Sytuacja zagrożenia obiektywizmu sądu a przekazanie sprawy sądowi równorzędnemu

A A A

Sąd Najwyższy stwierdził, że sytuacja zagrożenia obiektywizmu sądu nie zawsze zachodzi wówczas, gdy stroną jest sędzia orzekający w tym sądzie. Sam fakt kontaktów zawodowych z osobą pomówioną o popełnienie przestępstw poprzez wydanie niekorzystnego dla zawiadamiającego postanowienia, a więc czynności związanych z jego zwykłą pracą orzeczniczą, jeśli charakter postawionych zarzutów wskazuje na ich bezdyskusyjną bezzasadność, nie uzasadnia odstępstwa od reguły właściwości miejscowej sądu.

Stan faktyczny

Fundacja P. złożyła do organów ścigania zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstw przez R.J. – sędziego Sądu Rejonowego w W. Zarzucane czyny m.in.: nadużycie uprawnień, wyzysk przymusowego położenia osoby prawnej oraz oszustwo miały zostać popełnione w związku z wydaniem niekorzystnego dla Fundacji P. postanowienia. Prokurator Prokuratury Rejonowej w W. odmówił wszczęcia śledztwa w sprawie niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariusza publicznego R.J. Gdy Fundacja P. wniosła zażalenie na to postanowienie, wyznaczona do rozpoznania tej sprawy sędzia złożyła wniosek o wyłączenie wskazując, że sprawa dotyczy sędziego orzekającego w tym samym sądzie co ona. Wniosek został uwzględniony, a Sąd Rejonowy w W. zwrócił się do Sądu Najwyższego z wnioskiem o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu wskazując, że przemawia za tym dobro wymiaru sprawiedliwości, skoro postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa dotyczy przestępstwa, które miało być popełnione w budynku Sądu Rejonowego w W. przez sędziego tego sądu.

Stanowisko SN

Sąd Najwyższy uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W orzecznictwie podkreśla się, że przepis art. 37 KPK, jako wyjątkowy musi być wykładany restryktywnie. Przewidziana w nim zmiana właściwości miejscowej jest bowiem instytucją o charakterze nadzwyczajnym i nie podlega wykładni rozszerzającej. Dotyczy to zwłaszcza podstawowej przesłanki jej stosowania, a więc pojęcia „dobro wymiaru sprawiedliwości” (zob. postanowienie SN z 17.7.2019 r., IV KO 73/19, Legalis). Przyjmuje się, że do okoliczności przemawiających za przekazaniem sprawy należą sytuacje, które mogą wywierać wpływ na swobodę orzekania lub stwarzać przekonanie (choćby mylne) o braku warunków do rozpoznania sprawy w sposób w pełni obiektywny, przez sąd właściwy. Obowiązek wykazania, że w konkretnej sprawie zachodzą takie przesłanki spoczywa na sądzie występującym z inicjatywą w trybie art. 37 KPK. W orzecznictwie wyrażany był pogląd, że do okoliczności uzasadniających powstanie wątpliwości odnośnie do zdolności zachowania bezstronności przez sąd właściwy należą te, występujące w sprawach, w których jedną ze stron postępowania jest sędzia sądu właściwego lub sądu nadrzędnego (zob. postanowienie SN z 27.11.2020 r., V KO 107/20, Legalis; postanowienie SN z 18.09.2013 r., V KO 68/13, Legalis; postanowienie SN z 21.2.2013 r., V KO 3/13, Legalis). W odbiorze zewnętrznym sytuacja, w której sędziowie zajmują się sprawą, w której domniemanymi sprawcami przestępstw mieliby być sędziowie tego samego sądu, może wywoływać podejrzenia o brak zdolności sędziów do bezstronnego orzekania, co nie służy budowaniu autorytetu wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie SN z 2.12.2020 r., II KO 74/20, Legalis).

W ocenie SN, we wniosku Sądu Rejonowego w W. nie wskazano jednak okoliczności jednoznacznie przemawiających za przekazaniem sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. Sam fakt, że zaskarżone postanowienie dotyczy sędziego sądu właściwego do rozpoznania sprawy, nie stanowi sam z siebie wystarczającej przesłanki stwierdzenia zaistnienia konieczności skorzystania z właściwości delegacyjnej (zob. postanowienie SN z 21.7.2011 r., III KO 48/11, Legalis). Choć okoliczność ta powinna być wzięta pod uwagę podczas dokonywania oceny, czy w sprawie zachodzi niebezpieczeństwo naruszenia dobra wymiaru sprawiedliwości, to rozstrzygnięcie tej kwestii jest determinowane okolicznościami konkretnej sprawy (zob. postanowienie SN z 24.1.2020 r., IV KO 178/19, Legalis). Jak podkreślono, Fundacja P. postawiła sędziemu R.J. szereg zarzutów, jednak są one oparte wyłącznie na domysłach powstałych po wydaniu niekorzystnego dla tej strony orzeczenia w postępowaniu cywilnym. W żaden sposób nie wskazano obiektywnych podstaw tych zarzutów, ani w jaki sposób przypisane pomówionym działanie miałoby realizować znamiona przestępstw z art. 231 § 1, art. 304, 286 § 1 i art. 258 § 1 KK, co uzasadniało przyjęcie przez prokuratora braku podstaw do wszczęcia śledztwa. Jeśli stawiane sędziemu w zawiadomieniu o przestępstwie zarzuty mają charakter wyłącznie wiążący się z jego zwykłą pracą orzeczniczą i nie toczy się przeciwko niemu postępowanie dyscyplinarne o to samo zachowanie, to przekazywanie sprawy z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości jest niezasadne. Nie można przyjmować, że każda czynność sędziego w ramach sprawowania funkcji orzeczniczych, która nie jest korzystna dla strony, została podjęta w wyniku przekroczenia przez sędziego uprawnień lub niedopełnienia obowiązków, mogącego świadczyć o popełnieniu przestępstwa (zob. postanowienie SN z 17.7.2019 r., IV KO 73/19, Legalis; postanowienie SN z 11.4.2018 r., IV KO 22/18, Legalis; postanowienie SN z 10.02.2017 r., IV KO 1/17, Legalis). W takim przypadku przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu może budować przekonanie o łatwości manipulowania ich ustawową właściwością (zob. postanowienie SN z 25.11.2009 r., III KO 81/09, OSNKW Nr 2/2010, poz. 20, Legalis).


W rezultacie SN stwierdził, że nie można przyjąć, iż sytuacja zagrożenia obiektywizmu sądu zachodzi każdorazowo wówczas, gdy strona jest osobą znaną sądowi z kontaktów zawodowych (zob. postanowienie SN z 26.7.2016 r., II KO 25/16, Legalis; postanowienie SN z 27.9.2013 r., II KO 54/13, Legalis). Pochopne korzystanie z uregulowania zawartego art. 37 KPK nie służy budowaniu autorytetu sądów, zaś rzetelne, ze szczegółowym odniesieniem się do wszystkich podniesionych przez skarżącego argumentów, rozpoznanie zażalenia wykaże obiektywizm sądu właściwego (zob. postanowienie SN z 28.10.2020 r., V KO 101/20, Legalis). Taka właśnie postawa sędziów i sądów stanowi istotny element kształtowania pożądanych ocen funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie SN z 19.9.2019 r., II KO 79/19, Legalis).

Postanowienie SN z 13.1.2021 r., II KO 82/20


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Sytuacja zagrożenia obiektywizmu sądu a przekazanie sprawy sądowi równorzędnemu
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny