Transgraniczne zobowiązania alimentacyjne

A A A

W sprawie C 400/13 S. Sanders (małoletnia reprezentowana przez matkę), która mieszka w Mettmann (RFN), zażądała świadczenia alimentacyjnego od swojego ojca, mieszkającego w Belgii. Pozew został wniesiony do sądu właściwego według miejsca jej pobytu, czyli Amtsgericht Mettmann. Po wysłuchaniu stron sąd odesłał sprawę, zgodnie z § 28 ust. 1 niemieckiej ustawy o dochodzeniu należności z tytułu zobowiązań alimentacyjnych w stosunkach z innymi państwami (dalej jako: AUG) do Amtsgericht Düsseldorf. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli strona nie ma miejsca zwykłego pobytu na terytorium RFN, Amtsgericht (sąd rejonowy) właściwy dla siedziby Oberlandesgericht (sądu okręgowego), w którego okręgu strona pozwana lub wierzyciel ma miejsce zwykłego pobytu, jest wyłącznie właściwy do rozpatrzenia powództw dotyczących zobowiązań alimentacyjnych w przypadkach wskazanych w art. 3 lit. a) i b) rozporządzenia Nr 4/2009 w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych.

Stan faktyczny sprawy C 408/13 dotyczył B. Huber, mieszkającej w Kehl (RFN). W pozwie żądała od męża, zamieszkałego na Barbadosie, zapłaty świadczenia alimentacyjnego, w związku z ich separacją. Pozew wniosła do sądu właściwego ze względu na miejsce jej zamieszkania, czyli Amtsgericht Kehl. Na podstawie § 28 ust. 1 AUG sprawa została odesłana do Amtsgericht Karlsruhe, ze względu na to, że powódka ma miejsce zwykłego pobytu w okręgu Oberlandesgericht Karlsruhe.

W pytaniach prejudycjalnych sądy odsyłające dążyły do ustalenia, czy art. 3 lit. b) rozporządzenia Nr 4/2009 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, który ustanawia koncentrację właściwości sądowej w zakresie transgranicznych zobowiązań alimentacyjnych na rzecz sądu I instancji właściwego dla siedziby sądu odwoławczego?

Zgodnie z orzecznictwem TS unijne przepisy jurysdykcyjne powinny być przedmiotem wykładni autonomicznej, przy odwołaniu się do celów i do systemu danego rozporządzenia oraz do ogólnych zasad wynikających ze wszystkich systemów prawa krajowego (wyroki: Cartier parfums lunettes i Axa Corporate Solutions assurances, C 1/13, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo; flyLAL Lithuanian Airlines, C 302/13, pkt 24). Wykładni art. 3 lit. b) rozporządzenia Nr 4/2009 należy dokonywać w świetle jego celów, treści oraz systemu, w którego ramach jest on stosowany.

Z motywu 45 wynika, że rozporządzenie Nr 4/2009 ma na celu ustanowienie środków pozwalających na odzyskiwanie należności z tytułu zobowiązań alimentacyjnych w sytuacjach transgranicznych i ułatwienie w ten sposób swobodnego przemieszczania się osób w UE. Motyw 15 tego rozporządzenia stanowi, że należy dostosować przepisy dotyczące jurysdykcji zawarte w rozporządzeniu Nr 44/2001, aby zabezpieczyć interesy wierzycieli alimentacyjnych i ułatwić skuteczne zarządzanie wymiarem sprawiedliwości w Unii.

Z orzecznictwa TS wynika, że odstępstwo dotyczące przepisów jurysdykcyjnych w zakresie transgranicznych zobowiązań alimentacyjnych ma na celu zapewnienie szczególnej ochrony wierzycielowi alimentacyjnemu, którego uważa się za słabszą stronę w takim postępowaniu (wyroki: Farrell, C 295/95, pkt 19; Blijdenstein, C 433/01, pkt 29, 30). Przepisy jurysdykcyjne określone w rozporządzeniu Nr 4/2009 mają na celu zapewnienie bliskości między wierzycielem a sądem właściwym.

Trybunał podkreślił, że cel skutecznego zarządzania wymiarem sprawiedliwości należy rozumieć nie tylko z punktu widzenia optymalizacji organizacji sądownictwa, ale również w odniesieniu do interesu stron – bez względu na to, czy występują w charakterze powoda albo w charakterze pozwanego – polegającego w szczególności na ułatwieniu im dostępu do wymiaru sprawiedliwości, a także zapewnieniu przewidywalności przepisów jurysdykcyjnych.

Artykuł 3 lit. b) rozporządzenia Nr 4/2009 wskazuje kryterium pozwalające na określenie sądu właściwego do orzekania w przedmiocie sporów transgranicznych dotyczących zobowiązań alimentacyjnych, czyli „zwykłe miejsce pobytu wierzyciela”. Przepis ten, który określa zarówno jurysdykcję krajową, jak i właściwość miejscową, ma na celu ujednolicenie przepisów o jurysdykcji (wyrok Color Drack, C 386/05, pkt 30). Trybunał stwierdził, że o ile przepisy o jurysdykcji zostały zharmonizowane za pomocą określenia wspólnych łączników, o tyle określenie sądu właściwego należy do kompetencji państw członkowskich (wyroki: Mulox IBC, C 125/92, pkt 25; GIE Groupe Concorde i in., C 440/97, pkt 31). Jednak te przepisy krajowe nie mogą podważać celów rozporządzenia Nr 4/2009 lub pozbawiać go skuteczności (effet utile) (wyroki: Zuid Chemie, C 189/08, pkt 30; C., C 92/12 PPU, pkt 79).

W niniejszej sprawie sądem właściwym, zgodnie z § 28 AUG, jest Amtsgericht właściwy dla siedziby miejscowo właściwego Oberlandesgericht, przed którym wierzyciel będzie ewentualnie musiał stawić się w ramach postępowania odwoławczego. Trybunał stwierdził, że ten niemiec­ki przepis – wskazując jako sąd miejsca, w którym wierzyciel ma miejsce zwykłego pobytu w rozumieniu art. 3 lit. b) rozporządzenia Nr 4/2009, sąd, którego okręg mógłby nie pokrywać się z okręgiem sądu właściwego dla sporów wewnętrznych mających ten sam przedmiot – niekoniecznie przyczynia się do wdrożenia celu bliskości. Przy czym o ile bliskość między sądem właściwym a wierzycielem alimentacyjnym znajduje się wśród celów realizowanych przez art. 3 lit. b) rozporządzenia Nr 4/2009, to nie jest ona jedynym celem tego rozporządzenia.

Trybunał podkreślił, że w celu obniżenia kosztów związanych z postępowaniami prowadzonymi na mocy rozporządzenia Nr 4/2009, należy w szczególności korzystać w największym możliwym stopniu z nowoczesnych technologii komunikacyjnych, w szczególności w zakresie wysłuchiwania stron sporu, ponieważ te środki proceduralne mogą pozwolić na uniknięcie przemieszczania się stron (por. motyw 23 rozporządzenia Nr 4/2009). Ponadto, przepis jurysdykcyjny może jednocześnie spełnić wymogi polegające na ustanowieniu środków pozwalających na zapewnienie skutecznego dochodzenia należności z tytułu zobowiązań alimentacyjnych w sytuacjach transgranicznych oraz na zabezpieczeniu interesów wierzycieli alimentacyjnych i ułatwieniu prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości. Koncentracja właściwości, taka jak rozpatrywana w postępowaniach głównych, przyczynia się do rozwinięcia szczególnej wiedzy fachowej, która może poprawić skuteczność dochodzenia należności z tytułu zobowiązań alimentacyjnych, jednocześnie zapewniając prawidłowe administrowanie wymiarem sprawiedliwości oraz służąc interesom stron sporu. Jednak, zdaniem TS, nie można wykluczyć, że taka koncentracja właściwości ograniczy skuteczne dochodzenie należności z tytułu zobowiązań alimentacyjnych w sytuacjach transgranicznych. Trybunał podkreślił, że wymaga to analizy przez sąd odsyłający konkretnej sytuacji istniejącej w danym państwie członkowskim.

Reasumując TS orzekł, że przepis art. 3 lit. b) rozporządzenia Nr 4/2009 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, który ustanawia koncentrację właściwości sądowej w zakresie transgranicznych zobowiązań alimentacyjnych na rzecz sądu I instancji właściwego dla siedziby sądu odwoławczego, z wyjątkiem sytuacji, gdy ten przepis krajowy przyczynia się do wdrożenia celu polegającego na prawidłowym administrowaniu wymiarem sprawiedliwości oraz chroni interes wierzycieli alimentacyjnych, ułatwiając jednocześnie skuteczne dochodzenie takich należności.

Wyrok z 18.12.2014 r., Sanders, C 400/13 i C 408/13

Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska - adiunkt na WPiA UKSW w Warszawie

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Transgraniczne zobowiązania alimentacyjne
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny