS z 21.5.2019 r., Komisja/Węgry (Użytkowanie gruntów rolnych), C-235/17, pkt 59–61].

Ponadto do danego państwa członkowskiego należy wykazanie, że obie te kumulatywne przesłanki są spełnione.

W odniesieniu do pierwszej przesłanki, zgodnie z którą rozpatrywane przepisy powinny być uzasadnione jednym ze względów wymienionych w art. 65 TFUE lub nadrzędnym względem interesu ogólnego, państwo członkowskie musi udowodnić, w sposób konkretnie odnoszący się do okoliczności sprawy, że przepisy te są uzasadnione (wyrok TS z 16.7.2009 r., Komisja/Polska, C-165/08, pkt 53, 57). W niniejszej sprawie Trybunał przyznał, że cel zwiększenia przejrzystości wsparcia finansowego udzielanego osobom fizycznym lub prawnym ze środków publicznych przyznanych przez Unię, za pomocą obowiązków w zakresie zgłaszania i jawności, można uznać, zważywszy na zasady otwartości i przejrzystości, którymi powinny się kierować instytucje Unii za nadrzędny wzgląd interesu ogólnego. Taki cel może bowiem przyczynić się do lepszego poinformowania obywateli oraz umożliwienia uczestniczneia w debacie publicznej (wyrok TS z 9.11.2010 r., Volker und Markus Schecke i Eifert, C-92/09 i C-93/09, pkt 68–71).

Ponieważ niektóre organizacje społeczeństwa obywatelskiego mogą, ze względu na cele, do których dążą, i dostępne im środki, mieć znaczący wpływ na życie publiczne i debatę publiczną, TS uznał, że cel zwiększenia przejrzystości wsparcia finansowego udzielanego takim organizacjom może również należeć do nadrzędnych względów interesu ogólnego.

Ponadto z orzecznictwa Trybunału wynika, że jako nadrzędny wzgląd interesu ogólnego omawiany cel polegający na zwiększeniu przejrzystości finansowania stowarzyszeń może uzasadniać przyjęcie przepisów krajowych, które w większym stopniu ograniczają swobodę przepływ kapitału z państw trzecich niż kapitału z innych państw członkowskich (wyrok TS z 18.12.2007 r., A, C-101/05, pkt 36, 37).

W niniejszej sprawie TS stwierdził, że obowiązki w zakresie rejestracji, zgłaszania i jawności przewidziane w PrzU, mają zastosowanie bez rozróżnienia do wszystkich organizacji społeczeństwa obywatelskiego otrzymujących z jakiegokolwiek państwa członkowskiego innego niż Węgry oraz z jakiegokolwiek państwa trzeciego wsparcie finansowe powyżej progów określonych w tej ustawie. Jednak zdaniem TS cel polegający na zwiększeniu przejrzystości finansowania stowarzyszeń, jakkolwiek by był uzasadniony, nie może usprawiedliwiać przepisów państwa członkowskiego opartych na domniemaniu, co do zasady i bez rozróżnienia, że wszelkie wsparcie finansowe przekazywane przez osobę fizyczną lub prawną mającą miejsce zamieszkania lub siedzibę w innym państwie członkowskim lub w państwie trzecim, a także wszystkie organizacje społeczeństwa obywatelskiego otrzymujące takie wsparcie mogą same w sobie stanowić zagrożenie dla politycznych i gospodarczych interesów tego pierwszego państwa oraz dla wolnego od ingerencji funkcjonowania jego instytucji. W związku z tym w niniejszej sprawie TS uznał, że cel polegający na zwiększeniu przejrzystości finansowania stowarzyszeń nie uzasadnia PrzU ze względu na jej treść i cel przepisów.

Węgry powołały się również na względy porządku i bezpieczeństwa publicznego, o których mowa w art. 65 ust. 1 lit. b) TFUE. Przy czym z jednolitej linii orzeczniczej TS wynika, że można się na nie powołać jedynie w obliczu rzeczywistego, aktualnego i dostatecznie poważnego zagrożenia dla jednego z podstawowych interesów społecznych (wyrok TS z 14.3.2000 r., Kościół Scjentologiczny, C-54/99, pkt 17).

Na podstawie przedstawionych danych Trybunał stwierdził, że Węgry opierają PrzU nie na istnieniu rzeczywistego zagrożenia, lecz na domniemaniu, co do zasady i bez rozróżnienia, że wszelkie wsparcie finansowe z innych państw członkowskich lub państw trzecich, a także organizacje społeczeństwa obywatelskiego otrzymujące takie wsparcie mogą same w sobie stanowić takie zagrożenie. Ponadto progi finansowe, od których mają zastosowanie obowiązki wprowadzone PrzU, zostały ustalone na poziomie, który wyraźnie nie jest dopasowany do sytuacji wystarczająco poważnego zagrożenia dla jednego z podstawowych interesów społecznych, któremu obowiązki te mają zapobiec. W związku z tym nie wykazano istnienia rzeczywistego, aktualnego i wystarczająco poważnego zagrożenia dla podstawowego interesu społecznego, które pozwalałoby na powołanie się na względy porządku i bezpieczeństwa publicznego. Dlatego też TS uznał, że PrzU nie mogą uzasadnić nadrzędny wzgląd interesu ogólnego związany ze zwiększeniem przejrzystości finansowania stowarzyszeń ani względy porządku publicznego i bezpieczeństwa publicznego, o których mowa w art. 65 ust. 1 lit. b) TFUE.

W świetle całości powyższych rozważań TS stwierdził, że przyjmując przepisy PrzU Węgry uchybiły zobowiązaniom ciążącym na nich na mocy art. 63 TFUE.

3. Ograniczenie praw uregulowanych w Karcie

Prawo do swobodnego zrzeszania się, jest uregulowane w art. 12 ust. 1 Karty, który stanowi, że każdy ma prawo do swobodnego stowarzyszania się na wszystkich poziomach, zwłaszcza w sprawach politycznych, związkowych i obywatelskich. Jest to odpowiednik prawa gwarantowanego w art. 11 ust. 1 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Trybunał stwierdził, że należy nadawać mu takie samo znaczenie i zakres jak temu ostatniemu, zgodnie z art. 52 ust. 3 Karty praw podstawowych.

Trybunał stwierdził, że wprowadzone przez PrzU obowiązki w zakresie zgłaszania i jawności mogą ograniczać zdolność rozpatrywanych stowarzyszeń oraz fundacji do otrzymywania wsparcia finansowego z innych państw członkowskich lub państw trzecich, zważywszy na odstraszający skutek takich obowiązków oraz przewidziane za niewywiązanie się z nich sankcje. Automatycznie nakładane obowiązki w zakresie rejestracji i występowania pod mianem „organizacji otrzymującej wsparcie zagraniczne” mogą, jak wskazał rzecznik generalny w pkt 120–123 opinii, mieć zniechęcający wpływ na udział darczyńców zamieszkałych w innych państwach w finansowaniu organizacji społeczeństwa obywatelskiego objętych zakresem stosowania PrzU i w ten sposób przeszkodzić działaniom tych organizacji, jak również realizacji celów, do których dążą. Co więcej, mogą one wzbudzić na Węgrzech ogólny klimat braku zaufania i stygmatyzacji w odniesieniu do takich stowarzyszeń i fundacji. Wobec powyższego, zdaniem TS, przepisy PrzU ograniczają prawo do swobodnego zrzeszania się, chronione w art. 12 ust. 1 Karty.

Zgodnie z art. 7 Karty praw podstawowych każdy ma prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, domu i komunikowania się. Ponadto zgodnie z art. 8 ust. 1 Karty praw podstawowych każdy ma prawo do ochrony danych osobowych, które go dotyczą. Z orzecznictwa TS wynika, że przepisy nakazujące lub dopuszczające przekazanie organowi publicznemu danych osobowych, takich jak nazwisko, miejsce zamieszkania lub dane o środkach finansowych osób fizycznych. należy uznać, w przypadku braku zgody tych osób fizycznych i niezależnie od późniejszego wykorzystania tych danych, za ingerencję w ich życie prywatne, a zatem za ograniczenie prawa zagwarantowanego w art. 7 Karty, bez uszczerbku dla możliwości ich ewentualnego uzasadnienia.

W ocenie TS okoliczność, że osoby fizyczne lub prawne mające miejsce zamieszkania lub siedzibę w innym państwie członkowskim lub w państwie trzecim udzielają wsparcia finansowego organizacjom społeczeństwa obywatelskiego mającym siedzibę na Węgrzech w wysokości osiągającej próg określony w PrzU, nie pozwala uznać tych osób za osoby publiczne. Nawet gdyby bowiem należało uznać, że niektóre z tych organizacji i osób, że ze względu na konkretne cele, do których dążą, uczestniczą w życiu publicznym na Węgrzech, to mimo wszystko udzielanie takiego wsparcia finansowego nie wchodzi w zakres pełnienia funkcji politycznej. W związku z tym obowiązki w zakresie zgłaszania i jawności wynikające z PrzU, zdaniem TS, ograniczają prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego zapisane w art. 7 Karty praw podstawowych. Trybunał uznał, że rozpatrywane obowiązki ograniczają również prawo do ochrony danych osobowych zagwarantowane w art. 8 ust. 1 Karty praw podstawowych.


Reasumując TS orzekł, że przyjmując przepisy ustawy z 2017 r. o przejrzystości organizacji otrzymujących wsparcie zagraniczne, które nakładają obowiązki w zakresie rejestracji, zgłaszania i jawności na określone kategorie organizacji społeczeństwa obywatelskiego korzystających bezpośrednio lub pośrednio ze wsparcia zagranicznego przekraczającego określony próg i które przewidują możliwość stosowania sankcji wobec organizacji niewywiązujących się z tych obowiązków, Węgry wprowadziły dyskryminujące i nieuzasadnione ograniczenia w odniesieniu do darowizn zagranicznych przekazywanych organizacjom społeczeństwa obywatelskiego, z naruszeniem zobowiązań, które na nich ciążą na mocy art. 63 TFUE oraz art. 7, 8 i 12 Karty.

Wyrok TS z 18.6.2020 r., Komisja przeciwko Węgrom (Transparence associative), C-78/18




Źródło: www.curia.eu


opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Zagraniczne wsparcie finansowe dla fundacji i stowarzyszeń
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny