Stosowanie skargi pauliańskiej do należności publicznoprawnych

A A A

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 527 § 1 KC w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie na zasadzie analogii legis do ochrony należności publicznoprawnych, jest zgodny z art. 2 Konstytucji RP.

Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o stwierdzenie, że art. 527 § 1 KC w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie na zasadzie analogii legis do dochodzenia należności publicznoprawnych na drodze cywilnej w formie skargi pauliańskiej, jest niezgodny z art. 2 oraz 84 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 527 § 1 KC, gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. Regulacja ta stanowi podstawę prawną do wytoczenia powództwa lub podniesienia zarzutu przeciwko osobie trzeciej, która uzyskała korzyść majątkową w wyniku zawarcia czynności prawnej z dłużnikiem. Podstawowym celem skargi pauliańskiej jest ochrona interesu wierzyciela na wypadek nielojalnego postępowania dłużnika, który z pokrzywdzeniem wierzyciela wyzbywa się składników swego majątku na rzecz osób trzecich lub majątek ten obciąża, zaciągając kolejne zobowiązania, i w ten sposób stwarza lub pogłębia stan swojej niewypłacalności.

Rzecznik Praw Obywatelskich wskazał, że proces kształtowania się wykładni art. 527 § 1 KC w odniesieniu do zobowiązań publicznoprawnych ewoluował na przestrzeni kolejnych lat. W początkowym okresie dominował pogląd, zgodnie z którym nie było możliwe udzielenie ochrony wierzycielowi w razie niewypłacalności dłużnika, jeżeli wierzytelność Skarbu Państwa wynikała z decyzji organu podatkowego. Argumentacja przemawiająca za tym poglądem oparta była na twierdzeniu, że skarga pauliańska jest instytucją materialnego prawa cywilnego, a zatem może chronić wyłącznie wierzytelności cywilnoprawne. W późniejszym orzecznictwie wykładnia art. 527 § 1 KC w kontekście należności publicznoprawnych została całkowicie zmodyfikowana w ten sposób, że uznano za dopuszczalną drogę sądową w sprawach dotyczących ochrony należności publicznoprawnych (zob. wyrok SN z 27.1.2016 r., II CSK 149/15, Legalis; uchwała SN z 11.4.2003 r., III CZP 15/03, Legalis; uchwała SN(7) z 12.3.2003 r., III CZP 85/02, Legalis).

Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że doszło do usankcjonowania stanu, w którym Skarb Państwa, realizując swoje funkcje władcze w sferze imperium (egzekwowanie należności publicznoprawnej), może korzystać z dodatkowego środka ochrony swojej wierzytelności, nieprzewidzianego w przepisach OrdPodU, tylko w odrębnej gałęzi prawa. Wskutek przyznania uprawnienia do dochodzenia należności publicznoprawnej w drodze powództwa cywilnego ze skargi pauliańskiej organy mają możliwość zaspokojenia się z majątku innej osoby, niż podatnik. W razie uwzględnienia przez sąd powództwa ze skargi pauliańskiej, organy mogą prowadzić egzekucję z przedmiotów majątkowych przekazanych przez podatnika osobom trzecim, z pierwszeństwem przed innymi wierzycielami. Dochodzi zatem do ingerencji w czynność prawną zawartą pomiędzy podatnikiem a osobą trzecią, co ostatecznie skutkuje rozszerzeniem odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązanie publicznoprawne. W ocenie RPO, dochodzenie należności publicznoprawnych przy wykorzystaniu skargi pauliańskiej prowadzi do zachwiania równowagi pomiędzy potrzebą ochrony interesu państwa a potrzebą ochrony praw jednostki, podczas gdy instytucja skargi pauliańskiej nie jest dostosowana do specyfiki stosunków podatkowych. Jej sztuczne przeniesienie na grunt prawa publicznego narusza standardy konstytucyjne określone w art. 2 oraz 84 Konstytucji RP. Stosowanie skargi pauliańskiej w drodze analogii do dochodzenia należności publicznoprawnych stanowi naruszenie zasady poprawnej legislacji, zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady powszechności ponoszenia danin publicznych określonych w ustawie.

Trybunał Konstytucyjny nie podzielił stanowiska RPO. W uzasadnieniu podjętego jednogłośnie wyroku wyjaśniono, że organy podatkowe sięgając w procesie cywilnym do skargi pauliańskiej, nie działają władczo. Sąd, stwierdzając bezskuteczność umowy zawartej między dłużnikiem publicznoprawnym i osobą trzecią, nie wkracza w obszar uprawnień i obowiązków podatkowych o charakterze materialnoprawnym; nie nakłada na osobę trzecią żadnego nowego ciężaru podatkowego. Orzeczenie takie jedynie stwarza wierzycielowi możliwość przeprowadzenia w przyszłości skutecznej egzekucji należności publicznoprawnej z przedmiotów majątkowych, których dłużnik wyzbył się w celu pokrzywdzenia wierzyciela. TK podkreślił, że przesłankami zastosowania skargi pauliańskiej jest świadomość dłużnika oraz osoby trzeciej o określonych okolicznościach dokonywanej czynności prawnej. Dlatego to wierzyciel powinien wykazać, że osoba trzecia wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela.

Wyrok TK z 18.4.2018 r., K 52/16

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Stosowanie skargi pauliańskiej do należności publicznoprawnych
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny