Wybór sądu i prawa właściwego dla dziedziczenia

A A A


Stan faktyczny

E.E. jest obywatelem litewskim. Jego matka, również obywatelka litewska, zawarła związek małżeński z K.-D.E., obywatelem niemieckim, a następnie przeprowadziła się z E.E. do męża, do RFN. W 2013 r. matka E.E. sporządziła testament przed notariuszem w Godlewie (Litwa), wyznaczając E.E. jako spadkobiercę pod tytułem ogólnym. W chwili śmierci matki E.E., która nastąpiła w Niemczech, mieszkanie w Kownie, było wpisane do rejestru nieruchomości pod nazwiskiem zmarłej. W 2017 r. E.E. zwrócił się do notariusza prowadzącego kancelarię w Kownie z wnioskiem o wszczęcie postępowania spadkowego i wydanie poświadczenia dziedziczenia. Jednak notariusz odmówił sporządzenia poświadczenia wskazując, że za miejsce zwykłego pobytu zmarłej w chwili jej śmierci, w rozumieniu art. 4 rozporządzenia (UE) Nr 650/2012 Parlamentu Europejskiego i Rady z 4.7.2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego (Dz.Urz. L z 2012 r., Nr 201, s. 107 ze spr.), należy uznać RFN. E.E. zaskarżył odmowę dokonania czynności notarialnej przez notariusza do sądu rejonowego w Kownie. Sąd uwzględnił żądanie powoda stwierdzając, że zmarła nie zerwała swoich więzi z Litwą.

Pytania prejudycjalne

– Czy rozporządzenie Nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „sprawa spadkowa mająca skutki transgraniczne” obejmuje sytuację, w której zmarły był obywatelem państwa członkowskiego, a w chwili śmierci mieszkał w innym państwie członkowskim, lecz nie zerwał więzi łączących go z pierwszym z tych państw i czy w takiej sytuacji należy uznać, że ostatnie miejsce zwykłego pobytu zmarłego w rozumieniu tego rozporządzenia należy ustalić w jednym z tych państw?

– Czy art. 3 ust. 2 rozporządzenia Nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że litewscy notariusze mogą być uznawani za „sądy” w rozumieniu tego rozporządzenia?

– Czy w sytuacji, gdy TS uznał, że litewscy notariusze mogą zostać uznani za „sądy” w rozumieniu rozporządzenia Nr 650/2012, poświadczenie dziedziczenia, takie jak to, które wydają, można uznać za „orzeczenie” w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Nr 650/2012, i jeśli tak, to czy do celów jego wydania notariusze mogą stosować przepisy jurysdykcyjne ustanowione w rozdziale II tego rozporządzenia?

– Czy art. 4 i 59 rozporządzenia Nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że notariusz w państwie członkowskim, który nie jest uważany za „sąd” w rozumieniu tego rozporządzenia może, bez konieczności stosowania ogólnych przepisów jurysdykcyjnych przewidzianych przez to rozporządzenie, wydawać poświadczenia dziedziczenia i czy poświadczenia te należy uznać za „dokumenty urzędowe” w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. i) tego samego rozporządzenia, wywołujące skutki prawne w innych państwach członkowskich?

– Czy art. 4, 5, 7 i 22 rozporządzenia Nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że wola spadkodawcy oraz umowa między osobami, które mogłyby zostać powołane do dziedziczenia, mogą prowadzić do określenia sądu właściwego w sprawach spadkowych i do stosowania prawa spadkowego państwa członkowskiego innego niż wynikałoby to z zastosowania kryteriów ustanowionych w tym rozporządzeniu.


Stanowisko TS

1. Pojęcie „sprawy spadkowej mającej skutki transgraniczne”

Rozporządzenie Nr 650/2012 zostało przyjęte na podstawie art. 81 ust. 2 TFUE, który dotyczy wyłącznie spraw cywilnych mających skutki transgraniczne. Jak wynika z motywów 1 i 7 preambuły rozporządzenia Nr 650/2012, zasadniczym celem rozporządzenia jest ułatwienie prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego poprzez usuwanie przeszkód w swobodnym przepływie osób, które napotykają obecnie trudności w wykonywaniu przysługujących im praw w zakresie spraw spadkowych mających skutki transgraniczne. Zgodnie z motywem 67 tego rozporządzenia ma ono na celu szybkie, łatwe i skuteczne załatwienie sprawy spadkowej mającej takie skutki. W celu ustalenia, czy dziedziczenie wykazuje te skutki, a w konsekwencji należy do zakresu stosowania rozporządzenia Nr 650/2012 rzecznik generalny wskazał w pkt 34 opinii, że należy ustalić, po pierwsze, państwo członkowskie miejsca zwykłego pobytu zmarłego w chwili śmierci, a po drugie, czy miejsce to może zostać wskazane w innym państwie członkowskim ze względu na umiejscowienie innego elementu dotyczącego dziedziczenia w innym państwie członkowskim niż państwo ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego.

Trybunał wskazał, że w rozporządzeniu Nr 650/2012 nie zdefiniowano pojęcia „miejsce zwykłego pobytu zmarłego w chwili śmierci” w rozumieniu tego rozporządzenia. Jednak zgodnie z motywem 23 tego rozporządzenia ustalenia miejsca zwykłego pobytu dokonuje organ zajmujący się sprawą spadkową i w tym celu powinien uwzględnić zarówno fakt, że główny łącznik stanowi zwykłe miejsce pobytu zmarłego w chwili śmierci, jak i ogół okoliczności życia zmarłego w latach poprzedzających jego śmierć i w chwili jego śmierci, biorąc pod uwagę wszystkie istotne elementy faktyczne, w szczególności czas trwania i regularność obecności zmarłego w danym państwie oraz warunki, a także powody tej obecności. Tak ustalone miejsce zwykłego pobytu powinno wykazywać ścisły i stabilny związek dziedziczenia z danym państwem. W motywie 24 tego rozporządzenia przywołano sytuacje, w których ustalenie miejsca zwykłego pobytu może się okazać skomplikowane. I tak, zgodnie z ostatnim zdaniem tego motywu, jeżeli zmarły był obywatelem państwa, w którym znajdowały się wszystkie główne składniki jego majątku, jego obywatelstwo lub miejsce położenia tych dóbr mogłyby stanowić szczególne kryterium w kontekście całościowej oceny wszystkich okoliczności faktycznych, jeżeli zmarły, z powodów zawodowych lub ekonomicznych, wyjechał za granicę, aby tam pracować, czasem na długi okres, ale zachował ścisły i stabilny związek ze swoim państwem pochodzenia. Zdaniem TS organ zajmujący się sprawą spadkową musi ustalić miejsce zwykłego pobytu zmarłego w oparciu o ocenę wszystkich okoliczności danego przypadku w jednym tylko państwie członkowskim.

Z orzecznictwa TS wynika, że wykładnia przepisów rozporządzenia Nr 650/2012, zgodnie z którą miejsce zwykłego pobytu zmarłego w chwili śmierci mogłoby zostać ustalone w kilku państwach członkowskich, pociągałaby za sobą fragmentaryzację dziedziczenia (wyrok TS z 12.10.2017 r., Kubicka, C-218/16, EU:C:2017:755, pkt 57). Trybunał podkreślił, że miejsce zamieszkania stanowi kryterium dla celów stosowania zasad ogólnych określonych w art. 4 i 21 tego rozporządzenia, zgodnie z którymi zarówno jurysdykcja do celów orzekania co do ogółu spraw dotyczących spadku, jak i prawo właściwe znajdujące zastosowanie na podstawie tego rozporządzenia w odniesieniu do ogółu spraw dotyczących spadku są ustalane w oparciu o ów łącznik miejsca pobytu. W związku z tym taka wykładnia byłaby niezgodna z celami tego rozporządzenia (wyrok TS z 21.6.2018 r., Oberle, C-20/17, EU:C:2018:485, pkt 53–55).

Z orzecznictwa Trybunału wynika, że sprawa spadkowa ma skutki transgraniczne, gdy dziedziczenie dotyczy składników majątku znajdujących się w kilku państwach członkowskich, a w szczególności w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie miejsca zwykłego pobytu zmarłego (wyrok Oberle, pkt 32). Ponadto, rozporządzenie Nr 650/2012 odnosi się w sposób niewyczerpujący do innych okoliczności, które mogą wskazywać na istnienie sprawy spadkowej obejmującej kilka państw członkowskich. Rzecznik generalny stwierdził w pkt 65 opinii, że szereg spójnych przesłanek, takich jak wymienione w motywach 23 i 24 rozporządzenia Nr 650/2012 oraz wskazanych w szczególności w pkt 38 i 39 niniejszego wyroku, może – z zastrzeżeniem ustaleń, których dokonanie należy do sądu odsyłającego – prowadzić do wniosku, że sprawa spadkowa, taka jak będąca przedmiotem postępowania głównego, mająca skutki transgraniczne, jest objęta zakresem stosowania rozporządzenia Nr 650/2012.

Trybunał orzekł, że rozporządzenie Nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „sprawy spadkowej mającej skutki transgraniczne” obejmuje sytuację, w której zmarły, będący obywatelem państwa członkowskiego, w chwili śmierci zamieszkiwał w innym państwie członkowskim, lecz nie zerwał więzi łączących go z pierwszym z tych państw członkowskich, w którym znajdują się składniki majątku należące do masy spadkowej, podczas gdy osoby, które mogłyby zostać powołane do dziedziczenia, mają miejsce zamieszkania w tych dwóch państwach. Ostatnie miejsce zwykłego pobytu zmarłego w rozumieniu tego rozporządzenia powinno zostać ustalone przez organ zajmujący się sprawą spadkową w jednym z tych państw członkowskich.

2. „Sąd” w rozumieniu rozporządzenia Nr 650/2012

Zgodnie z art. 3 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia Nr 650/2012 organ niesądowy lub przedstawiciel zawodu prawniczego właściwy w sprawach spadkowych jest objęty pojęciem „sądu” w rozumieniu tego przepisu, jeżeli wykonują funkcje sądowe lub działają na podstawie przekazania uprawnień przez organ sądowy lub pod kontrolą organu sądowego, pod warunkiem że zapewniają oni gwarancje bezstronności i prawa wszystkich stron do bycia wysłuchanym przez organ sądowy i że ich orzeczenia na mocy prawa państwa członkowskiego, w którym działają mogą być przedmiotem zaskarżenia do organu sądowego lub ponownego rozpoznania przez organ sądowy oraz mają moc i skutek podobne do orzeczenia organu sądowego w takiej samej sprawie.

W art. 3 ust. 2 rozporządzenia Nr 650/2012 doprecyzowano, że pojęcie „sądu” w rozumieniu tego rozporządzenia obejmuje nie tylko organy sądowe, lecz również wszystkie inne organy oraz przedstawicieli zawodów prawniczych właściwych w sprawach spadkowych, którzy wykonują funkcje sądowe i którzy spełniają wymogi określone w tym przepisie. Z orzecznictwa TS wynika, że organ wykonuje funkcje sądowe, jeżeli może zostać uznany za właściwy w przypadku sporu z zakresu spraw spadkowych (wyrok WB, pkt 56). Kryterium to znajduje zastosowanie niezależnie od tego, czy postępowanie w przedmiocie wydania poświadczenia dziedziczenia ma charakter sporny, czy też nie.

W rozpatrywanej sprawie zgodnie z art. 1 ustawy prawo o notariacie litewscy notariusze są uprawnieni do poświadczania w sposób wywołujący skutki prawne niekwestionowanych praw podmiotowych. W ocenie rzecznika generalnego litewski notariusz nie ma zatem kompetencji do rozstrzygania spornych kwestii istniejących między stronami oraz nie ma uprawnienia do ustalania okoliczności faktycznych, które nie są jasne i oczywiste, ani też do orzekania w przedmiocie spornych okoliczności faktycznych (pkt 81 opinii). W związku z tym TS uznał, że – z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający – wydanie krajowego poświadczenia dziedziczenia przez litewskich notariuszy nie wiąże się z wykonywaniem funkcji sądowych.

Zgodnie z treścią art. 3 ust. 2 rozporządzenia Nr 650/2012 status „sądu” w rozumieniu tego przepisu może również wynikać z faktu, że dany organ lub przedstawiciel zawodu prawniczego działa na podstawie przekazania uprawnień przez organ sądowy lub pod kontrolą organu sądowego. Trybunał wskazał, że na sądzie odsyłający ciąży obowiązek dokonania weryfikacji, czy dotyczy to litewskich notariuszy w odniesieniu do wydawania przez nich krajowego poświadczenia dziedziczenia.

Trybunał orzekł, że art. 3 ust. 2 rozporządzenia Nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że – z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający – wydając krajowe poświadczenie dziedziczenia litewscy notariusze nie wykonują funkcji sądowych. Na sądzie odsyłającym ciąży obowiązek ustalenia, czy działają oni na podstawie przekazania uprawnień przez organ sądowy lub pod kontrolą organu sądowego oraz w konsekwencji, czy mogą zostać uznani za „sąd” w rozumieniu tego przepisu.

3. Obowiązek stosowania przepisów dotyczących jurysdykcji

Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. g) rozporządzenia Nr 650/2012 „orzeczenie” oznacza każdą decyzję w sprawach dotyczących dziedziczenia wydaną przez sąd państwa członkowskiego, niezależnie od jej nazwy. Trybunał wskazał, że z tego przepisu wynika, że jedyną przesłanką zakwalifikowania aktu jako „orzeczenie” jest jego wydanie przez „sąd” w rozumieniu art. 3 ust. 2 tego rozporządzenia.

Zatem w sytuacji, w której sąd odsyłający doszedłby do wniosku, że litewscy notariusze mogą zostać uznani za „sądy” w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia Nr 650/2012, poświadczenie dziedziczenia wydane przez takiego notariusza można uznać za „orzeczenie” w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. g) owego rozporządzenia.

Trybunał orzekł, że art. 3 ust. 1 lit. g) należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji, gdy sąd odsyłający doszedłby do wniosku, że litewscy notariusze mogą zostać uznani za „sądy” w rozumieniu rozporządzenia Nr 650/2012, poświadczenie dziedziczenia, takie jak to, które wydają, można uznać za „orzeczenie” w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Nr 650/2012, i w związku z tym dla celów jego wydania notariusze ci mogą stosować przepisy jurysdykcyjne ustanowione w rozdziale II rzeczonego rozporządzenia.

Natomiast w sytuacji gdy sąd odsyłający uznałby, że litewscy notariusze nie mogą zostać uznani za „sądy” w rozumieniu rozporządzenia Nr 650/2012, zdaniem TS, notariusze ci nie mogą zostać poddani przepisom jurysdykcyjnym ustanowionym przez rozporządzenia Nr 650/2012 i tym bardziej nie powinni oni ustalać, które sądy byłyby w danym przypadku właściwe w oparciu o przepisy rozdziału II tego rozporządzenia.

4. „Dokumenty urzędowe”

W art. 3 ust. 1 lit. i) rozporządzenia Nr 650/2012 zdefiniowano „dokument urzędowy” jako dokument dotyczący dziedziczenia, który został oficjalnie sporządzony lub zarejestrowany jako dokument urzędowy w państwie członkowskim i którego autentyczność, po pierwsze, dotyczy podpisu i treści dokumentu urzędowego, a po drugie została stwierdzona przez organ publiczny lub inny organ uprawniony do tego przez państwo członkowskie pochodzenia. Ponadto z motywu 62 tego rozporządzenia wynika, że „autentyczność” dokumentu urzędowego powinna być pojęciem autonomicznym, obejmującym takie kwestie jak w szczególności prawdziwość tego dokumentu, wymogi formalne dokumentu, uprawnienia organu sporządzającego dokument oraz procedurę, na podstawie której sporządzono ten dokument. „Autentyczność” powinna również obejmować elementy faktyczne stwierdzone przez właściwy organ w danym dokumencie urzędowym, takie jak okoliczność, że określone strony stawiły się przed tym organem w danym dniu oraz że złożyły wskazane w nim oświadczenia. Trybunał stwierdził, że sąd odsyłający powinien zbadać, czy wszystkie te przesłanki są spełnione.

Niewątpliwe sąd odsyłający jest jedynym sądem właściwym do dokonania oceny okoliczności faktycznych rozpatrywanych w postępowaniu głównym i do dokonania wykładni przepisów krajowych. Jednak w ramach odesłania prejudycjalnego TS, do którego zwrócono się o udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, jest właściwy do udzielenia wskazówek wynikających z akt sprawy, którymi dysponuje.

W niniejszej sprawie poświadczenie dziedziczenia jest zgodnie z prawem krajowym dokumentem urzędowym, a notariusze są uprawnieni do wydawania aktów poświadczenia dziedziczenia, które zawierają elementy uznawane za ustalone. W związku z tym – z zastrzeżeniem weryfikacji, których dokonanie należy do sądy odsyłającego – poświadczenie dziedziczenia, takie jak stanowiące przedmiot postępowania głównego, zdaniem TS wydaje się spełniać wymogi przewidziane w art. 3 ust. 1 lit. i) rozporządzenia Nr 650/2012.

W sytuacji gdyby sąd odsyłający uznał, że poświadczenie to stanowi dokument urzędowy w znaczeniu analizowanego przepisu, TS stwierdził, po pierwsze, że z art. 59 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia Nr 650/2012 wynika, iż sporządzony w państwie członkowskim dokument urzędowy wywołuje w innym państwie członkowskim takie same skutki dowodowe jak w państwie członkowskim pochodzenia lub skutki dowodowe najbardziej z nimi porównywalne. W motywie 61 rozporządzenia Nr 650/2012 doprecyzowano, że ustalenie skutków dowodowych danego dokumentu urzędowego w innym państwie członkowskim lub skutków najbardziej z nimi porównywalnych powinno być dokonane przez odniesienie do charakteru i zakresu skutków dowodowych danego dokumentu urzędowego w państwie członkowskim pochodzenia. Zatem to od prawa państwa członkowskiego pochodzenia zależeć będzie, jakie skutki dowodowe dany dokument urzędowy powinien wywoływać w innym państwie członkowskim. Ponadto, zgodnie z art. 60 ust. 1 rozporządzenia Nr 650/2012 wykonalność w innym państwie członkowskim dokumentu urzędowego, który jest wykonalny w państwie członkowskim pochodzenia, stwierdza się zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 45–58 tego rozporządzenia.

Trybunał orzekł, że art. 4 i 59 rozporządzenia Nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że notariusz w państwie członkowskim, który nie jest uważany za „sąd” w rozumieniu tego rozporządzenia może, bez konieczności stosowania ogólnych przepisów jurysdykcyjnych przewidzianych przez to rozporządzenie, wydawać krajowe poświadczenia dziedziczenia. Jeżeli sąd odsyłający uzna, że te poświadczenia spełniają wymogi ustanowione w art. 3 ust. 1 lit. i) rozporządzenia Nr 650/2012 i w związku z tym mogą być uznawane za „dokumenty urzędowe” w rozumieniu tego samego przepisu, wywołują one w innych państwach członkowskich skutki, jakie art. 59 ust. 1 i art. 60 ust. 1 tego rozporządzenia przypisują dokumentom urzędowym.

5. Ustalenie sądu właściwego w sprawach spadkowych

W art. 4 rozporządzenia Nr 650/2012 ustanowiono zasadę ogólną, w myśl której jurysdykcję do orzekania co do ogółu spraw dotyczących spadku mają sądy państwa członkowskiego, w którym zmarły miał swoje miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci. Natomiast art. 5 ust. 1 tego rozporządzenia zawiera przepisy stanowiące odstępstwo od tej zasady ogólnej i stwarza stronom postępowania spadkowego możliwość uzgodnienia, że wyłączną jurysdykcję do orzekania w sprawie dotyczącej spadku mają sąd lub sądy innego państwa członkowskiego niż wynikałoby to z zastosowania kryteriów ustanowionych w tym rozporządzeniu. Zgodnie z art. 5 ust. 1 rozporządzenia Nr 650/2012 strony postępowania mogą umówić się, że sądy państwa członkowskiego, którego prawo zostało wybrane przez zmarłego jako regulujące dziedziczenie po nim zgodnie z art. 22 tego rozporządzenia mają wyłączną jurysdykcję do orzekania w przedmiocie ogółu spraw dotyczących spadku.

W art. 5 ust. 2 i art. 7 rozporządzenia Nr 650/2012 uściślono wymogi formalne, które muszą zostać spełnione, aby umowa prorogacyjna była ważna. W szczególności z art. 5 ust. 2 i z art. 7 lit. b) wynika, że taka umowa musi zostać sporządzona na piśmie, opatrzona datą i podpisana przez zainteresowane strony, względnie, że strony postępowania muszą wyraźnie uznać jurysdykcję sądu, do którego wniesiono sprawę, co przewiduje art. 7 lit. c) tego rozporządzenia.

W ocenie TS z akt niniejszej sprawy nie wynika, aby strony postępowania spadkowego zawarły umowę zgodnie z ww. wymogami w celu przyznania wyłącznej jurysdykcji sądom litewskim, jednak sąd odsyłający wskazuje, że żyjący małżonek zmarłej, obywatelstwa niemieckiego, mieszkający z nią w chwili śmierci, wyraził zgodę na taką jurysdykcję.

Rzecznik generalny stwierdził w pkt 121 opinii, że do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy takie oświadczenie ma w postępowaniu głównym skutek polegający na przyznaniu sądowi jurysdykcji w rozumieniu art. 7 lit. c) rozporządzenia Nr 650/2012.

Z motywu 29 rozporządzenia Nr 650/2012 wynika, że to rozporządzenie nie powinno być interpretowane w ten sposób, że uniemożliwia stronom polubowne uregulowanie dziedziczenia, poza jakimkolwiek sporem, w wybranym przez nie państwie członkowskim, w przypadku gdy zezwala na to prawo tego państwa członkowskiego i nawet jeśli prawem właściwym dla dziedziczenia nie jest prawo tego państwa. Trybunał stwierdził, że zgodnie z art. 22 ust. 1 akapit pierwszy tego rozporządzenia każdy może dokonać wyboru prawa państwa, którego obywatelstwo posiada w chwili dokonywania wyboru lub w chwili śmierci, jako prawa, któremu podlega ogół spraw dotyczących jego spadku. Ponadto art. 22 ust. 2 uściśla, że wybór prawa powinien być wyraźnie dokonany w oświadczeniu w formie rozrządzenia na wypadek śmierci lub powinien wynikać z postanowień takiego rozrządzenia.

Komisja podkreślała, że art. 22 ust. 2 rozporządzenia Nr 650/2012 należy odczytywać w świetle jego motywu 39, zgodnie z którym wybór prawa może wynikać z treści rozrządzenia na wypadek śmierci, w szczególności gdy zmarły poczynił odniesienie do konkretnych przepisów prawa państwa swojego obywatelstwa.

W badanej sprawie, biorąc pod uwagę, że prawo litewskie jest prawem państwa członkowskiego, którego obywatelstwo posiadała zmarła w chwili śmierci, zdaniem TS, to prawo mogło zostać ważnie wybrane zgodnie z art. 22 ust. 1 rozporządzenia Nr 650/2012. Trybunał wskazał, że do sądu odsyłającego należy zweryfikowanie, czy wybór ten wynika z postanowień testamentu, którego dotyczy postępowanie główne zgodnie z art. 22 ust. 2 tego rozporządzenia.


Trybunał orzekł, że art. 4, 5, 7, 22 i 83 ust. 2 i 4 rozporządzenia Nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że wola spadkodawcy oraz umowa między osobami, które mogłyby zostać powołane do dziedziczenia, mogą prowadzić do określenia sądu właściwego w sprawach spadkowych i do stosowania prawa spadkowego państwa członkowskiego innego niż wynikałoby to z zastosowania kryteriów ustanowionych w tym rozporządzeniu.

Wyrok TS z 16.7.2020 r., E. E. (Prawo właściwe dla dziedziczenia), C-80/19




Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska   -  WPiA UKSW w Warszawie


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Wybór sądu i prawa właściwego dla dziedziczenia
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny