Uznawanie i wykonywanie orzeczeń arbitrażowych

A A A

Głównymi akcjonariuszami spółki Lietuvos dujos AB (dalej jako: LD) byli: spółka prawa niemieckiego E.ON Ruhrgas International GmbH (dalej jako: E.ON), spółka prawa rosyjskiego Gazprom OAO oraz Republika Litewska. W marcu 2004 r. akcjonariusze zawarli umowę, która w pkt 7.14 zawierała klauzulę arbitrażową. Zgodnie z tą klauzulą „wszelkie spory, nieporozumienia i sprzeciwy związane z niniejszą umową, a także kwestie jej naruszenia, ważności, wejścia w życie lub rozwiązania są ostatecznie rozstrzygane w drodze arbitrażu”. W marcu 2011 r. Litwa, reprezentowana przez ministerstwo, wytoczyła powództwo przeciwko LD oraz jej dyrektorowi generalnemu V. Valentukevičiusowi, a także przeciwko W. Gołubiewowi i K. Selezniewowi, obywatelom rosyjskim, którzy zostali mianowani przez Gazprom na członków organu zarządzającego LD. Uznając, że powództwo narusza przewidzianą w art. 7.14 umowy akcjonariuszy klauzulę arbitrażową, w sierpniu 2011 r. Gazprom złożył do Instytutu Arbitrażowego Izby Gospodarczej w Sztokholmie (dalej jako: IA) wniosek o wszczęcie postępowania arbitrażowego przeciwko ministerstwu, w szczególności o nakazanie ministerstwu zakończenia toczącego się przed wileńskim sądem postępowania. W wydanym orzeczeniu (dalej jako: orzeczenie arbitrażowe z 31.7.2012 r.) IA stwierdził częściowe naruszenie klauzuli arbitrażowej zawartej w umowie akcjonariuszy i nakazał ministerstwu w szczególności wycofać lub ograniczyć niektóre żądania, z którymi wystąpiło ono do wileńskiego sądu. Postanowieniem z września 2012 r. wileński sąd zdecydował o wszczęciu postępowania dotyczącego działań LD. Stwierdził również, że ten pozew należy do jego właściwości i że zgodnie z litewskim prawem nie może on zostać poddany arbitrażowi. LD oraz V. Valentukevičius, W. Gołubiew i K. Selezniew wnieśli od tego orzeczenia środek odwoławczy do litewskiego sądu apelacyjnego. Ponadto, Gazprom w ramach innego postępowania złożył do tego sądu wniosek o uznanie i wykonanie na Litwie orzeczenia arbitrażowego z 31.7.2012 r. Postanowieniem z grudnia 2012 r. sąd apelacyjny odrzucił ten ostatni wniosek. Sąd stwierdził, że IA nie mógł orzec w kwestii już podniesionej przed wileńskim sądem i przez ten sąd rozpatrzonej oraz, że orzekając w tej kwestii, sąd polubowny naruszył art. V ust. 2 lit. a) Konwencji o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych (dalej jako: Konwencja nowojorska). Ponadto, sąd apelacyjny wskazał, że w orzeczeniu arbitrażowym z 31.7.2012 r., o którego uznanie i wykonanie wniesiono, IA nie tylko ograniczył zdolność ministerstwa do czynności procesowych przed litewskim sądem dotyczących wszczęcia dochodzenia w sprawie działań LD, lecz także odmówił temu sądowi krajowemu kompetencji, którą on dysponuje, do orzekania w przedmiocie swojej właściwości. W ten sposób IA naruszył suwerenność państwową Republiki Litewskiej, co jest sprzeczne z litewskim i międzynarodowym porządkiem publicznym. Zdaniem sądu apelacyjnego odmowę uznania orzeczenia uzasadniał również art. V ust. 2 lit. b) Konwencji nowojorskiej.

Poprzez pytania prejudycjalne Lietuvos Aukščiausiasis Teismas zmierzał do ustalenia, czy rozporządzenie Nr 44/2001 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych, należy interpretować w ten sposób, że stoi ono na przeszkodzie temu, aby sąd państwa członkowskiego uznał i wykonał orzeczenie arbitrażowe zakazujące stronie występowania z określonymi żądaniami przed sądem tego państwa, bądź odmówił jego uznania i wykonania?

Przy ustalaniu, czy spór wchodzi w zakres stosowania rozporządzenia Nr 44/2001, należy wziąć pod uwagę jedynie przedmiot tego sporu (wyrok Rich, C 190/89, pkt 26). W odniesieniu do przedmiotu rozpatrywanej sprawy TS stwierdził, że z postanowienia odsyłającego wynika, że Lietuvos Aukščiausiasis Teismas rozpatruje skargę kasacyjną na postanowienie sądu apelacyjnego odmawiające uznania i wykonania orzeczenia arbitrażowego, kwalifikowanego przez sąd odsyłający jako „anti suit injunction”, w którym sąd polubowny nakazał ministerstwu wycofać lub ograniczyć niektóre żądania, z którymi wystąpiło ono do sądów litewskich. Jednocześnie do sądu odsyłającego została także wniesiona skarga kasacyjna na wydane przez sąd apelacyjny postanowienie utrzymujące w mocy orzeczenie sadu wileńskiego o wszczęciu postępowania dotyczącego działań LD, która to skarga zdaniem sądu odsyłającego stanowi sprawę z zakresu prawa cywilnego w rozumieniu art. 1 ust. 1 rozporządzenia Nr 44/2001.

Trybunał stwierdził, że orzeczenie wydane przez sąd państwa członkowskiego zabraniające stronie korzystania z innych środków prawnych niż arbitraż oraz dalszego prowadzenia postępowania przed sądem innego państwa członkowskiego właściwym na mocy rozporządzenia Nr 44/2001 jest niezgodne z tym rozporządzeniem (wyrok Allianz i Generali Assicurazioni Generali, C 185/07). Ponadto, takie orzeczenie narusza ogólną unijną zasadę, zgodnie z którą każdy sąd sam ustala, na podstawie właściwych przepisów, czy jest on właściwy do rozstrzygnięcia wniesionego do niego sporu. Rozporządzenie Nr 44/2001 nie zezwala, poza ograniczeniem do kilku wyjątków, na kontrolę jurysdykcji sądu jednego państwa członkowskiego przez sąd innego państwa członkowskiego. Jurysdykcja ta określona jest bezpośrednio przez reguły ustanowione w tym rozporządzeniu, w tym reguły dotyczące zakresu jego stosowania. Trybunał podkreślił, że sąd jednego państwa członkowskiego nie jest więc w żadnym przypadku w uprzywilejowanej pozycji, aby wypowiadać się w przedmiocie jurysdykcji sądu innego państwa członkowskiego (wyrok Allianz i Generali Assicurazioni Generali, pkt 29). Trybunał stwierdził w szczególności, że utrudnienie – poprzez taki nakaz – korzystania przez sąd państwa członkowskiego z kompetencji, które rozporządzenie Nr 44/2001 przyznaje temu sądowi, podważa zaufanie, które państwa członkowskie pokładają nawzajem w swoich systemach prawnych oraz w organach sądowych, a także może pozbawić skarżącego, który uznaje zapis na sąd polubowny za nieważny, niewykonalny lub nienadający się do realizacji, dostępu do sądu państwowego, do którego on się zwrócił (wyrok Allianz i Generali Assicurazioni Generali, pkt 30, 31).

W niniejszej sprawie jednak sąd odsyłający nie pytał o zgodność z rozporządzeniem Nr 44/2001 takiego rozstrzygnięcia wydanego przez sąd państwa członkowskiego, lecz o zgodność z tym rozporządzeniem ewentualnego uznania i wykonania przez sąd państwa członkowskiego orzeczenia arbitrażowego, które zawiera nakaz zobowiązujący stronę postępowania arbitrażowego do ograniczenia zakresu żądań przedstawionych w ramach postępowania toczącego się przed sądem tego samego państwa członkowskiego.

Trybunał stwierdził, że sądownictwo polubowne nie jest objęte zakresem stosowania rozporządzenia Nr 44/2001, ponieważ to rozporządzenie reguluje tylko spory jurysdykcyjne pomiędzy sądami państw członkowskich. Ze względu na to, że sądy polubowne nie stanowią sądów państwowych, w niniejszej sprawie taki spór w rozumieniu rozporządzenia Nr 44/2001 nie występuje. W odniesieniu do zasady wzajemnego zaufania, którą państwa członkowskie przyznają swoim systemom prawnym i organom sądowym, a która to zasada wyrażona jest poprzez harmonizację przepisów dotyczących jurysdykcji w ramach systemu utworzonego przez rozporządzenie Nr 44/2001, TS stwierdził, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, ze względu na fakt, iż nakaz został wydany przez sąd polubowny, nie można rozważać naruszenia tej zasady polegającego na ingerencji sądu państwa członkowskiego w jurysdykcję sądu innego państwa członkowskiego. Podobnie w okolicznościach niniejszej sprawy nałożony przez sąd polubowny na stronę zakaz występowania z określonymi żądaniami przed sądem państwa członkowskiego nie pozbawia tej strony ochrony sądowej, ponieważ w ramach postępowania w sprawie uznania i wykonania takiego orzeczenia arbitrażowego ta strona może sprzeciwić się uznaniu i wykonaniu, a ponadto, sąd krajowy powinien stwierdzić – na podstawie mającego zastosowanie krajowego prawa procesowego oraz prawa międzynarodowego – czy orzeczenie to należy uznać i wykonać, czy też nie.

Trybunał stwierdził, że nieprzestrzeganie orzeczenia arbitrażowego z 31.7.2012 r. przez ministerstwo w ramach postępowania dotyczącego wszczęcia postępowania w sprawie działań LD nie może prowadzić do nałożenia na niego sankcji przez sąd innego państwa członkowskiego. Postępowanie w sprawie uznania i wykonania tego orzeczenia arbitrażowego podlega regułom prawa krajowego oraz prawa międzynarodowego, które znajdują zastosowanie w państwie członkowskim, w którym wnoszono o to uznanie i wykonanie, a nie rozporządzeniu Nr 44/2001. Zdaniem TS, w okolicznościach faktycznych w postępowaniu głównym, ewentualne ograniczenie kompetencji przysługującej sądowi państwa członkowskiego, przed którym równolegle zawisł spór, do ustalenia własnej właściwości może być jedynie rezultatem uznania i wykonania orzeczenia arbitrażowego przez sąd tego samego państwa na podstawie prawa procesowego tego państwa członkowskiego oraz, w razie potrzeby, w oparciu o Konwencję nowojorską regulującą kwestię, która nie jest objęta zakresem stosowania rozporządzenia Nr 44/2001. Jeśli zatem Konwencja nowojorska reguluje materię wyłączoną z zakresu stosowania rozporządzenia Nr 44/2001, ta Konwencja nie obejmuje „sprawy szczególnej” w rozumieniu art. 71 ust. 1 tego rozporządzenia. Artykuł 71 rozporządzenia Nr 44/2001 reguluje jedynie relacje między tym rozporządzeniem a konwencjami dotyczącymi spraw szczególnych, które są objęte zakresem stosowania tego rozporządzenia (wyrok TNT Express Nederland, C 533/08, pkt 48, 51).

Reasumując TS orzekł, że przepisy rozporządzenia Nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie temu, aby sąd państwa członkowskiego uznał i wykonał orzeczenie arbitrażowe zakazujące stronie występowania z określonymi żądaniami przed sądem tego państwa członkowskiego, bądź odmówił jego uznania i wykonania, ponieważ to rozporządzenie nie reguluje kwestii uznawania i wykonywania w państwie członkowskim orzeczenia arbitrażowego wydanego przez sąd polubowny w innym państwie członkowskim.

Wyrok TS z 13.5.2015 r., Gazprom, C 536/13

Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska - adiunkt na WPiA UKSW w Warszawie

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Uznawanie i wykonywanie orzeczeń arbitrażowych
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny