Wydalenie małoletniego bez opieki z UE

A A A

 

Stan faktyczny

TQ, małoletni bez opieki, wjechał do Niderlandów, a w 2017 r. złożył wniosek o zezwolenie na pobyt na czas określony na podstawie prawa do azylu. TQ wskazał, że urodził się w Gwinei, ale od najmłodszych lat mieszkał w Sierra Leone wraz ze swoją ciotką. Po jej śmierci TQ przyjechał do Amsterdamu, gdzie miał on być ofiarą handlu ludźmi i był wykorzystywany seksualnie, wskutek czego cierpi na poważne zaburzenia psychiczne.

Niderlandzki organ uznał, że TQ, który miał wówczas 16 lat i jeden miesiąc, nie może uzyskać zezwolenia na pobyt na czas określony i nałożył na niego obowiązek wyjazdu w terminie 4 tygodni. TQ wniósł zażalenie na tę decyzję twierdząc, że nie wie, gdzie przebywają jego rodzice oraz że nie mógłby już ich rozpoznać po powrocie. Nie zna on żadnego innego członka swojej rodziny i nie wie nawet, czy tacy członkowie istnieją. Nie może on wrócić do kraju pochodzenia, ponieważ nie wychowywał się w nim, nie zna tam nikogo i nie mówi w języku tego kraju. TQ oświadczył, że za swoją rodzinę uznaje przyjmującą go rodzinę, u której zamieszkuje w Niderlandach.

Pytania prejudycjalne

– Czy art. 6 ust. 1 w zw. z art. 5 lit. a) i art. 10 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z 16.12.2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich oraz art. 24 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że przed wydaniem wobec małoletniego bez opieki decyzji nakazującej powrót dane państwo członkowskie musi upewnić się, że w państwie powrotu są dostępne dla tego małoletniego odpowiednie warunki przyjęcia?

– Czy art. 6 ust. 1 w zw. z art. 5 lit. a) dyrektywy 2008/115 i w świetle art. 24 ust. 2 Karty należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie może wprowadzić rozróżnienie między małoletnimi bez opieki wyłącznie według kryterium ich wieku dla celów sprawdzenia, czy w państwie powrotu istnieją odpowiednie warunki przyjęcia?

– Czy art. 8 ust. 1 dyrektywy 2008/115 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie temu, aby państwo członkowskie po wydaniu wobec małoletniego bez opieki decyzji nakazującej powrót powstrzymało się następnie od jego wydalenia do chwili osiągnięcia przez niego wieku 18 lat?

Stanowisko TS

1. Odpowiednie warunki przyjęcia

W myśl art. 6 ust. 1 dyrektywy 2008/115 państwa członkowskie wydają decyzję nakazującą powrót każdemu obywatelowi państwa trzeciego nielegalnie przebywającemu na ich terytorium, z zastrzeżeniem wyjątków, o których mowa w ust. 2–5 tego artykułu. Ponadto, dyrektywa ta zawiera szczególne zasady mające zastosowanie do niektórych kategorii osób, w tym małoletnich bez opieki, którzy – jak wynika z art. 3 pkt 9 dyrektywy 2008/115 – należą do kategorii „osób wymagających szczególnego traktowania”. Podobnie art. 5 lit. a) w związku z motywem 22 dyrektywy 2008/115 stanowi, że wprowadzając w życie tę dyrektywę, państwa członkowskie należycie uwzględniają „dobro dziecka”. Zatem TS uznał, że małoletni bez opieki nie może być systemowo traktowany jak dorosły. Trybunał stwierdził, że art. 5 lit. a) powoduje, iż w razie gdy państwo członkowskie zamierza wydać decyzję nakazującą powrót małoletniego bez opieki na podstawie dyrektywy 2008/115, musi ono na wszystkich etapach postępowania brać koniecznie pod uwagę dobro dziecka. Ponadto art. 24 ust. 2 Karty stanowi, że we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, zarówno podejmowanych przez władze publiczne, jak i instytucje prywatne, należy przede wszystkim uwzględnić najlepszy interes dziecka. Postanowienie to w związku z art. 51 ust. 1 Karty potwierdza fundamentalny charakter praw dziecka, także w kontekście powrotu obywateli państw trzecich nielegalnie przebywających w państwie członkowskim.

Rzecznik generalny stwierdził w pkt 69 opinii, że jedynie ogólna i pogłębiona ocena sytuacji danego małoletniego bez opieki umożliwia ustalenie „dobra dziecka” i wydanie decyzji zgodnej z wymogami dyrektywy 2008/115. Trybunał wskazał, że dane państwo członkowskie, postanawiając o tym, czy wobec małoletniego bez opieki wydać decyzję nakazującą powrót, powinno zatem należycie wziąć pod uwagę szereg czynników, zwłaszcza wiek, płeć, wymóg szczególnego traktowania, stan zdrowia fizycznego i psychicznego, umieszczenie w rodzinie zastępczej, szczebel nauczania szkolnego i środowisko społeczne tego małoletniego. W art. 10 ust. 1 dyrektywy 2008/115 przewidziano, że przed podjęciem decyzji o wydaniu decyzji nakazującej powrót wobec małoletniego bez opieki, zostaje mu przyznana odpowiednia pomoc ze strony odpowiednich podmiotów innych niż organy wykonujące decyzję nakazującą powrót, z należytym uwzględnieniem dobra dziecka. Artykuł 10 ust. 2 tej dyrektywy przewiduje, że przed wydaleniem małoletniego bez opieki z terytorium danego państwa członkowskiego organy tego państwa członkowskiego upewniają się, że zostanie on przekazany członkowi swojej rodziny lub wyznaczonemu opiekunowi albo zostanie umieszczony w odpowiednim ośrodku w państwie, do którego następuje wydalenie. Trybunał wskazał, że w tym artykule wprowadzono rozróżnienie między obowiązkami spoczywającymi na państwie członkowskim „przed podjęciem decyzji o wydaniu decyzji nakazującej powrót wobec małoletniego bez opieki” i „przed wydaleniem małoletniego bez opieki z terytorium danego państwa członkowskiego”. Wydanie przez dane państwo członkowskie decyzji nakazującej powrót bez uprzedniego upewnienia się, co do istnienia odpowiednich warunków przyjęcia małoletniego bez opieki w państwie powrotu, zdaniem TS powodowałoby, że mimo objęcia decyzją nakazującą powrót nie mógłby on zostać wydalony w razie braku odpowiednich warunków przyjęcia w państwie powrotu stosownie do art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/115. Ten małoletni bez opieki znalazłby się zatem w sytuacji znacznej niepewności co do swojego statusu prawnego i przyszłości, w szczególności w odniesieniu do objęcia nauczaniem szkolnym, więzi z rodziną przyjmującą lub możliwości pozostania w danym państwie członkowskim. W ocenie TS taka sytuacja byłaby sprzeczna z wymogiem ochrony dobra dziecka na wszystkich etapach postępowania, przewidzianym w art. 5 lit. a) dyrektywy 2008/115 i w art. 24 ust. 2 Karty. Z tych przepisów wynika, że przed wydaniem decyzji nakazującej powrót dane państwo członkowskie powinno przeprowadzić badanie w celu sprawdzenia, czy w państwie powrotu są dostępne dla rozpatrywanego małoletniego bez opieki odpowiednie warunki przyjęcia. W razie braku dostępności takich warunków przyjęcia wobec wspomnianego małoletniego nie można wydać decyzji nakazującej powrót na podstawie art. 6 ust. 1 tej dyrektywy.

Trybunał orzekł, że art. 6 ust. 1 w zw. z art. 5 lit. a) dyrektywy 2008/115 i art. 24 ust. 2 Karty należy interpretować w ten sposób, że przed wydaniem wobec małoletniego bez opieki decyzji nakazującej powrót dane państwo członkowskie musi dokonać ogólnej i pogłębionej oceny sytuacji tego małoletniego z należytym uwzględnieniem dobra dziecka. W tych ramach to państwo członkowskie powinno upewnić się, że w państwie powrotu są dostępne dla rozpatrywanego małoletniego bez opieki odpowiednie warunki przyjęcia.

2. Rozróżnienie oparte wyłącznie na kryterium wieku małoletniego

Sąd odsyłający wyjaśniał, że uregulowanie krajowe wprowadza rozróżnienie między małoletnimi bez opieki w wieku poniżej 15 lat, a małoletnimi w wieku powyżej 15 lat. Jedynie wobec małoletniego w wieku poniżej 15 lat, przed wydaniem decyzji nakazującej powrót organy krajowe powinny przeprowadzić badanie dotyczące istnienia odpowiednich warunków przyjęcia w państwie powrotu. Zobowiązanie do powrotu jest nakładane na małoletniego powyżej 15 lat, nawet jeśli w praktyce nie można dokonać wydalenia z terytorium w braku przeprowadzenia badania dotyczącego istnienia takich odpowiednich warunków przyjęcia. Rząd niderlandzki podnosił, że wybór granicy wieku 15 lat wynika z okoliczności, że okres 3 lat uznano za rozsądną maksymalną długość trwania wszystkich postępowań dotyczących małoletniego bez opieki, a mianowicie w sprawie wniosku o zezwolenie na pobyt i postępowania w sprawie powrotu.

Trybunał potwierdził, że wiek rozpatrywanego małoletniego bez opieki stanowi czynnik, który dane państwo członkowskie powinno wziąć pod uwagę w celu ustalenia, czy dobro dziecka powinno skutkować niewydaniem wobec tego małoletniego decyzji nakazującej powrót. Jednak, jak stanowi art. 24 ust. 2 Karty i art. 5 lit. a) dyrektywy 2008/115, państwa członkowskie, wprowadzając w życie art. 6 tej dyrektywy, powinny należycie uwzględniać dobro dziecka, w tym małoletnich w wieku powyżej 15 lat. W związku z tym, zdaniem TS, kryterium wieku nie może być jedynym czynnikiem, który należy wziąć pod uwagę w celu sprawdzenia, czy w państwie powrotu istnieją odpowiednie warunki przyjęcia. Dane państwo członkowskie powinno dokonać indywidualnej oceny sytuacji małoletniego bez opieki w ramach ogólnej i pogłębionej oceny, a nie oceny automatycznej opartej wyłącznie na kryterium wieku. Rzecznik generalny stwierdził w pkt 81 opinii, że jako arbitralna jawi się krajowa praktyka administracyjna, która opiera się na zwykłym domniemaniu związanym z zakładanym maksymalnym czasem trwania procedury azylu dla celów ustanowienia opartego na wieku rozróżnienia pomiędzy członkami grupy osób, mimo że znajdują się one w porównywalnej w kontekście wydalenia sytuacji wymagającej szczególnego traktowania.

Trybunał orzekł, że art. 6 ust. 1 w zw. z art. 5 lit. a) tej dyrektywy 2008/115 i w świetle art. 24 ust. 2 Karty należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie nie może wprowadzić rozróżnienia między małoletnimi bez opieki wyłącznie według kryterium ich wieku dla celów sprawdzenia, czy w państwie powrotu istnieją odpowiednie warunki przyjęcia.

3. Powstrzymanie decyzji nakazującej powrót

W art. 6 ust. 1 dyrektywy 2008/115 przewidziano obowiązek wydania przez państwa członkowskie decyzji nakazującej powrót wobec każdego obywatela państwa trzeciego nielegalnie przebywającego na ich terytorium (wyrok TS z 23.4.2015 r., Zaizoune, C-38/14, pkt 31). Po stwierdzeniu, że pobyt ma charakter nielegalny, właściwe organy są zobowiązane – zgodnie z tym artykułem i z zastrzeżeniem wyjątków określonych w art. 6 ust. 2–5 – do wydania decyzji nakazującej powrót (wyrok Zaizoune, pkt 32). Co się tyczy małoletniego bez opieki, wydanie takiej decyzji zakłada, że dane państwo członkowskie upewniło się, że w państwie powrotu są dostępne dla tego małoletniego bez opieki odpowiednie warunki przyjęcia. Jeżeli warunek ten jest spełniony, tego małoletniego bez opieki należy wydalić z terytorium danego państwa członkowskiego, z zastrzeżeniem zmiany jego sytuacji. Z art. 10 ust. 2 tej dyrektywy 2008/115 wynika bowiem, że przed wydaleniem małoletniego bez opieki z terytorium danego państwa członkowskiego organy tego państwa członkowskiego upewniają się, że zostanie on przekazany członkowi swojej rodziny lub wyznaczonemu opiekunowi albo zostanie umieszczony w odpowiednim ośrodku w państwie, do którego następuje wydalenie. W konsekwencji wynikający z art. 6 ust. 1 w zw. z art. 5 lit. a) dyrektywy 2008/115 i art. 24 ust. 2 Karty obowiązek upewnienia się przez dane państwo członkowskie co do odpowiednich warunków przyjęcia przed wydaniem wobec małoletniego bez opieki decyzji nakazującej powrót nie zwalnia tego państwa członkowskiego z obowiązku upewnienia się, zgodnie z art. 10 ust. 2 tej dyrektywy, przed dokonaniem wydalenia takiego małoletniego, że zostanie on przekazany członkowi swojej rodziny lub wyznaczonemu opiekunowi albo zostanie umieszczony w odpowiednim ośrodku w państwie, do którego następuje wydalenie. W tym kontekście dane państwo członkowskie powinno uwzględnić wszelkie zmiany sytuacji, które zaszły po wydaniu takiej decyzji nakazującej powrót. Trybunał stwierdził, że gdyby odpowiednie warunki przyjęcia w państwie powrotu nie były już zapewnione dla małoletniego bez opieki na etapie wydalenia, dane państwo członkowskie nie będzie mogło wykonać decyzji nakazującej powrót.

Zgodnie z orzecznictwem TS, gdy została wydana decyzja nakazująca powrót obywatela państwa trzeciego, lecz ten obywatel nie zastosował się do obowiązku powrotu, czy to w terminie wyznaczonym do dobrowolnego wyjazdu, lub w sytuacji gdy nie ustalono terminu do dobrowolnego wyjazdu, art. 8 ust. 1 dyrektywy 2008/115 nakłada na państwa członkowskie, w celu zagwarantowania skuteczności procedur wydalenia, obowiązek podjęcia wszelkich środków niezbędnych do przeprowadzenia wydalenia z terytorium, tzn. na podstawie art. 3 pkt 5 tej dyrektywy – fizycznego transferu zainteresowanego poza granice danego państwa członkowskiego (wyrok Zaizoune, pkt 33).

Trybunał przypomniał, że zarówno z obowiązku lojalnej współpracy państw członkowskich, jak i z wymogów skuteczności (motyw 4 dyrektywy 2008/115) wynika, że nałożony na mocy art. 8 tej dyrektywy na państwa członkowskie obowiązek przeprowadzenia – w przypadkach określonych w art. 8 ust. 1 – wydalenia powinien zostać spełniony w możliwie najszybszym terminie (wyrok Zaizoune,, pkt 34). Zatem na podstawie tej dyrektywy państwo członkowskie nie może wydać wobec małoletniego bez opieki decyzji nakazującej powrót bez dokonywania następnie jego wydalenia do chwili osiągnięcia przez niego wieku 18 lat.


Trybunał orzekł, że art. 8 ust. 1 dyrektywy 2008/115 należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie po wydaniu wobec małoletniego bez opieki decyzji nakazującej powrót i upewnieniu się zgodnie z art. 10 ust. 2 tej dyrektywy, że zostanie on przekazany członkowi swojej rodziny lub wyznaczonemu opiekunowi albo zostanie umieszczony w odpowiednim ośrodku w państwie, do którego następuje wydalenie, powstrzymało się następnie od jego wydalenia do chwili osiągnięcia przez niego wieku 18 lat.

Wyrok TS z 14.1.2021 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Powrót małoletniego bez opieki), C-441/19




Źródło: www.curia.eu

  opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Wydalenie małoletniego bez opieki z UE
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny