Warunki przyznania statusu uchodźcy

A A A

Skarżący w postępowaniach krajowych są obywatelami państw trzecich, którzy złożyli wnioski o zezwolenie na pobyt czasowy (jednocześnie ubiegają się o azyl) w Niderlandach. Twierdzili, że w państwach pochodzenia obawiają się prześladowań, zwłaszcza ze względu na swoją homoseksualność. Wnioski zostały oddalone przez niderlandzki organ jako niewiarygodne. W uzasadnieniu wskazano, że podejmując decyzje dotycząca pobytu organ nie może oprzeć się wyłącznie na podnoszonej orientacji seksualnej osoby ubiegającej się o azyl bez jakiejkolwiek oceny jej wiarygodności. Rozpatrujący odwołania skarżących sąd uznał m.in. że w toku postępowania w sprawie wniosku o udzielenie azylu nie wykazali wiarygodności swoich oświadczeń dotyczących homoseksualności.

W pytaniu prejudycjalnym niderlandzki sąd zmierzał do ustalenia, czy art. 4 dyrektywy 2004/83 w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osoby, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony oraz zawartości przyznawanej ochrony interpretowany w świetle postanowień Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (dalej jako: Karta), zakreśla właściwym organom krajowym, działającym pod kontrolą sądu, pewne granice przy ocenie faktów i okoliczności dotyczących podnoszonej orientacji seksualnej osoby ubiegającej się o azyl, której wniosek opiera się na obawie przed prześladowaniem ze względu na tę orientację?

Na wstępie TS wskazał, że wbrew twierdzeniom skarżących – zgodnie z którymi właściwe organy krajowe zajmujące się badaniem wniosków o udzielenie azylu motywowanych obawą przed prześladowaniem ze względu na orientację seksualną osoby ubiegającej się o azyl powinny uznać wskazywaną przez nią orientację seksualną za fakt udowodniony na podstawie samych tylko oświadczeń wnioskodawcy – te oświadczenia powinny stanowić jedynie punkt wyjścia w procesie badania faktów i okoliczności przewidzianym w art. 4 dyrektywy 2004/83. Z tego przepisu wynika, że w ramach badania państwa członkowskie mogą uznać za obowiązek wnioskodawcy, aby ten wskazał, tak szybko, jak jest to możliwe, wszystkie elementy potrzebne do uzasadnienia wniosku o udzielenie międzynarodowej ochrony, a państwo członkowskie, we współpracy z tym wnioskodawcą, ocenia istotne elementy tego wniosku. Ponadto, z art. 4 ust. 5 dyrektywy 2004/83 wynika, że jeżeli wymogi wymienione w lit. a)–e) tego przepisu nie zostały spełnione, oświadczenia osób ubiegających się o azyl dotyczące podnoszonej orientacji seksualnej mogą wymagać potwierdzenia. W opinii TS chociaż obowiązkiem osoby ubiegającej się o azyl jest wskazanie orientacji seksualnej, co stanowi istotny element jej sfery osobistej, wnioski o udzielenie statusu uchodźcy uzasadniane obawą przed prześladowaniem ze względu na orientację – tak jak wnioski uzasadniane innymi powodami prześladowania – mogą podlegać procesowi oceny przewidzianemu w art. 4 tej dyrektywy. Jednak szczegółowe zasady dokonywania przez właściwe organy oceny oświadczeń oraz dokumentacji i innego materiału dowodowego przedstawianych na poparcie takich wniosków powinny być zgodne z przepisami dyrektyw 2004/83 i 2005/85 w sprawie ustanowienia minimalnych norm dotyczących procedur nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich oraz z prawami podstawowymi gwarantowanymi w Karcie (w tym prawem do poszanowania godności człowieka oraz prawem do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego).

W wyroku M. (C 277/11, pkt 64) TS orzekł, że ocena faktów i okoliczności przewidziana w art. 4 dyrektywy 2004/83 dokonywana jest na dwóch różnych etapach. Pierwszy etap dotyczy ustalenia okoliczności faktycznych, które mogą stanowić dowody przemawiające na korzyść wniosku, podczas gdy drugi etap dotyczy oceny prawnej tych dowodów, polegającej na zadecydowaniu o tym, czy w świetle okoliczności charakteryzujących dany przypadek spełnione zostały przesłanki materialne udzielenia ochrony międzynarodowej przewidziane w art. 9 i 10 lub 15 dyrektywy 2004/83. W ramach pierwszego etapu, w który dokładnie wpisuje się pytanie sądu odsyłającego TS wskazał, że o ile państwa członkowskie mogą uznać, że zazwyczaj do wnioskodawcy – który zresztą najlepiej może przedstawić elementy konieczne dla wykazania swojej własnej orientacji seksualnej – należy przedstawienie dowodów koniecznych dla uzasadnienia jego wniosku, o tyle na danym państwie ciąży obowiązek współpracy z wnioskodawcą w trakcie ustalania elementów istotnych dla tego wniosku, zgodnie z art. 4 ust. 1 tej dyrektywy (wyrok M., pkt 65).

Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 3 lit. c) dyrektywy 2004/83 ta ocena powinna być przeprowadzana w sposób indywidualny i z uwzględnieniem konkretnej sytuacji i uwarunkowań osobistych wnioskodawcy, obejmujących takie czynniki jak: pochodzenie, płeć i wiek. W ten sposób organ będzie mógł stwierdzić, czy działania, których doświadczył lub na które mógł być narażony wnioskodawca, mogły stanowić prześladowania lub poważną krzywdę. Ponadto, w ramach weryfikacji przeprowadzanych przez właściwe organy na podstawie art. 4, w sytuacji gdy określone aspekty oświadczeń osoby ubiegającej się o azyl nie są poparte dokumentacją lub innym materiałem dowodowym, aspekty te nie wymagają potwierdzenia, o ile spełnione są łącznie przesłanki z art. 4 ust. 5 lit. a)–e) tej dyrektywy.

Trybunał podkreślił, że art. 4 ust. 3 lit. c) dyrektywy 2004/83 nakłada na właściwe organy obowiązek przeprowadzenia oceny z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji i uwarunkowań osobistych wnioskodawcy oraz że art. 13 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2005/85 wymaga od tych samych organów prowadzenia przesłuchania z uwzględnieniem osobistych lub ogólnych okoliczności towarzyszących złożeniu wniosku o udzielenie azylu. O ile przesłuchania obejmujące stereotypowe pojęcia mogą stanowić użyteczne narzędzie pozostające w dyspozycji właściwych organów dla potrzeb tej oceny, o tyle ocena wniosków o udzielenie statusu uchodźcy wyłącznie na podstawie stereotypowych pojęć kojarzonych z osobami homoseksualnymi nie spełnia wymogów ww. przepisów, ponieważ nie pozwala na uwzględnienie przez te organy indywidualnej i osobistej sytuacji konkretnej osoby ubiegającej się o azyl.

Trybunał orzekł, że przepisy art. 4 ust. 3 lit. c) dyrektywy 2004/83 oraz art. 13 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2005/85 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, aby w ramach badania przez właściwe organy krajowe, działające pod kontrolą sądu, okoliczności dotyczących podnoszonej orientacji seksualnej osoby ubiegającej się o azyl, której wniosek motywowany jest obawą przed prześladowaniem ze względu na tę orientację, oświadczenia wnioskodawcy, jak również materiał dowodowy przedstawione na poparcie tego wniosku były przedmiotem oceny przeprowadzanej przez te organy w drodze przesłuchań opartych wyłącznie na stereotypowych pojęciach dotyczących zachowań osób homoseksualnych.

Trybunał stwierdził, że o ile organy krajowe mają prawo, w stosownym przypadku, przeprowadzać przesłuchania w celu dokonania oceny faktów i okoliczności dotyczących podnoszonej przez osobę ubiegającą się o azyl orientacji seksualnej, o tyle przesłuchania dotyczące szczegółów praktyk seksualnych tego wnioskodawcy są sprzeczne z prawami podstawowymi gwarantowanymi w Karcie, a zwłaszcza z prawem do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego (art. 7 Karty).

Trybunał wskazał, że z art. 4 ust. 1 dyrektywy 2004/83 wynika, iż państwa członkowskie mogą uznać za obowiązek wnioskodawcy, aby ten wskazał, „tak szybko, jak jest to możliwe”, wszystkie elementy potrzebne do uzasadnienia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Jednak ze względu na delikatny charakter pytań dotyczących sfery osobistej danej osoby, a zwłaszcza jej orientacji seksualnej, nie można wyprowadzać wniosku o braku jej wiarygodności wyłącznie na tej podstawie, że z powodu niechęci do ujawniania intymnych aspektów życia ta osoba nie zadeklarowała od początku swojej homoseksualności. Trybunał zauważył, że przewidziany w art. 4 ust. 1 dyrektywy 2004/83 obowiązek wskazania wszystkich elementów potrzebnych do uzasadnienia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej „tak szybko, jak jest to możliwe”, jest złagodzony wymogiem nałożonym na właściwe organy na mocy art. 13 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2005/85 oraz art. 4 ust. 3 dyrektywy 2004/83, polegającym na prowadzeniu przesłuchania z uwzględnieniem osobistych lub ogólnych okoliczności towarzyszących złożeniu wniosku, w szczególności bezbronności wnioskodawcy, oraz przeprowadzeniu indywidualnej oceny z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji i uwarunkowań osobistych każdego wnioskodawcy.

Trybunał orzekł, że art. 4 ust. 3 dyrektywy 2004/83 oraz art. 13 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2005/85 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, aby w ramach tego samego badania właściwe organy krajowe stwierdzały brak wiarygodności danej osoby ubiegającej się o azyl z tego jedynie powodu, że wskazywana orientacja seksualna tego wnioskodawcy nie została podniesiona w pierwszym wniosku, w którym mógł on przedstawić powody prześladowania.

Wyrok z 2.12.2014 r., A, C 148/13 do C 150/13

Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska - adiunkt na WPiA UKSW w Warszawie

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Warunki przyznania statusu uchodźcy
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny