Usługi społeczeństwa informacyjnego

A A A

Stan faktyczny

Airbnb Ireland UC (spółka prawa irlandzkiego z siedzibą w Dublinie, dalej jako: AI), należy do grupy Airbnb i należy w 100% do Airbnb Inc. (z siedzibą w Stanach Zjednoczonych). AI zarządza, dla wszystkich użytkowników mających siedzibę poza terytorium Stanów Zjednoczonych, platformą internetową, która ma na celu umożliwienia nawiązania kontaktu przez gospodarzy (przedsiębiorców i osoby prywatne), posiadający miejsca zakwaterowania na wynajem, z jednej strony, z osobami poszukującymi tego rodzaju zakwaterowania, z drugiej strony.

Stowarzyszenie na rzecz zakwaterowania i turystyki zawodowej (AHTOP) złożyło skargę, wytaczając jednocześnie powództwo adhezyjne, w szczególności, w związku z prowadzeniem przez AI w okresie od 11.4.2012 r. do 24.1.2017 r. działalności w zakresie pośrednictwa i zarządzania nieruchomościami oraz funduszami handlowymi bez licencji zawodowej wymaganej zgodnie z francuską ustawą regulującą warunki wykonywania działalności w zakresie niektórych transakcji dotyczących nieruchomości i funduszy handlowych (dalej jako: ustawa Hogueta). Na poparcie swojej skargi stowarzyszenie to argumentuje, że AI nie ogranicza się do umożliwienia nawiązania dwóm stronom kontaktu za pośrednictwem platformy o tej samej nazwie, lecz oferuje dodatkowe usługi, charakterystyczne dla wykonywania działalność pośrednika w obrocie nieruchomościami.

Pytania prejudycjalne

– Czy art. 2 lit. a) dyrektywy 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 8.6.2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (dyrektywy o handlu elektronicznym) (Dz.Urz. L Nr 178/2000, s. 1) należy interpretować w ten sposób, że usługę pośrednictwa, która polega na umożliwieniu, za wynagrodzeniem, nawiązania za pośrednictwem platformy elektronicznej kontaktu pomiędzy potencjalnymi najemcami a wynajmującymi (będącymi bądź niebędącymi przedsiębiorcami) oferującymi usługę krótkoterminowego zakwaterowania, czemu towarzyszy świadczenie również szeregu usług dodatkowych, takich jak udostępnienie formularza określającego treść ich oferty, usługa fotograficzna, usługa w zakresie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej oraz gwarancja odszkodowania, czy narzędzie umożliwiające oszacowanie ceny najmu oraz usługi płatnicze towarzyszące świadczeniu usługi zakwaterowania, należy zakwalifikować jako „usługę społeczeństwa informacyjnego” objętą zakresem stosowania dyrektywy 2000/31?

– Czy art. 3 ust. 4 dyrektywy 2000/31 należy interpretować w ten sposób, że jednostka może w ramach postępowania karnego obejmującego powództwo adhezyjne sprzeciwić się stosowaniu wobec niej przepisów państwa członkowskiego ograniczających swobodny przepływ świadczonej przez nią z innego państwa członkowskiego usługi społeczeństwa informacyjnego, jeżeli nie spełniają one wszystkich przesłanek przewidzianych w odnośnym przepisie dyrektywy?


Stanowisko TS

1. Zakres pojęcia „usługi społeczeństwa informacyjnego”

Zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2015/1535 pojęcie „usługi społeczeństwa informacyjnego” obejmuje „każdą usługę normalnie świadczoną za wynagrodzeniem, na odległość, drogą elektroniczną i na indywidualne żądanie odbiorcy usług”. Celem usługi będącej przedmiotem postępowania głównego jest umożliwienie nawiązania, za wynagrodzeniem, kontaktu pomiędzy potencjalnymi najemcami a wynajmującymi oferującymi usługi krótkoterminowego zakwaterowania w celu umożliwienia tym pierwszym zarezerwowania zakwaterowania. Zdaniem TS wynika z tego, że usługa ta jest świadczona za wynagrodzeniem, nawet jeśli prowizja otrzymywana przez Airbnb Payments UK pochodzi wyłącznie od najemcy, a nie również od wynajmującego.

Ponadto, o ile umożliwienie nawiązania kontaktu między wynajmującym a najemcą następuje za pomocą platformy elektronicznej bez jednoczesnej obecności, z jednej strony, podmiotu świadczącego usługę pośrednictwa i, z drugiej strony, wynajmującego lub najemcy, usługa ta stanowi usługę świadczoną na odległość i drogą elektroniczną. Na żadnym etapie procesu zawierania umów między AI lub Airbnb Payments UK, z jednej strony, a wynajmującym lub najemcą, z drugiej strony, strony nie kontaktują się ze sobą inaczej niż za pośrednictwem platformy elektronicznej. Co więcej, dana usługa jest świadczona na indywidualne żądanie jej odbiorców, ponieważ zakłada ona zarówno umieszczenie ogłoszenia w Internecie przez wynajmującego, jak i indywidualne zapytanie najemcy zainteresowanego tym ogłoszeniem. W ocenie TS taka usługa spełnia cztery kumulatywne przesłanki, o których mowa w art. 1 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2015/1535, a zatem stanowi zasadniczo „usługę społeczeństwa informacyjnego” w rozumieniu dyrektywy 2000/31.

Z orzecznictwa TS wynika, że o ile usługa pośrednictwa, która spełnia wszystkie te przesłanki, stanowi zasadniczo usługę odrębną od usługi późniejszej, do której się odnosi i w związku z tym należy zakwalifikować ją jako „usługę społeczeństwa informacyjnego”. Jednak nie jest tak, jeżeli okaże się, że ta usługa pośrednictwa stanowi integralną część złożonej usługi, której głównym elementem jest usługa objęta inną kwalifikacją prawną (wyrok Asociación Profesional Elite Taxi, C-434/15, pkt 40).

W ocenie TS chociaż usługa pośrednictwa świadczona przez AI ma na celu umożliwienie wynajęcia miejsca zakwaterowania, to charakter powiązań występujących między tymi usługami nie uzasadnia odrzucenia możliwości zakwalifikowania tej usługi pośrednictwa jako „usługi społeczeństwa informacyjnego”. Taką usługę pośrednictwa można mianowicie oddzielić od samej transakcji dotyczącej nieruchomości, ponieważ jej celem jest nie tyle natychmiastowe wykonanie usługi zakwaterowania, ale raczej zapewnienie narzędzia ułatwiającego zawieranie umów dotyczących przyszłych transakcji w oparciu o ustrukturyzowaną listy dostępnych obiektów noclegowych, dostępną na noszącej tę samą nazwę platformie elektronicznej i odpowiadającą kryteriom przyjętym przez osoby poszukujące krótkoterminowego zakwaterowania. To stworzenie takiej listy, korzystne zarówno dla gospodarzy posiadających miejsce zakwaterowania do wynajęcia, jak i osób poszukujących takiego zakwaterowania, stanowi istotną charakterystykę platformy elektronicznej zarządzanej przez AI. Trybunał stwierdził, że zestawianie ofert w zharmonizowanym formacie, wspierane przez narzędzia służące do wyszukiwania, lokalizowania i porównywania tych ofert stanowi, ze względu na swoje znaczenie, usługę, której nie można uznać jedynie za usługę dodatkową w stosunku do usługi złożonej, objętej inną kwalifikacją prawną, a mianowicie usługi zakwaterowania. Ponadto usługa taka jak ta świadczona przez AI nie jest w żaden sposób niezbędna dla świadczenia usług zakwaterowania, tak z punktu widzenia najemców, jak i wynajmujących, ponieważ zarówno jedni, jak i drudzy dysponują wieloma innymi kanałami informacyjnymi, np. agencje nieruchomości, czy strony internetowe poświęcone wynajmowaniu nieruchomości. Sam fakt, że Airbnb Ireland bezpośrednio konkuruje z tymi kanałami, oferując swoim użytkownikom, zarówno najemcom, jak i wynajmującym, innowacyjną usługę opartą na specyfice działalności gospodarczej prowadzonej w środowisku społeczeństwa informacyjnego, nie pozwala wnioskować o jej niezbędności dla celów świadczenia usługi zakwaterowania. Zdaniem TS z akt sprawy nie wynika, aby AIRBNB Ireland ustalała kwotę czynszu żądaną przez wynajmujących korzystających z jej platformy lub ustalała granice tej kwoty. Poza tym udostępnia ona wynajmującym opcjonalne narzędzie umożliwiające oszacowanie ceny najmu w oparciu o średnie ceny rynkowe uzyskane z tej platformy, pozostawiając wyłączną odpowiedzialność za ustalanie wysokości czynszu wynajmującemu. Reasumując TS uznał, że usługa pośrednictwa, taka jak usługa świadczona przez AIRBNB Ireland, jako taka, nie może być uważana za integralną część usługi złożonej, której głównym elementem jest usługa zakwaterowania.

Zdaniem TS żadna z innych usług rozpatrywanych czy to łącznie, czy oddzielnie, nie podważa tego stwierdzenia. Przeciwnie, usługi te mają charakter dodatkowy, ponieważ nie stanowią one dla najemców celu samego w sobie, lecz sposób korzystania z usług pośrednictwa świadczonych przez AI lub oferowania usług zakwaterowania w najlepszy możliwy sposób (wyrok KPC Herning, C-71/18, pkt 38). Oprócz działalności polegającej na umożliwieniu nawiązania kontaktu pomiędzy wynajmującymi i najemcami za pośrednictwem platformy elektronicznej o tej samej nazwie, AI oferuje wynajmującym udostępnienie formularza określającego treść ich oferty, opcjonalną usługę fotograficzną nieruchomości przeznaczonej na wynajem i system, w którym wynajmujący i najemca mogą wystawić sobie nawzajem oceny, dostępny dla przyszłych wynajmujących i najemców. Trybunał stwierdził, że takie narzędzia są częścią koncepcji współdzielenia nieodłącznie związanej z platformami pośrednictwa, która pozwala, z jednej strony, poszukującym zakwaterowania na dokonanie w pełni świadomego wyboru pomiędzy ofertami zakwaterowania składanymi przez wynajmujących na platformie, a z drugiej strony, wynajmującym – na bycie w pełni poinformowanym o tym, czy najemców, z którymi mieliby zawrzeć umowę, są poważnymi kontrahentami. W ocenie TS tak jest, również odnośnie o zobowiązanie się przez Airbnb Payments UK, spółkę należącą do grupy Airbnb, do pobierania kwoty czynszu od najemców, a następnie przekazywanie jej wynajmującym. Takie warunki dotyczące płatności, które są wspólne dla wielu platform elektronicznych, stanowią narzędzie zabezpieczające transakcje między wynajmującymi i najemcami, których sama obecność nie może zmienić samego charakteru usługi pośrednictwa, w szczególności w przypadku gdy takim warunkom dotyczącym płatności nie towarzyszą, bezpośrednio ani pośrednio, kontrole cen usług zakwaterowania. Zdaniem TS również okoliczność, że AI oferuje najemcom gwarancję odszkodowania oraz, jako opcja, ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej, również nie zmienia kwalifikacji prawnej usługi pośrednictwa świadczonej przez taką platformę.

Trybunał uznał, że nawet rozpatrywane łącznie świadczenia (opcjonalne lub nie) oferowane przez AI nie pozwalają podważyć możliwości oddzielenia świadczonej przez tę spółkę usługi pośrednictwa i, w związku z tym, jej kwalifikacji jako „usługa społeczeństwa informacyjnego”, ponieważ zanegowanie tej możliwości spowodowałoby istotną zmianę charakterystycznych cech tej usługi. Paradoksalne byłoby również gdyby tego rodzaju dodatkowe usługi, stanowiące wartość dodaną i świadczone przez platformę elektroniczną na rzecz jej klientów, w szczególności w celu odróżnienia się od konkurentów, mogłyby, przy braku dodatkowych elementów, prowadzić do zmiany charakteru, a w konsekwencji kwalifikacji prawnej działalności tych ostatnich, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 46 jego opinii.

Trybunał orzekł, że art. 2 lit. a) dyrektywy 2000/31, który odsyła do art. 1 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2015/1535, należy interpretować w ten sposób, że usługę pośrednictwa, która polega na umożliwieniu, za wynagrodzeniem, nawiązania za pośrednictwem platformy elektronicznej kontaktu pomiędzy potencjalnymi najemcami a wynajmującymi (będącymi bądź niebędącymi przedsiębiorcami) oferującymi usługę krótkoterminowego zakwaterowania, czemu towarzyszy świadczenie również szeregu usług dodatkowych w stosunku do tej usługi pośrednictwa, należy zakwalifikować jako „usługę społeczeństwa informacyjnego” objętą zakresem stosowania dyrektywy 2000/31.

2. Ograniczenia swobodnego przepływu usług społeczeństwa informacyjnego

Na wstępie TS stwierdził, że przepisy będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym ograniczają swobodny przepływ usług społeczeństwa informacyjnego. Po pierwsze, wymogi sformułowane w ustawie Hogueta, a mianowicie zasadniczo obowiązek posiadania licencji zawodowej, dotyczą podejmowania działalności usługowej umożliwiającej nawiązywanie kontaktu pomiędzy gospodarzami dysponującymi miejscami zakwaterowania i osobami poszukujących takiego zakwaterowania w rozumieniu art. 2 lit. h) pkt (i) dyrektywy 2000/31 i nie należą do żadnej z kategorii wyłączonych zgodnie z art. 2 lit. h) pkt (ii) tej dyrektywy. Po drugie, są one stosowane w szczególności do usługodawców mających siedzibę w państwach członkowskich innych niż Francja, utrudniając im w ten sposób świadczenie usług w tym państwie.

Zgodnie z art. 3 ust. 4 dyrektywy 2000/31 państwa członkowskie mogą podejmować środki mające na celu odstąpienie od zasady swobodnego przepływu usług społeczeństwa informacyjnego w odniesieniu do wchodzącej w zakres koordynowanej dziedziny danej usługi społeczeństwa informacyjnego pod warunkiem spełnienia dwóch kumulatywnych warunków. Po pierwsze, zgodnie z art. 3 ust. 4 lit. a) dyrektywy 2000/31, dany środek ograniczający musi być konieczny w celu zagwarantowania porządku publicznego, ochrony zdrowia publicznego, bezpieczeństwa publicznego lub ochrony konsumentów, musi być podjęty w odniesieniu do usługi społeczeństwa informacyjnego, która skutecznie narusza te cele lub faktycznie i poważne grozi ich naruszeniem, a także musi być do tych celów proporcjonalny. Po drugie, zgodnie z art. 3 ust. 4 lit. b) tiret drugie tej dyrektywy, dane państwo członkowskie musi przed podjęciem takich środków oraz bez uszczerbku dla postępowania sądowego, łącznie ze wstępną procedurą sądową oraz czynnościami przeprowadzonymi w postępowaniu przygotowawczym, powiadomić Komisję i państwo członkowskie, na którego terytorium dany usługodawca ma siedzibę, o swoim zamiarze podjęcia środków ograniczających. W odniesieniu do tego drugiego warunku rząd francuski nie kwestionuje faktu, iż ustawa Hogueta nie została notyfikowana przez Francję Komisji ani państwu członkowskiemu, na którego terytorium ma siedzibę Airbnb Irland, a mianowicie Irlandii. W ocenie TS fakt, że ta ustawa obowiązywała przed wejściem w życie dyrektywy 2000/31 nie może powodować zwolnienia Francji z obowiązku notyfikacji.

Z punktu widzenia treści w art. 3 ust. 4 lit. b) tiret drugie dyrektywy2000/31, obowiązek w nim przewidziany jest wystarczająco jasny, precyzyjny i bezwarunkowy, aby mógł być uznany za mający bezpośredni skutek, a zatem być powoływany przez jednostki przed sądami krajowymi (wyrok CIA Security International, C-194/94, pkt 44). Trybunał stwierdził, że obowiązek uprzedniej notyfikacji, ustanowiony przez art. 3 ust. 4 lit. b) tiret drugie dyrektywy 2000/31 nie stanowi zwykłego obowiązku informacyjnego porównywalnego z obowiązkiem spornym w sprawie, która doprowadziła do wydania wyroku Enichem Base i in. (380/87, pkt 19–24), lecz istotny wymóg proceduralny uzasadniający bezskuteczność wobec jednostek nienotyfikowanego środka ograniczającego swobodny przepływie usług społeczeństwa informacyjnego (wyrok CIA Security International, pkt 49 i 50).

Zdaniem TS, niewywiązanie się przez państwo członkowskie z przewidzianego w art. 3 ust. 4 lit. b) tiret drugie dyrektywy 2000/31 obowiązku notyfikacji środka ograniczającego swobodny przepływ usługi społeczeństwa informacyjnego świadczonej przez podmiot gospodarczy mający siedzibę na terytorium innego państwa członkowskiego prowadzi do bezskuteczności tego środka wobec jednostek (wyrok CIA Security International, pkt 54). Zatem ze względu na brak notyfikacji przez Francję ustawy Hogueta oraz łączny charakter przesłanek, o których mowa w art. 3 ust. 4 dyrektywy 2000/31 TS uznał, że ustawa ta nie może w żadnym wypadku być stosowana wobec jednostki znajdującej się w sytuacji takiej jak AI w postępowaniu głównym, niezależnie od tego, czy ustawa ta spełnia pozostałe przesłanki przewidziane w tym przepisie.


Trybunał orzekł, iż art. 3 ust. 4 lit. b) tiret drugie dyrektywy 2000/31 należy interpretować w ten sposób, że jednostka może w ramach postępowania karnego obejmującego powództwo adhezyjne sprzeciwić się stosowaniu wobec niej przepisów państwa członkowskiego ograniczających swobodny przepływ świadczonej przez nią z innego państwa członkowskiego usługi społeczeństwa informacyjnego, jeżeli te przepisy nie zostały notyfikowane zgodnie z przywołanym przepisem dyrektywy.

Wyrok TS z 19.12.2019 r., Airbnb Ireland, C-390/18




Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Usługi społeczeństwa informacyjnego
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny