Wyłączenie sędziego w sprawach dotyczących kredytów walutowych

A A A

Sędzia, który jest stroną umowy kredytu frankowego może orzekać w sprawie dotyczącej umowy kredytu walutowego zawartej przez bank – jego wierzyciela z innym podmiotem – wynika z uchwały Sądu Najwyższego.

Postępowanie przed sądem I instancji

B.B. i R.S. wystąpili z pozwem przeciwko Bankowi „A.” S.A. w sprawie kredytu frankowego. Po wylosowaniu składu orzekającego okazało się, że sędzia referent ma konto i frankowy kredyt hipoteczny w pozwanym Banku. Powodowie w piśmie procesowym stwierdzili, że w ich ocenie nie ma przesłanek do wyłączenia sędziego, jednak taki wniosek złożył Bank „A.” S.A. Sędzia referent oświadczył, że jest stroną umowy kredytu, ale nie podejmował czynności co do podważenia jej ważności. W ocenie sędziego przedmiotem sporu jest problem systemowy i nie ma powodów, by indywidualnie oceniać strony tej umowy.

Sąd Okręgowy w S. oddalił wniosek uznając, że nie ma podstaw do wyłączenia sędziego na podstawie art. 49 KPC, a następnie wydał wyrok, w którym ustalił, że umowa kredytu jest nieważna. Bank „A.” S.A. wniósł apelację, w której twierdził, że postępowanie przed sądem I instancji było nieważne z uwagi na fakt, że w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy.

Pytanie prawne

Sąd II instancji skierował do Sądu Najwyższego pytanie prawne o następującej treści: „Czy stanowi podstawę wyłączenia sędziego w myśl art. 48 § 1 pkt 1 KPC lub art. 49 KPC okoliczność, że sędzia ten zawarł z bankiem będącym stroną postępowania umowę o kredyt hipoteczny we frankach szwajcarskich (indeksowany bądź denominowany), a podstawą żądania strony postępowania jest ustalenie nieważności takiej umowy z bankiem?”.

Zgodnie z art. 48 § 1 KPC sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływujena jego prawa lub obowiązki. W uzasadnieniu pytania prawnego wskazano, że sprawy związane z kredytami frankowymi są specyficzne, bowiem sędzia potencjalnie może mieć interes w sformułowaniu zarzutów w ewentualnym własnym procesie z bankiem. Może to rodzić obawy, że wyrok wydany w sprawie frankowej przez skład orzekający, z udziałem osoby posiadającej taki kredyt, będzie oddziaływał w sposób pośredni na byt umowy kredytu. Natomiast w razie uznania, że art. 48 § 1 KPC nie ma zastosowania, konieczne jest rozważanie dopuszczalności wyłączenia sędziego na wniosek, ze względu na wątpliwości co do jego bezstronności, na podstawie art. 49 § 1 KPC. Należy bowiem ustalić, czy taką okolicznością jest sam fakt zawarcia umowy kredytu frankowego przez tego sędziego.

Stanowisko SN

Sąd Najwyższy podjął uchwałę, w której stwierdził, że sędzia, który zawarł z bankiem będącym stroną postępowania umowę kredytu hipotecznego denominowanego lub indeksowanego we frankach szwajcarskich, nie jest z tej przyczyny wyłączony z mocy ustawy w sprawie, której przedmiotem są roszczenia związane z taką umową zawartą przez ten bank z innym podmiotem (art. 48 § 1 pkt 1 KPC) oraz odmówił odjęcia uchwały w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu uchwały wyjaśniono, że wskazane w art. 48 § 1 pkt 1 KPC wymaganie, aby wynik sprawy oddziaływał na prawa lub obowiązki sędziego należy interpretować w ten sposób, iż wyrok w konkretnej sprawie kształtuje nie tylko sytuację prawną stron, lecz także danego sędziego. Dla zastosowania tej regulacji wpływ ten musi być rzeczywisty i dotyczyć aktualnej sytuacji prawnej sędziego. Nie wystarczy przypuszczenie, że wyrok może w przyszłości hipotetycznie wpłynąć na prawa lub obowiązki sędziego. Sąd Najwyższy podkreślił, że wyrok wydany w sporze dotyczącym konkretnej umowy kredytu jest prawomocny inter partes (art. 365 w zw. z art. 366 KPC) i nie wpływa na prawa lub obowiązki sędziego niebędącego stroną tej umowy. W szczególności nie rozstrzyga on o prawnym bycie umowy kredytu zawartej przez sędziego z tym samym bankiem, nie zwalnia sędziego z zobowiązań ani nie modyfikuje w inny sposób sytuacji prawnej w relacji z bankiem. Uprawomocnienie się wyroku dotyczącego umowy kredytu zawartej przez bank z inną osobą nie czyni z tego orzeczenia prejudykatu w sprawie z udziałem sędziego, której drugą stroną jest ten bank.

Odmawiając podjęcia uchwały w pozostałym zakresie SN wyjaśnił, że przedstawione zagadnienie, ze względu na prawomocne oddalenie zażalenia na postanowienie sądu I instancji o odmowie wyłączenia sędziego, nie mogło mieć wpływu na wynik postępowania apelacyjnego (art. 380 w zw. z art. 363 § 2 KPC a contrario). Jednak już we wcześniejszym orzecznictwie SN podkreślał, że nie jest dopuszczalne przyjęcie ogólnego założenia, iż sam fakt zaciągnięcia przez sędziego sądu powszechnego zobowiązania na podstawie umowy o kredyt frankowy powoduje utratę przymiotu bezstronności i obiektywizmu i w konsekwencji zobowiązuje go do wyłączenia się od rozpoznania każdej sprawy zawisłej między kredytobiorcą i bankiem. Sędziowie są stronami wielu stosunków zobowiązaniowych, uczestniczą w życiu publicznym, społecznym i gospodarczym na takich samych zasadach, jak inni obywatele; korzystają z dostępnych na rynku towarów i usług, w tym produktów bankowych. W każdym przypadku powstania wątpliwości co do bezstronności konkretnego sędziego, będącego stroną frankowej umowy kredytowej, kwestie te powinny być wyjaśniane przede wszystkim na wniosek strony (zob. wyrok SN z 10.4.2019 r., IV CSK 279/18, Legalis).

Stanowisko w zakresie wyłączenia sędziów SN

Sąd Najwyższy w dniu podjęcia uchwały, na skutek zawiadomienia przez sędziów SN o przyczynie wyłączenia, wyłączył od orzekania w sprawach dotyczących kredytów frankowych, sędziów będących stronami takich umów (zob. postanowienia SN z 13.5.2022 r., II CSKP 288/22 i II CSKP 989/22, Legalis). W uzasadnieniach podkreślono, że wydanie takiego postanowienia uzależnione jest oceny, czy konkretna okoliczność może budzić uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Przy czym decydujące znaczenie ma sama możliwość powstania uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego, nie zaś to, czy można mu postawić uzasadniony zarzut braku obiektywizmu. Jak wyjaśniono sytuacja sędziów SN jest specyficzna z uwagi na sposób oddziaływania orzeczeń SN na orzecznictwo sądów powszechnych, w szczególności z uwagi na rozbieżności w judykaturze i piśmiennictwie co do skutków stosowania przez banki określonych klauzul w umowach kredytów frankowych dla bytu prawnego tych umów i wzajemnych roszczeń stron. Ze względu na pozycję ustrojową i rolę SN, nie można wykluczyć obawy, że uczestnicząc w kształtowaniu kierunku orzecznictwa sędzia SN byłby postrzegany jako kierujący się innymi względami niż wyłącznie merytoryczne. Popieranie danej linii orzeczniczej może bowiem wpływać na zasadność roszczeń sędziego wobec banku, wynikających z zawarcia analogicznej umowy, a tym samym na jego osobisty interes. Sąd Najwyższy podkreślił, że rzeczywista zasadność tej obawy nie ma znaczenia, rozstrzygająca jest możliwość jej powstania i obiektywnie niepodważalny charakter. W konsekwencji, wystarczająca do powstania okoliczności powodującej uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego SN jest możliwość dochodzenia przez sędziego analogicznych lub podobnych roszczeń, mimo że sędzia jak dotychczas z nimi nie wystąpił ani nie deklaruje woli ich dochodzenia, lecz może w przyszłości z nich skorzystać.

Uchwała SN z 13.5.2022 r., III CZP 83/22 (poprzednio III CZP 79/21)


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Wyłączenie sędziego w sprawach dotyczących kredytów walutowych
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny