Wykorzystanie dowodów z kontroli operacyjnej

A A A

Dowody uzyskane w toku kontroli operacyjnej, niebędące w czasie obowiązywania art. 19 ust. 15c ustawy z 6.4.1990 r. o Policji (t. jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 161 ze zm.; dalej jako: PolicjaU) przedmiotem wniosku, który prokurator był zobligowany skierować do sądu na podstawie tego przepisu, nie mogą być wykorzystane przez sąd w procesie na podstawie art. 168b KPK – stwierdził Sąd Najwyższy.

Stan faktyczny i rozstrzygnięcie sądu I instancji

Prokuratura oskarżyła kilka osób o to, że działając w zorganizowanej grupie przestępczej przez okres kilkunastu miesięcy nielegalnie produkowały i wprowadzały do obrotu alkohole różnych marek oraz podrabiały znaki akcyzy. Sąd Okręgowy uznał oskarżonych za winnych popełnienia przestępstwa z art. 73 § 1 KKS i skazał ich na kary pozbawienia wolności i grzywny. W uzasadnieniu Sąd powołał się na zapisy z podsłuchów rozmów oskarżonych, których nagrania nastąpiły w okresach przekraczających wydane przez sąd zgody pierwotne, zaś zarzuty dotyczyły osób, które nie były objęte zgodą sądu. W toku postępowania przygotowawczego prokurator nie uzyskał zgody sądu umożliwiającej wykorzystanie dowodów uzyskanych w toku kontroli operacyjnej. Sąd stwierdził jednak na podstawie art. 168b KPK, że okoliczności te nie wykluczają wykorzystania zebranych dowodów w stosunku do wszystkich osób i w pełnym zakresie.

Pytanie prawne

Sąd II instancji przedstawił SN pytanie prawne o następującej treści:

1. Czy przepis art. 168b KPK, który wszedł w życie 15.4.2016 r. ma zastosowanie w postępowaniach jurysdykcyjnych zainicjowanych aktem oskarżenia wniesionym do 30.6.2015 r.?;

2. Czy – w przypadku negatywnego przesądzenia tej pierwszej kwestii – podstawą wykorzystania materiału z kontroli operacyjnej w tym postępowaniu może być przepis art. 168a KPK w brzmieniu obowiązującym od 15.4.2016 r.?”.


Z uzasadnienia SN

Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały. Sąd II instancji uznał, że zgodnie z uchwałą SN mającą moc zasady prawnej przepis art. 168b KPK ma zastosowanie w postępowaniach, które zostały zainicjowane aktem oskarżenia wniesionym przed 1.7.2015 r. [zob. uchwała SN (7) z 29.11.2016 r., I KZP 10/16, Legalis]. Sąd Najwyższy stwierdził, że skoro sąd II instancji nie przedstawił żadnych wątpliwości co do trafności tej uchwały, to powinien orzec stosownie do przedstawionej przez siebie interpretacji jej treści. Dodatkowo, sąd II instancji nie przeanalizował, czy materiały z kontroli operacyjnej, których wykorzystania mógłby dotyczyć art. 168b KPK, zostały skutecznie wprowadzone w poczet materiału dowodowego. W istocie sąd II instancji nie wskazał, które kwestie związane z ewentualnym stosowaniem w procesie art. 168a KPK, wymagają w jego ocenie wyjaśnienia.

W uzasadnieniu postanowienia SN wyjaśnił jednak, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, iż dla zastosowania art. 168b KPK na etapie postępowania sądowego wymagana jest inicjatywa prokuratora w formie wniosku dowodowego dotyczącego wykorzystania w postępowaniu karnym uzyskanego w wyniku kontroli operacyjnej dowodu przestępstwa popełnionego przez inną osobę niż objęta zarządzeniem kontroli operacyjnej. Dodatkowo na mocy przepisów PolicjaU, w brzmieniu obowiązującym w trakcie prowadzenia kontroli operacyjnej, wniosek o wydanie tzw. zgody następczej powinien zostać złożony przez prokuratora do sądu w ciągu miesiąca od dnia otrzymania materiałów zgromadzonych podczas stosowania kontroli operacyjnej, przekazanych przez organ Policji, nie później jednak niż w terminie 2 miesięcy od dnia zakończenia tej kontroli. W rezultacie, nawet w razie legalnego uzyskania materiału dowodowego, na skutek zaistniałych uchybień nie można było zebranych nagrań wykorzystać jako dowodu. Sąd Najwyższy wskazał ponadto, że oskarżonym zarzucano przestępstwo skarbowe, w odniesieniu do którego z uwagi na wartość uszczuplonej należności publicznoprawnej, nie było w ogóle dopuszczalne prowadzenie kontroli operacyjnej.

Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że sąd nie może wykorzystać w procesie na podstawie art. 168b KPK dowodów uzyskanych w toku kontroli operacyjnej, jeśli nie były one w czasie obowiązywania art. 19 ust. 15c PolicjaU przedmiotem wniosku, który prokurator był zobowiązany skierować do sądu na podstawie wskazanej regulacji. Jak podkreślono, niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawa jest zróżnicowanie sytuacji oskarżonych objętych tym samym aktem oskarżenia, w zależności od tego czy ich proces zakończy się przed 15.4.2016 r., czy w terminie późniejszym. Sąd Najwyższy podzielił pogląd wyrażony w orzecznictwie, że wprowadzenie materiałów uzyskanych w toku kontroli operacyjnej jako dowodów do postępowania karnego, powinno następować na podstawie przepisów obowiązujących w czasie, w którym kontrola ta była dokonywana i tylko w odniesieniu do czynów, co do których możliwe było, zgodnie z przepisami obowiązującymi w czasie stosowania kontroli, zarządzenie kontroli operacyjnej (zob. postanowienie SN z 28.3.2018 r., I KZP 14/17, Legalis). W ocenie SN zasady uczciwego procesu wykluczają stosowanie przez organy procesowe takiej praktyki, która prowadzi do nieuwzględniania zaistniałych w trakcie postępowania karnego zdarzeń, z założenia nieodwracalnych, rodzących skutki pozytywne dla oskarżonego. W rezultacie regulacja art. 168b KPK nie może być stosowana jako narzędzie do usunięcia skutków zaniechania wystąpienia z wnioskiem, o którym była mowa w art. 19 ust. 15c PolicjaU.

Postanowienie SN z 22.5.2019 r., I KZP 2/19


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Wykorzystanie dowodów z kontroli operacyjnej
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny