Urlop sędziego a zasada niezmienności składu sędziowskiego

A A A

Rozpoznanie sprawy w postępowaniu apelacyjnym przez skład trzyosobowy, w którym jednego z członków składu, niebędącego referentem, wyłonionego w drodze losowania (§ 50 ust. 1 w zw. z § 54 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 18.6.2019 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1141; dalej jako: RegSądR), a przebywającego na planowanym urlopie wypoczynkowym, zgłoszonym do planu urlopów przed wyznaczeniem rozprawy apelacyjnej, zastępuje wyznaczony przez Przewodniczącego Wydziału zastępca, o którym mowa w § 72 ust. 1 RegSądR, stanowi naruszenie zasady niezmienności składu wynikającej z art. 47b § 1 i 2 ustawy z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (t. jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 52; dalej jako: PrUSP) i w konsekwencji prowadzi do nieważności postępowania z powodu rozpoznania sprawy przez skład orzekający sprzeczny z przepisami prawa (art. 379 pkt 4 KPC) – wynika z uchwały Sądu Najwyższego.

Stan faktyczny

W sprawie dotyczącej stwierdzenia podlegania A.B. obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, organ wniósł apelację. Gdy akta sprawy przekazano sądowi II instancji najpierw wylosowano sędziego referenta, a później, w związku z wejściem w życie od 22.1.2019 r. zasady losowego wyznaczania całego składu, wyłoniono w drodze losowania pozostałych członków składu. Następnie Przewodniczący Wydziału zarządził wyznaczenie terminu rozprawy na dzień, w którym jeden z członków składu miał wcześniej zaplanowany urlop, powołując się na polecenie Prezesa Sądu Apelacyjnego w K., który podzielił stanowisko wyrażone w piśmie Dyrektora Departamentu Kadr i Organizacji Sądów Powszechnych z 12.4.2019 r., DKO-1.5001.1.2019, że instytucja zastępcy (obecnie § 72 ust. 1 RegSądR) ma zastosowanie także w przypadku, gdy niemożność rozpoznania sprawy wynika z zaplanowanego urlopu jednego lub dwóch członków składu. W rezultacie do rozpoznania sprawy na rozprawie apelacyjnej wyznaczono dwóch sędziów wylosowanych oraz zastępcę sędziego przebywającego na urlopie.

Pytanie prawne

Skład ten przedstawił Sądowi Najwyższemu pytanie prawne o następującej treści: „Czy rozpoznanie sprawy w postępowaniu apelacyjnym przez skład trzyosobowy, w którym jednego z członków składu, niebędącego referentem, wyłonionego w drodze losowania (§ 50 ust. 1 w zw. z § 54 ust. 1 i 2 RegSądR), a przebywającego na planowanym urlopie wypoczynkowym, zgłoszonym do planu urlopów przed wyznaczeniem rozprawy apelacyjnej, zastępuje wyznaczony przez Przewodniczącego Wydziału zastępca, o jakim mowa w § 72 ust. 1 RegSądR, stanowi naruszenie zasady niezmienności składu wynikającej z art. 47b § 1 i 2 PrUSP i w konsekwencji prowadzi do nieważności postępowania z powodu rozpoznania sprawy przez skład orzekający sprzeczny z przepisami prawa (art. 379 pkt 4 KPC)?”.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że od 12.8.2017 r. do PrUSP, wprowadzona została zasada niezmienności składu, zgodnie z którą zmiana składu sądu może nastąpić tylko w przypadku niemożności rozpoznania sprawy w dotychczasowym składzie albo długotrwałej przeszkody w rozpoznaniu sprawy w dotychczasowym składzie. Wyjątek od tej zasady został określony w art. 47b § 2 PrUSP, który stanowi, że jeżeli konieczne jest podjęcie czynności w sprawie, w szczególności gdy wynika to z odrębnych przepisów lub przemawia za tym wzgląd na sprawność postępowania, a skład sądu, któremu została przydzielona sprawa, nie może jej podjąć, czynność ta jest podejmowana przez skład sądu wyznaczony zgodnie z planem zastępstw, a jeżeli czynność nie jest objęta planem zastępstw, przez skład sądu wyznaczony zgodnie z art. 47a, przy czym zgodnie z § 3 tego przepisu decyzje w sprawach, o których mowa w § 1 i 2, podejmuje prezes sądu albo upoważniony przez niego sędzia.

W ocenie sądu II instancji wyznaczanie terminu rozprawy z udziałem sędziego, który z uwagi na zaplanowany urlop będzie nieobecny w wyznaczonym dniu, powinno być niedopuszczalne, prowadzi bowiem do planowego naruszenia niezmienności wyznaczonego do danej sprawy składu, a także do zastąpienia zasady losowego przydziału spraw. Zasady losowego przydziału spraw i niezmienności składu miały gwarantować, że losowanie spraw za pomocą narzędzia informatycznego ograniczy rolę przewodniczącego wydziału na rzecz w pełni obiektywnego i niezależnego od czynnika ludzkiego instrumentu.

Sąd zwrócił jednak uwagę na problemy, jakie sytuacja wyłaniania przez system losowego przydziału spraw składów trzyosobowych może wywoływać w okresach urlopowych. W uzasadnieniu pytania prawnego stwierdzono jednak, że zasada sprawności postępowania nie może prowadzić do naruszenia prawa do sądu rozumianego jako prawo do rozpoznania sprawy przez sąd właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły. Przy czym sąd właściwy do rozpatrzenia sprawy to również sąd, który orzeka we właściwym składzie i w zgodzie ze swoją kompetencją. Konsekwencją rozpoznania sprawy przez skład sądu sprzeczny z przepisami prawa może być nieważność postępowania w myśl art. 379 pkt 4 KPC.

Stanowisko SN

Sąd Najwyższy uznał, że z treści art. 47b PrUSP jasno wynika, że jedyne dopu­szczalne odstępstwa od zasady niezmienności składu to nieusuwalne przeszkody w procedowaniu sądu w dotychczasowym składzie oraz okoliczności nadzwyczajne i nieprzewidywalne. Należy rozróżnić nieobecność nagłą, wynikającą z wystąpienia po stronie wyznaczonego do składu sędziego choroby lub innej przeszkody, nieprzewidywanej w momencie wyznaczania terminu rozprawy, od nieobecności znanej przewodniczącemu wydziału w dacie wyznaczania terminu rozprawy, spowodowanej planowanym urlopem sędziego. W ocenie SN, § 72 RegSądR jako norma niższego rzędu powinien być interpretowany z uwzględnieniem treści art. 47b PrUSP, w rezultacie możliwość zastąpienia wyznaczonego do składu sędziego przez zastępcę zgodnie z planem zastępstw, z uwagi na obowiązywanie zasady niezmienności składu, należy ograniczyć do sytuacji nieobecności niespodziewanych, nagłych, powodujących niezaplanowaną przeszkodę w rozpoznaniu wyznaczonej już sprawy.

Uchwała SN z 5.12.2019 r., III UZP 10/19


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Urlop sędziego a zasada niezmienności składu sędziowskiego
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny