Umowa o świadczenie usług prawnych

A A A

B. Šiba zawarła z A. Devenasem, działającym w charakterze adwokata, trzy zestandaryzowane umowy o odpłatne świadczenie usług prawnych, tj.: umowę, której przedmiotem była obrona jej interesów w ramach postępowania rozwodowego, podziału majątku oraz ustalenia miejsca zamieszkania dziecka, umowę dotyczącą obrony jej interesów w postępowaniu o unieważnienie transakcji zawartej przez jej małżonka oraz umowę, w której B. Šiba zleciła wniesienie apelacji. W tych umowach nie określono szczegółowych warunków zapłaty honorarium, w tym terminów oraz kosztu świadczeń poszczególnych usług prawnych.

B. Šiba nie zapłaciła A. Devenasowi honorarium w wyznaczonym terminie, dlatego złożył on do sądu wniosek o wydanie nakazu zapłaty sumy 15 000 litów litewskich z tytułu należnego honorarium. Sąd uwzględnił to żądanie. Apelacja B. Šiba została oddalona. Następnie wniosła od tego wyroku skargę kasacyjną, w której podnosiła, że sądy niższych instancji nie uwzględniły jej statusu konsumenta, a tym samym, wbrew obowiązującemu w tym zakresie ustawodawstwu krajowemu, nie dokonały wykładni spornych umów na jej korzyść.

W pytaniach prejudycjalnych sąd odsyłający dążył do ustalenia, czy przepisy dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że mają one zastosowanie do zestandaryzowanych umów o świadczenie usług prawnych, takich jak rozpatrywane w sprawie w postępowaniu głównym, zawartych przez adwokata z osobą fizyczną, która działa w celach niezwiązanych z jej działalnością zawodową?

Przepisy dyrektywy 93/13 mają zastosowanie, jak wynika z jej art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 1, do warunków w „umowach zawieranych pomiędzy sprzedawcą lub dostawcą (przedsiębiorcą) a konsumentem”, które „nie były indywidualnie negocjowane” (wyrok Constructora Principado, C 226/12, pkt 18). Na mocy motywu dziesiątego dyrektywy 93/13 jednolite normy prawne dotyczące nieuczciwych warunków powinny odnosić się do „wszelkich umów” zawieranych pomiędzy przedsiębiorcami a konsumentami, zgodnie z definicjami zawartymi w art. 2 lit. b) i c) dyrektywy 93/13 (wyrok Asbeek Brusse i de Man Garabito, C 488/11, pkt 29). Trybunał podkreślił, że dyrektywa 93/13 definiuje umowy, do jakich ma zastosowanie, poprzez odniesienie do statusu kontrahentów, w zależności od tego, czy wykonują czynności w ramach swojej działalności zawodowej, czy też nie. To kryterium odpowiada założeniu, na jakim opiera się system ochrony ustanowiony przez dyrektywę, a mianowicie że konsument znajduje się w słabszej pozycji niż przedsiębiorca, zarówno pod względem możliwości negocjacyjnych, jak i stopnia poinformowania, a w związku z tym godzi się on na warunki umowne sporządzone uprzednio przez przedsiębiorcę, nie mając wpływu na ich treść (wyrok Asbeek Brusse i de Man Garabito, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo).

Trybunał wskazał, że w odniesieniu do umów o świadczenie usług prawnych, takich jak rozpatrywane w sprawie w postępowaniu głównym, co do zasady, istnieje nierówność między „klientami konsumentami” a adwokatami, spowodowana w szczególności asymetrią informacji pomiędzy tymi stronami. Adwokaci dysponują wysokim poziomem wiedzy fachowej, którą niekoniecznie posiadają konsumenci, w związku z czym konsumenci mogą mieć trudności w ocenie jakości usług świadczonych na ich rzecz (wyrok Cipolla i in., C 94/04 i C 202/04, pkt 68). A zatem, adwokat, który świadczy odpłatnie usługi prawne na rzecz osoby fizycznej działającej w celach prywatnych, jest – zdaniem TS – „przedsiębiorcą” w rozumieniu art. 2 lit. c) dyrektywy 93/13. Umowa odnosząca się do świadczenia takich usług podlega w konsekwencji reżimowi tej dyrektywy.

W przypadku, gdy adwokat w ramach stosunków umownych ze swoimi kontrahentami decyduje się na stosowanie zestandaryzowanych warunków sporządzonych uprzednio przez niego samego lub przez organy jego izby zawodowej, to zgodnie z wolą adwokata dochodzi do włączenia tych warunków bezpośrednio do danych umów. Ponadto, jeżeli adwokaci dobrowolnie decydują się na zastosowanie takich standaryzowanych warunków, które nie odzwierciedlają bezwzględnie obowiązujących przepisów ustawowych i wykonawczych w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13, to nie można twierdzić, że zastosowanie tej dyrektywy może godzić w szczególny charakter stosunków pomiędzy adwokatem a jego klientem i naruszać zasady wiążące się z wykonywaniem zawodu adwokata. Z orzecznictwa TS wynika, że w świetle wyznaczonego w dyrektywie 93/13 celu, polegającego na ochronie konsumentów, publiczny lub prywatny charakter działalności przedsiębiorcy, podobnie jak szczególne zadania, które przedsiębiorca ten realizuje, nie mogą rozstrzygać o możliwości zastosowania tej dyrektywy (wyrok Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs, C 59/12, pkt 37). Trybunał podzielił stanowisko Komisji Europejskiej, że wykluczenie z zakresu zastosowania dyrektywy 93/13 licznych umów zawartych przez „klientów konsumentów” z osobami wykonującymi wolne zawody, charakteryzujące się niezależnością i wymogami deontologicznymi, jakim podlegają ci usługodawcy, pozbawiłoby wszystkich tych „klientów konsumentów” ochrony przyznanej przez tę dyrektywę. W szczególności okoliczność, że adwokaci w ramach prowadzonej przez siebie działalności są zobowiązani do zachowania poufności w ramach swoich stosunków z „klientami konsumentami”, nie stanowi przeszkody dla stosowania dyrektywy 93/13 w odniesieniu do standaryzowanych warunków umów dotyczących świadczenia usług prawnych. Warunki umowne, które nie są przedmiotem negocjacji indywidualnych, a w szczególności te, które są sporządzone w celu ich uogólnionego stosowania, nie zawierają jako takie informacji spersonalizowanych dotyczących klientów adwokatów, których ujawnienie mogłoby naruszyć obowiązek zachowania poufności związany z wykonywaniem zawodu adwokata. Trybunał przyznał, że szczególne sformułowanie warunku umownego, zwłaszcza tego, który dotyczy szczegółowych zasad odnoszących się do honorarium adwokata, mogłoby, przynajmniej przypadkowo, prowadzić do ujawnienia niektórych z tych aspektów relacji pomiędzy adwokatem a jego klientem, które powinny pozostać poufne, jednak warunek taki byłby negocjowany indywidualnie, a tym samym nie jest objęty zakresem stosowania dyrektywy 93/13.

Trybunał wskazał, że aby ocenić nieuczciwy charakter warunków umów objętych zakresem stosowania dyrektywy 93/13, należy uwzględnić rodzaj usług, które są przedmiotem tych umów, zgodnie z art. 4 ust. 1 tej dyrektywy, interpretowanym w świetle jej motywu osiemnastego. W rezultacie tę ocenę powinien przeprowadzić sąd krajowy z uwzględnieniem rodzaju usług i z odniesieniem, w czasie zawierania umowy, do wszelkich okoliczności związanych z jej zawarciem (wyrok Aziz, C 415/11, pkt 71; postanowienie Sebestyén, C 342/13, pkt 29). Trybunał wskazał, że w przypadku umów dotyczących usług prawnych do sądu odsyłającego należy uwzględnienie szczególnego rodzaju tych usług w ramach przeprowadzanej przez ten sąd oceny prostego i zrozumiałego charakteru warunków umownych, zgodnie z art. 5 zd. 1 dyrektywy 93/13. Ponadto, na podstawie art. 5 zd. 2 – interpretowanie tych warunków w przypadku wątpliwości powinno przebiegać w sposób najbardziej korzystny dla konsumenta.

Reasumując TS orzekł, że przepisy dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że mają one zastosowanie do zestandaryzowanych umów o świadczenie usług prawnych, takich jak umowy rozpatrywane w sprawie w postępowaniu głównym, zawartych przez adwokata z osobą fizyczną, która działa w celach niezwiązanych z jej działalnością zawodową.

Wyrok z 15.1.2015 r., Šiba, C 537/13

Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska - adiunkt na WPiA UKSW w Warszawie

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Umowa o świadczenie usług prawnych
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny