Ustalenie spadkobierców w postępowaniu administracyjnym

A A A

Organ administracji nie ma możliwości samodzielnego ustalenia spadkobierców zmarłej strony na podstawie oświadczeń potencjalnych jej następców prawnych. Dowodem istnienia takiego następstwa może być jedynie postanowienie sądu cywilnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialne poświadczenie aktu dziedziczenia – wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny.

Stan faktyczny

W trakcie postępowania w sprawie o ujawnienie B.O. jako wyłącznej właścicielki dwóch działek, najpierw zmarła wnioskodawczyni, a następnie jedna z uczestniczek postępowania. Starosta W. zawiesił prowadzone postępowanie oraz zobowiązał pozostałych uczestników postępowania – R.O. i M.O. do przedłożenia dokumentów potwierdzających nabycie praw do spadku po zmarłych. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego uchylił zaskarżone postanowienie i orzekł o zawieszeniu z urzędu prowadzonego postępowania. Jak wyjaśniono, zobowiązanie skierowane do R.O. i M.O. byłoby dopuszczalne jedynie w przypadku, gdyby podstawa zawieszenia postępowania wynikała z art. 97 § 1 pkt 4 KPA, co nie miało w tym przypadku miejsca. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że organ I instancji podjął czynności w celu ustalenia spadkobierców zmarłych osób, które okazały się bezskuteczne. Z ustaleń w internetowym rejestrze spadkowym oraz w sądach wynika, że nie toczyły się i nie toczą się postępowania spadkowe po wnioskodawczyni i uczestniczce. W rezultacie organ stwierdził, że obecnie nie jest możliwe wezwanie spadkobierców B.O. i M.C. do udziału w toczącym się postępowaniu, nie ustalono również, by w sprawie zachodziły okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 KPA, a zatem organ jest zobowiązany do zawieszenia postępowania z urzędu.

Orzeczenie WSA

R.O. i M.O. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie dowodziły, że organ I instancji miał możliwość ustalenia kręgu spadkobierców po wnioskodawczyni. Skarżące twierdziły, że w tożsamych postępowaniach informowały organ o ustawowych spadkobiercach B.O. oraz o tym, iż postępowanie spadkowe nie zostało jeszcze przeprowadzone. W uzasadnieniu skargi wskazano również osoby, które według wiedzy skarżących są spadkobiercami ustawowymi M.C.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił postanowienia organów I i II instancji. Istota sprawy sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy dla przyjęcia na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 KPA, że wezwanie spadkobierców zmarłej strony w celu dalszego prowadzenia postępowania jest możliwe, konieczne jest przedłożenie dokumentu potwierdzającego następstwo prawne tych spadkobierców, czy też wystarczające jest, iż osoby te są organowi znane w taki sposób, że jest możliwe zawiadomienie ich o toczącym się postępowaniu. Sąd uznał, że jeżeli wezwanie spadkobierców jest możliwe, czyli są znani oraz znane są ich adresy, nie ma podstaw do zawieszenia postępowania. Jak wyjaśniono, wykazanie następstwa prawnego na podstawie orzeczenia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub na podstawie poświadczenia dziedziczenia nie jest warunkiem prowadzenia postępowania administracyjnego, dziedziczenie następuje bowiem zgodnie z art. 922 § 1 KC, z chwilą śmierci spadkodawcy. Jedynie w sytuacji, gdyby organ administracji miał wiarygodne informacje o sporze o dziedziczenie mógłby domagać się przedłożenia stwierdzenia nabycia spadku czy aktu poświadczenia dziedziczenia (zob. wyrok NSA z 9.12.2015 r., II OSK 916/14, Legalis). Ponieważ skarżące twierdzą, że są w stanie wskazać następców prawnych zmarłych stron, a nawet częściowo organy już posiadają o nich wiedzę, nie było podstaw do zawieszenia postępowania.

Stanowisko NSA

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku wskazano na rozbieżność w orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącą sytuacji, gdy w toku postępowania administracyjnego umiera jedna z jego stron. W części orzeczeń sądy przyjęły, że ponieważ przepisy KPA nie wymagają by spadkobiercy legitymowali się dokumentem potwierdzającym fakt dziedziczenia po zmarłej stronie, to wystarczy by żyjące osoby zainteresowane wskazały organowi osoby, które ich zdaniem są spadkobiercami, albo by organ sam takich osób poszukiwał (zob. wyrok NSA z 7.7.2017 r., II OSK 2702/15, Legalis).

Drugi pogląd opiera się na założeniu, że jedynie postanowienie sądu cywilnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialne poświadczenie aktu dziedziczenia mogą być dowodem istnienia następstwa prawego po zmarłej stronie postępowania administracyjnego. W rezultacie organ nie może czynić ustaleń w tym zakresie na podstawie oświadczeń potencjalnych następców prawnych (zob. wyrok NSA z 20.2.2020 r., I OSK 1977/18, Legalis; wyrok NSA z 22.6.2017 r., I OSK 2933/16, Legalis).

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił drugie ze wskazanych stanowisk podkreślając, że zgodnie z art. 1025 § 2 KC, dopiero w chwili wydania przez sąd powszechny postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzenia przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia, rodzi się domniemanie, że dana osoba jest spadkobiercą. Ponieważ w art. 97 § 1 pkt 1 KPA mowa jest o „spadkobiercach”, to należy przyjąć, że do momentu wydania jednego z tych dwóch dokumentów, spadkobiercy nie są ustaleni. Organ administracyjny nie może zasadniczo sam ustalić praw do spadku po zmarłej stronie a zatem wezwanie spadkobierców, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 1 KPA, a właściwie zawiadomienie następców prawnych zmarłej strony o toczącym się postępowaniu nie jest możliwe.


Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przedstawiona wyżej rozbieżność orzecznictwa zasadniczo nie dotyczy postępowań, których przedmiotem są prawa rzeczowe do nieruchomości. Istotne znaczenie ma bowiem charakter tych praw i konieczność zapewnienia pewności obrotu nieruchomościami a w związku z tym istnienie szczególnych regulacji prawnych takich jak np. wymóg zachowania szczególnej formy czynności prawnej przy dokonywaniu obrotu nieruchomościami, instytucja ksiąg wieczystych czy obowiązek prowadzenia aktualnej ewidencji gruntów i budynków. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że ponieważ w sprawie, która dotyczy ujawnienia w ewidencji gruntów i budynków osoby właściciela nieruchomości, wskazane wyżej dokumenty nie zostały przedłożone oraz ustalono, że nie toczyły się w tym przedmiocie żadne postępowania sądowe, organ I instancji zasadnie zawiesił postępowanie.

Wyrok NSA z 27.8.2021 r., I OSK 438/21


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Ustalenie spadkobierców w postępowaniu administracyjnym
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny