Usługi płatnicze

A A A

 

Stan faktyczny

Mediterranean Shipping Company (Portugal) – Agentes de Navegação SA (dalej jako: MSC) jest posiadaczem bankowego rachunku bieżącego w Banco Comercial Português SA (dalej jako: BCP). Z audytu przeprowadzonego w 2014 r. wynika, że rachunek ten był regularnie obciążany w drodze polecenia zapłaty na rzecz osoby trzeciej (dalej jako: zleceniodawca), z którą MSC nie miała żadnych stosunków umownych, a ponadto MSC nie udzieliła BCP autoryzacji w tym zakresie. Pismem z listopada 2014 r. MSC zażądał od BCP, aby anulował te polecenia zapłaty, zwrócił spółce pobrane kwoty i przekazał jej kopie dokumentów, które autoryzowały obciążenie jej rachunku. BCP dokonał żądanego anulowania i zwrócił kwotę 683,48 euro, odpowiadającą obciążeniom dokonanym w październiku i listopadzie 2014 r. Ponadto, uzyskano od Caixa Geral de Depósitos SA, banku, w którym znajdował się rachunek, na rzecz którego wykonywano te polecenia zapłaty (dalej jako: bank zleceniodawcy), kopię autoryzacji polecenia zapłaty dotyczącej spornych poleceń zapłaty. BCP był wówczas w stanie ustalić, że autoryzacja nie została wydana przez posiadacza obciążonego rachunku (tj. MSC). W grudniu 2014 r. MSC powtórnie zwrócił się do BCP ponieważ rachunek tej spółki jest nieprawidłowo obciążany. BCP potwierdził brak takiej autoryzacji ze strony MSC, a przynajmniej jej nieprawidłowość, a także fakt, że MSC jest w związku z tym uprawniony do uzyskania zwrotu kwot zrealizowanych poleceń zapłaty w ramach ustawowego limitu trzynastu miesięcy, tj. kwoty odpowiadającej poleceniom zapłaty wykonanym od października 2013 r. do grudnia 2014 r. Bank ten wydał więc dyspozycję zwrotu. Następnie MSC stwierdził, że w okresie od maja 2010 r. do września 2013 r. zrealizowano polecenia zapłaty obciążające jej rachunek na podstawie tej samej spornej autoryzacji na łączną kwotę 8226,03 euro (dalej jako: sporne polecenia zapłaty). MSC zażądała od BCP zwrotu również tej kwoty, ale bank odmówił. Wówczas MSC wystąpiła do sądu w Porto z powództwem, żądając nakazania BCP zwrócenia jej kwoty tych obciążeń.

Pytania prejudycjalne

– Czy art. 2 ust. 1 dyrektywy 2007/64/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 13.11.2007 r. w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „usługi płatnicze” w rozumieniu tego przepisu obejmuje realizację poleceń zapłaty zainicjowanych przez odbiorcę z rachunku płatniczego, którego nie jest on posiadaczem, na które posiadacz obciążonego nimi rachunku nie wyraził zgody?

– Czy art. 58 dyrektywy 2007/64 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „użytkownik usług płatniczych” w rozumieniu tego przepisu obejmuje posiadacza rachunku płatniczego, z którego realizowano polecenia zapłaty bez jego zgody?


Stanowisko TS

Zakres pojęcia „usługi płatnicze”


Zgodnie z orzecznictwem TS przy dokonywaniu wykładni unijnego przepisu należy uwzględnić nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część ten przepis stanowi (wyroki: Merck, 292/82, pkt 12; ING-DiBa Direktbank Austria, C-191/17, pkt 19).

Do celów dyrektywy 2007/64 pojęcie „usługi płatnicze” zostało zdefiniowane w art. 4 pkt 3 jako oznaczające „wszelką działalność gospodarczą wymienioną w załączniku”. W pkt 3 tego załącznika wskazano, że pojęcie to obejmuje wykonywanie „transakcji płatniczych”, które zgodnie z art. 4 pkt 5 dyrektywy są działaniami zainicjowanymi przez płatnika lub w imieniu płatnika lub przez odbiorcę, polegającymi na złożeniu, transferze lub wypłacie środków pieniężnych, niezależnie od leżących u ich podstawy zobowiązań między płatnikiem a odbiorcą. Transakcje te obejmują, stosownie do pkt 3 tiret pierwsze tego załącznika, realizację usług polecenia zapłaty, w tym jednorazowych poleceń zapłaty. Zgodnie z definicją z art. 4 pkt 28 dyrektywy 2007/64 „polecenie zapłaty” jest to co do istoty „usługa płatnicza polegająca na obciążeniu rachunku płatniczego płatnika, w przypadku gdy transakcja płatnicza została zainicjowana przez odbiorcę na podstawie zgody udzielonej przez płatnika”, natomiast na podstawie definicji zawartej w art. 4 pkt 7 „płatnik” oznacza w szczególności „osobę fizyczną lub prawną, która jest właścicielem rachunku płatniczego i składa zlecenie płatnicze z tego rachunku płatniczego”. W ocenie TS realizacja poleceń zapłaty zainicjowanych przez odbiorcę z rachunku, którego nie jest on posiadaczem, objęte jest zakresem pojęcia „usługi płatnicze” zawartego w art. 2 ust. 1 dyrektywy 2007/64. Dotyczy to również przypadku gdy brak jest podstaw zobowiązań między płatnikiem a odbiorcą, jeżeli płatnik, posiadacz obciążanego rachunku płatniczego, udzielił zgody na te polecenia zapłaty. Jednakże same te przepisy nie umożliwiają, w sytuacji braku zapisu na ten temat, jednoznacznego ustalenia, czy realizacja poleceń zapłaty zainicjowanych przez odbiorcę z rachunku, którego nie jest on posiadaczem, wchodzi w zakres tego pojęcia również wówczas, gdy posiadacz obciążonego rachunku nie wyraził zgody na takie polecenia zapłaty.

Trybunał stwierdził, że w tych okolicznościach konieczne jest uwzględnienie kontekstu, w którym to pojęcie „usług płatniczych” jest stosowane, oraz celów zamierzonych przez dyrektywę 2007/64. W odniesieniu do kontekstu TS wskazał, że realizacja poleceń zapłaty z rachunku płatniczego w przypadku braku zgody posiadacza rachunku nie należy do transakcji płatniczych, które art. 3 dyrektywy 2007/64 wyłącza z zakresu stosowania tej dyrektywy. Ponadto, szereg przepisów dyrektywy 2007/64 ma na celu uregulowanie „nieautoryzowanych transakcji płatniczych”. Zgodnie z art. 54 ust. 1 i 2 tej dyrektywy to pojęcie odnosi się do transakcji przeprowadzonych bez zgody płatnika. Tak jest w przypadku art. 42 ust. 5 lit. d) tej dyrektywy, który stanowi, że informacje i warunki, które mają być dostarczone użytkownikowi usług płatniczych przy zawieraniu umowy ramowej, obejmują sposób, w jaki użytkownik usług płatniczych ma obowiązek powiadomić dostawcę usług płatniczych o wszelkich przypadkach nieautoryzowanych lub nieprawidłowo wykonanych transakcji płatniczych, oraz termin takiego powiadomienia, jak również informacje na temat odpowiedzialności dostawcy usług płatniczych za nieautoryzowane transakcje płatnicze, a podobny obowiązek informowania nałożony jest na mocy art. 37 ust. 2 tej dyrektywy w odniesieniu do pojedynczych transakcji płatniczych. Podobnie, po pierwsze, art. 58 dyrektywy 2007/64 dotyczy zgłaszania nieautoryzowanych lub nieprawidłowo wykonanych transakcji płatniczych. Z kolei art. 59 dotyczy rozkładu ciężaru dowodu, gdy użytkownik usług płatniczych zaprzeczy, aby autoryzował wykonaną transakcję płatniczą. Wreszcie art. 60 i 61 dyrektywy 2007/64 dotyczą odpowiedzialności dostawcy usług płatniczych oraz płatnika za nieautoryzowane transakcje płatnicze. Wobec powyższego TS uznał, że gdyby brak zgody posiadacza obciążonego rachunku płatniczego na wykonanie polecenia zapłaty z tego rachunku pozwalał na wyłączenie takiej transakcji płatniczej z zakresu pojęcia „usługi płatnicze” ujętego w art. 2 ust. 1 dyrektywy 2007/64, a w konsekwencji z zakresu zastosowania tej dyrektywy, przepisy te w zakresie, w jakim dotyczą nieautoryzowanych transakcji płatniczych, byłyby pozbawione skuteczności (effet utile). Z kontekstu, w którym pojęcie to jest stosowane, wynika zatem, że należy je interpretować jako obejmujące realizację poleceń zapłaty zainicjowanych przez odbiorcę z rachunku, którego nie jest on posiadaczem, nawet jeżeli posiadacz rachunku nim obciążonego nie wyraził na to zgody.

Trybunał stwierdził, że za powyższą interpretacją przemawiają cele, do których realizacji zmierza dyrektywa 2007/64. Motywy 3 i 4 dyrektywy stanowią w istocie, że współistnienie krajowych przepisów i niekompletne ramy prawne UE w dziedzinie rynków usług płatniczych państw członkowskich powodują nieład i brak pewności prawnej. Dlatego też sprawą o fundamentalnym znaczeniu jest ustanowienie na szczeblu Unii nowoczesnych i spójnych ram prawnych dla usług płatniczych, które będą neutralne, tak aby zapewnić sprawiedliwe warunki konkurencji wszystkim systemom płatności w celu zachowania wyboru oferowanego konsumentom, co powinno oznaczać znaczny krok naprzód pod względem bezpieczeństwa i wydajności w porównaniu z obecnymi systemami istniejącymi na szczeblu krajowym. Podobnie w motywie 31 tej dyrektywy wskazano, że aby zmniejszyć ryzyko i konsekwencje nieautoryzowanych lub nieprawidłowo wykonanych transakcji płatniczych, użytkownik usług płatniczych powinien jak najszybciej poinformować dostawcę usług płatniczych o wszelkich reklamacjach dotyczących takich transakcji. W motywie 35 stwierdzono również, że należy uregulować kwestię podziału ryzyka w przypadku nieautoryzowanych transakcji płatniczych. W ocenie TS gdyby nieautoryzowane transakcje płatnicze, takie jak polecenia zapłaty będące przedmiotem postępowania głównego, były wyłączone z zakresu stosowania dyrektywy 2007/64, to nie tylko część tych motywów byłaby pozbawiona znaczenia, lecz zostałaby zagrożona również realizacja celów zamierzonych przez tę dyrektywę i określonych w tych motywach. Wyłączenie takie pozbawiłoby bowiem uczestników rynku ochrony, którą ta dyrektywa, poprzez wprowadzenie przepisów regulujących w jednolity sposób w całej UE określone konsekwencje nieautoryzowanych transakcji płatniczych, ma im właśnie zapewniać w przypadku takich transakcji płatniczych.

Trybunał orzekł, że art. 2 ust. 1 dyrektywy 2007/64 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „usługi płatnicze” w rozumieniu tego przepisu obejmuje realizację poleceń zapłaty zainicjowanych przez odbiorcę z rachunku płatniczego, którego nie jest on posiadaczem, a na które nie wyraził zgody posiadacz obciążonego nimi rachunku.


Pojęcie „użytkownik usług płatniczych”


Przepis art. 58 dyrektywy 2007/64 stanowi co do istoty, że użytkownik usług płatniczych uzyskuje korektę od dostawcy usług płatniczych wyłącznie wtedy, gdy bez zbędnej zwłoki powiadomi swojego dostawcę usług płatniczych o stwierdzeniu nieautoryzowanej lub nieprawidłowo wykonanej transakcji płatniczej uprawniającej do zgłoszenia roszczeń, nie później niż w ciągu trzynastu miesięcy od daty obciążenia rachunku, pod warunkiem, że dostawca usług płatniczych spełnił określone obowiązki informacyjne. Do celów dyrektywy 2007/64 jej art. 4 pkt 10 definiuje pojęcie „użytkownik usług płatniczych” jako „osobę fizyczną lub prawną korzystającą z usług płatniczych w charakterze płatnika albo odbiorcy, lub obu łącznie”. Wobec powyższego TS stwierdził, że w świetle treści tego przepisu w zw. z art. 4 pkt 7 i 8 tej dyrektywy, dotyczącego pojęć „płatnik” i „odbiorca”, posiadacz rachunku płatniczego, który został obciążony bez jego zgody, nie jest objęty pojęciem „użytkownika usług płatniczych”. Jednak zdaniem TS, po pierwsze, realizacja poleceń zapłaty z rachunku płatniczego, na które posiadacz obciążonego rachunku nie wyraził zgody, mieści się w zakresie pojęcia „usługi płatnicze” zawartego w art. 2 ust. 1 dyrektywy 2007/64. Po drugie, z samej treści art. 58, a także z jego tytułu wynika, że ma on na celu dokładnie to, aby znajdować zastosowanie w szczególności do nieautoryzowanych transakcji płatniczych. W tych okolicznościach pojęcie „użytkownika usług płatniczych” należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ono posiadacza rachunku płatniczego, z którego realizowano polecenia zapłaty bez jego zgody. Ponadto, zdaniem TS, powyższa wykładnia jest zgodna z celami dyrektywy 2007/64.

 

Trybunał orzekł, że art. 58 dyrektywy 2007/64 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „użytkownik usług płatniczych” w rozumieniu tego przepisu obejmuje posiadacza rachunku płatniczego, z którego realizowano polecenia zapłaty bez jego zgody.

Wyrok TS z 11.4.2019 r., Mediterranean Shipping Company (Portugal), C-295/18




Źródło: www.curia.eu

 

opracowała: dr Ewa Skibińska  - WPiA UKSW w Warszawie


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Usługi płatnicze
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny