Ustalenie wartości majątku wspólnego bez uwzględnienia hipoteki zabezpieczającej kredyt

A A A

W sprawie o podział majątku wspólnego małżonków, obejmującego nieruchomość obciążoną hipoteką zabezpieczającą udzielony małżonkom kredyt bankowy, sąd – przyznając tę nieruchomość na własność jednego z nich – ustala jej wartość z pominięciem wartości obciążenia hipotecznego, chyba że zachodzą istotne powody przemawiające za jego uwzględnieniem – uznał Sąd Najwyższy.

Stan faktyczny

Małżonkowie E.G. i R.G. kupili lokal mieszkalny ze środków pochodzących z kredytu. Po rozpadzie związku, R.G. wyprowadził się z mieszkania, ale w dalszym ciągu opłacał podatek od nieruchomości oraz ubezpieczenie kredytu, natomiast zamieszkująca lokal wraz z synem E.G. spłacała raty kredytu. Po orzeczeniu rozwodu byli małżonkowie nie mogli porozumieć się co do podziału majątku. Spór dotyczył tego, czy należy uwzględnić obciążenie hipoteczne wynoszące ponad 114 tys. zł przy ustalaniu wartości mieszkania, którego wartość szacowano na ponad 280 tys. zł. Sąd I instancji uznał, że przy określeniu wartości skła­d­ników majątku wspólnego należy uwzględnić obciążenie zmieniające rzeczywistą wartość tych składników majątkowych, w tym obciążenia hipoteczne.

Pytanie prawne

Sąd II instancji wskazując na rozbieżności w orzecznictwie zwrócił się do SN o rozstrzygnięcie: „Czy dokonując z urzędu w postępowaniu o podział majątku objętego dotychczas wspólnością majątkową małżeńską ustalenia składu i wartości majątku wspólnego (art. 567 § 3 w zw. z art. 684 KPC), sąd określa wartość nieruchomości należącej do majątku podlegającego podziałowi, przy uwzględnieniu jej obciążenia hipotecznego?”.


Zgodnie z art. 567 § 3 w zw. z art. 684 KPC, obowiązkiem sądu w sprawie o podział majątku wspólnego jest ustalenie składu i wartości majątku podlegającego podziałowi, przy czym podział ten obejmuje składniki należące do tego majątku w czasie ustania wspólności ustawowej i nadal w nim obecne w czasie orzekania o podziale (zob. postanowienie SN z 7.4.1994 r., III CZP 41/94, Legalis). W uzasadnieniu pytania określono, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż sąd może dzielić jedynie tylko aktywa, nie może natomiast dokonywać podziału lub rozliczenia niespłaconych jeszcze długów, obciążających nadal oboje małżonków na skutek czynności prawnych podjętych przez nich w czasie trwania wspólności.

W judykaturze dominuje pogląd, że przy szacowaniu składników majątku wspólnego należy uwzględnić obciążenie zmieniające rzeczywistą wartość tych składników majątkowych, w szczególności obciążenie o charakterze prawnorzeczowym, za które ponosi odpowiedzialność każdorazowy właściciel nieruchomości, zwłaszcza obciążenie hipoteką i prawami dożywocia. Wartość takich obciążeń odlicza się zarówno przy ustalaniu wartości składników majątku wspólnego, jak i przy zaliczeniu wartości przyznanej jednemu z małżonków nieruchomości na poczet przysługującego mu udziału w majątku wspólnym (zob. postanowienie SN z 26.9.2013 r., II CSK 650/12, Legalis; postanowienie SN z 26.10.2011 r., I CSK 41/11, Legalis; postanowienie SN z 20.4.2011 r., I CSK 661/10, Legalis).

Drugie stanowisko opiera się na założeniu, że hipoteka obciążająca nieruchomość byłych małżonków będących zarówno dłużnikami osobistymi, jak i dłużnikami rzeczowymi banku (do chwili podziału) nie ma wpływu na wartość rynkową nieruchomości, przyjmowaną przez sąd za podstawę ustalenia wysokości spłaty lub dopłaty należnej drugiemu małżonkowi, który nie otrzymuje nieruchomości lub prawa do lokalu. Podział majątku wspólnego, w tym przyznanie prawa do lokalu jednemu z małżonków, nie rzutuje bowiem w jakikolwiek sposób na utrzymywanie się solidarnego i osobistego zobowiązania obojga małżonków do spłaty kredytu także po dokonaniu podziału majątku wspólnego. Podkreśla się przy tym, że małżonkowie mogą zbyć nieruchomość lub prawo do lokalu wspólnie i w porozumieniu na wolnym rynku i z uzyskanej ceny zaspokoić dług hipoteczny, dokonując podziału pozostałej kwoty między siebie, ewentualnie wynegocjować z bankiem stosowną zmianę umowy kredytowej. Decydując się na sądowy podział majątku wspólnego, małżonkowie muszą liczyć się z konsekwencjami regulacji tego postępowania przez obowiązujące normy prawa materialnego i procesowego (zob. postanowienie SN z 26.1.2017 r., I CSK 54/16, Legalis).

Stanowisko SN

Sąd Najwyższy uznał, że jeśli oboje małżonkowie (byli małżonkowie) pozostają po ustaniu wspólności ustawowej dłużnikami osobistymi banku, odpowiedzialnymi solidarnie za spłatę zobowiązania kredytowego zabezpieczonego hipoteką obciążającą prawo do lokalu mieszkalnego, sąd – określając wartość tego składnika majątkowego podlegającego podziałowi – bierze pod uwagę jego wartość rynkową bez uwzględnienia obciążenia hipotecznego. Jednocześnie jednak zastrzegł, że sąd ma obowiązek uwzględnić kwotę hipoteki, jeśli istnieją ważne powody uzasadniające takie działanie.

Uchwałą SN z 25.7.2019 r., III CZP 14/19


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Ustalenie wartości majątku wspólnego bez uwzględnienia hipoteki zabezpieczającej kredyt
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny