Wątpliwości sądu – odmowa wydania nakazu zapłaty

A A A

Jeśli z treści pozwu wynika, że nie ma pewności kto jest spadkobiercą dłużnika, sąd nie może wydać nakazu zapłaty, tylko jest zobowiązany do wyznaczenia rozprawy – stwierdził Sąd Najwyższy uwzględniając skargę nadzwyczajną.

Stan faktyczny

Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa w G. udzieliła W.B. pożyczkę w wysokości 14 tys. zł. Dwa miesiące po zawarciu umowy dłużnik zmarł i roszczenie o zwrot pożyczki stało się natychmiast wymagalne. Na wniosek wierzyciela Sąd Rejonowy w S. nakazem zapłaty zobowiązał żonę i dzieci pożyczkobiorcy, w tym jedno małoletnie, do solidarnej zapłaty ponad 24,7 tys. zł wraz z umownymi odsetkami. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 922 § 1 KC prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób dziedziczących po nim stosownie do odpowiednich przepisów KC. Natomiast z art. 924 i 925 KC wynika, że spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy i z tą też chwilą spadkobierca go nabywa. Mając to na uwadze oraz fakt, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w S. spadek po W.B. na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia nabyli z dobrodziejstwem inwentarza pozwani, to jako spadkobiercy byli obowiązani do zwrotu pożyczki powodowi.

Skarga nadzwyczajna

Prokurator Generalny wniósł skargę nadzwyczajną twierdząc, że z treści pozwu i dołączonych do niego dokumentów wynikało, iż przytoczone okoliczności budzą wątpliwości. Powód wskazał pozwanych, w tym małoletniego, jako następców prawnych dłużnika, mimo że następstwo to nie zostało wykazane, zaś już z samej treści pozwu wynikało, iż nabycie spadku na rzecz pozwanych, jeżeli nastąpiło, to z dobrodziejstwem inwentarza. Prokurator podkreślił, że zgodnie z art. 499 § 1 pkt 2 KPC nakaz zapłaty nie może być wydany, jeżeli według treści pozwu przytoczone okoliczności budzą wątpliwości, jakakolwiek więc wątpliwość co do prawdziwości podstawy faktycznej powództwa uniemożliwia wydanie nakazu zapłaty. W skardze zarzucono również naruszenie art. 319 KPC przez pominięcie w nakazie zapłaty zastrzeżenia, że pozwanym przysługuje prawo do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczoną odpowiedzialność. SKOK w G. wskazał, że nie przeprowadzono postępowania spadkowego po W.B., a sąd samodzielnie dokonał w tym zakresie ustaleń, sporządzając notatkę o wydaniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku z dobrodziejstwem inwentarza przez osoby wskazane w pozwie. Pomimo tych ustaleń w zaskarżonym nakazie zapłaty sąd nie umieścił zastrzeżenia o możliwości powołania się przez pozwanych na ograniczenie odpowiedzialności w postaci nabycia spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Stanowisko SN

Sąd Najwyższy uchylił w całości zaskarżony nakaz zapłaty i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w S. podkreślając, że w procesie o wykonanie zobowiązania należącego do długów spadkowych, powód-wierzyciel ma obowiązek wykazać, że pozwany nabył spadek po zmarłym dłużniku (zob. wyrok SN z 19.10.2007 r., I CNP 51/07, Legalis). Nie można bowiem rozumieć art. 6 KC w taki sposób, że to pozwany ma wykazać, iż dłużnikiem nie jest. Zgodnie z art. 1025 § 1 KC, wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć każda osoba, która ma w tym interes, również wierzyciel spadkodawcy, gdyż w ten sposób zostaje definitywnie wskazany dłużnik, od którego może domagać się spełnienia świadczenia. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wierzyciel nie musi jednak przedstawiać sądowi postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku i może okoliczność następstwa prawnego danej osoby po spadkodawcy udowadniać wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi. Jednak jeśli wierzyciel nie dysponuje stwierdzeniem nabycia spadku powinien nie tylko wykazać, że dana osoba należy do kręgu spadkobierców ustawowych, ale także że spadkodawca nie pozostawił ważnego testamentu.

Sąd Najwyższy podkreślił, że w świetle art. 499 § 1 pkt 2 KPC to treść pozwu jest punktem odniesienia dla oceny, czy nakaz zapłaty może być wydany. W realiach tej sprawy wątpliwości uniemożliwiające to istniały, gdyż sam powód twierdził, że nie zostało przeprowadzone postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku. Nie było więc pewne, kto jest spadkobiercą, a w rezultacie pozwanym, mimo że, jak się później okazało, powód wskazał właściwe osoby. Powód mógł wykazać, że pozwani są domniemanymi spadkobiercami W.B., ponieważ w chwili złożenia pozwu od kilku miesięcy było prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku przez pozwanych wydane na wniosek innego banku. W rezultacie należy stwierdzić, że powód nie wykazał, kto jest pozwanym w sprawie, zaś wątpliwości usunął dopiero w trakcie postępowania referendarz sądowy, co nie zmienia oceny, że w świetle pozwu okoliczności, kto jest pozwanym, budziły wątpliwości, co stało na przeszkodzie wydaniu nakazu.

Odnosząc się do zarzutu rażącego naruszenia art. 319 KPC, SN stwierdził, że ograniczenie odpowiedzialności dłużnika, o którym mowa w tym przepisie, dotyczy m.in. odpowiedzialności spadkobiercy za długi spadkowe w wypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo w spisie inwentarza stanu czynnego spadku. W ocenie SN zastrzeżenie takie jest obligatoryjne i dokonywane przez sąd z urzędu. Dlatego, jeśli sąd nie zastrzegł w wyroku, że pozwany ponosi odpowiedzialność z określonych składników albo do wysokości ich wartości pomimo istnienia takiego obowiązku, pozwany może złożyć wniosek o uzupełnienie wyroku.

W uzasadnieniu wyroku podkreślono, że istotne znaczenie w tej sprawie mają okoliczności wskazujące, że zaskarżenie kwestionowanego orzeczenia zmierza do urzeczywistnia zasady sprawiedliwości społecznej. W.B. w chwili zawierania umowy o pożyczkę był już skazany za znęcanie się nad żoną i dziećmi, sąd zastosował wobec niego m.in. środek karny w postaci obowiązku opuszczenia wspólnego mieszkania oraz wydał zakaz kontaktowania się z pokrzywdzonymi, co wskazuje na drastyczny sposób działania sprawcy. W ciągu kilku miesięcy 2007 r. W.B. zaciągnął kilka kredytów w różnych bankach, wszystkie bez wiedzy i zgody małżonki. W związku z roszczeniami kierowanymi do pozwanych przez inne banki przeprowadzone zostało postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku na rzecz pozwanych z dobrodziejstwem inwentarza, którego spis wykazał, że skład i wartość tego majątku była minimalna, znacznie niższa niż dochodzona przez powoda kwota. W ocenie SN okoliczności sprawy wskazują, że obarczenie pozwanych długiem ponad zakres odpowiedzialności wynikającej z przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza byłoby sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej.

Wyrok SN z 3.8.2021 r., I NSNc 24/20


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Wątpliwości sądu – odmowa wydania nakazu zapłaty
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny