Sposób określenia wysokości odszkodowania za drogę publiczną

A A A

Sąd Najwyższy stwierdził, że wysokość odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogę publiczną może być uzgodniona między właścicielem a właściwym organem przed dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne.

 


Gmina K. oraz „D.” sp. z o.o. w 2009 r. zawarły umowę w sprawie współfinansowania budowy sieci wodociągowej i kanalizacji sanitarnej oraz budowy drogi gminnej z odwodnieniem i oświetleniem, której podstawą był m.in. art. 98 ustawy z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 121; dalej jako: GospNierU). Przedmiotem tej umowy były wzajemne uzgodnienia stron związane z realizowaną przez „D.” sp. z o.o. jako dewelopera inwestycją polegającą na budowie osiedla mieszkaniowego. Gmina K. zobowiązała się do przejęcia działek wydzielonych w ramach inwestycji drogowej pod drogę publiczną, za odszkodowaniem odpowiadającym wartości tych nieruchomości, ustalonej przez uprawnionego rzeczoznawcę na zasadach określonych w GospNierU, przy czym wskazano, że kwota odszkodowania nie będzie wynosić więcej niż 41,66 zł/m2, tj. łącznie 100 tys. zł za przewidywaną powierzchnię 2630 m2. Ostatecznie wydzielono działki o łącznej powierzchni 2004 m2, ich wartość została ustalona przez rzeczoznawcę na ponad 167 tys. zł. Starosta Powiatu W. orzekł o ustaleniu odszkodowania na rzecz „D.” sp. z o.o. w kwocie 760 tys. zł, jednak „D.” sp. z o.o. wniosła odwołanie od tej decyzji.

Gmina K. wniosła pozew o ustalenie, że jest związana z „D.” sp. z o.o. postanowieniami umowy w zakresie należnego pozwanej od niej odszkodowania. Sąd I instancji uznał, że powódka nie ma interesu prawnego, jeżeli może dochodzić ochrony swoich praw w postępowaniu administracyjnym. Stwierdził, że dochodzone roszczenie nie zasługiwało na uwzględnienie również z uwagi na nieistnienie stosunku prawnego, którego ustalenia powódka się domaga. Sąd wyjaśnił, że dopiero w dniu, w którym stała się ostateczna decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości, powstało roszczenie o odszkodowanie i powinny być przeprowadzone stosowne uzgodnienia co do jego wysokości. Zaś umowa między stronami została zawarta zanim decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna. W rezultacie, umowa nie zawierała wiążących uzgodnień w zakresie rekompensaty za nieruchomość. Jednocześnie sąd nie podzielił również zarzutu powódki co do zrzeczenia się przez pozwaną prawa do odszkodowania, nie jest bowiem skuteczne zrzeczenie się roszczenia o odszkodowanie przed jego powstaniem.

Sąd II instancji oddalił apelację. Podzielił stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku o braku po stronie powódki interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie (zob. wyrok SN z 9.5.2000 r., IV CKN 686/00, Legalis). Stwierdził ponadto, że wytoczone powództwo w istocie zmierza do obejścia procedury określonej w art. 98 ust. 3 GospNierU, która ma charakter publicznoprawny i jest pozbawiona cech cywilnoprawnych. Uznał, że okoliczność, czy postanowienia umowy z 2009 r. mają wpływ na wysokość należnego pozwanej odszkodowania, będzie przedmiotem oceny w postępowaniu administracyjnym.

Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę sądowi II instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, że przesłankami powództwa przewidzianego w art. 189 KPC są: interes prawny powoda oraz istnienie lub nieistnienie wskazanego w pozwie stosunku prawnego lub prawa (zob. wyrok SN z 6.10.2017 r., V CSK 52/17, Legalis; wyrok SN z 4.4.2014 r., II CSK 403/13, Legalis). Interes prawny do wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego w zasadzie nie zachodzi, jeżeli zainteresowany może na innej drodze osiągnąć w pełni ochronę swoich praw (zob. postanowienie SN z 29.10.2009 r., III CZP 79/09, Legalis). Brak interesu prawnego w rozumieniu art. 189 KPC występuje przy tym w sytuacji, gdy powód może żądać świadczenia bądź na drodze sądowej, bądź postępowaniu administracyjnym (zob. wyrok SN z 21.1.1998 r., II CKN 572/97, niepubl.). Sąd Najwyższy uznał, że w realiach niniejszej sprawy taka sytuacja jednak nie występuje, bowiem to pozwana może dochodzić odszkodowania na podstawie art. 98 GospNierU. Natomiast powódka, która twierdzi, że wysokość tego odszkodowania została uzgodniona z pozwaną w wiążącej je umowie z 2009 r., ma tylko jedną drogę zmierzającą do ochrony swoich praw – wytoczenie powództwa o ustalenie.

Sąd Najwyższy nie podzielił poglądu, że wytoczone w niniejszej sprawie powództwo o ustalenie zmierza do obejścia procedury określonej w art. 98 ust. 3 GospNierU, która ma charakter publicznoprawny i jest pozbawiona cech cywilnoprawnych. Artykuł 98 ust. 3 GospNierU przewiduje dwa odrębne tryby ustalenia odszkodowania za przejęte grunty (zob. postanowienie NSA z 12.4.2013 r., I OSK 596/13, Legalis). Pierwszy z nich polega na uzgodnieniu przez właściciela lub użytkownika wieczystego z właściwym organem wysokości odszkodowania i ma charakter cywilnoprawny, podczas gdy drugi tryb polega na ustaleniu odszkodowania przez organ administracji w drodze decyzji administracyjnej. Wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania jest możliwe, gdy wysokość odszkodowania nie zostanie ustalona w wyniku uzgodnień.

W ocenie SN wysokość odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogę publiczną może być uzgodniona między właścicielem a właściwym organem przed dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Z art. 98 ust. 1 GospNierU wynika, że własność nieruchomości wydzielonej pod drogę publiczną przechodzi, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Według zaś art. 98 ust. 3 GospNierU, wysokość odszkodowania jest uzgadniana między właścicielem a właściwym organem. Gdyby zatem przyjąć, że takie uzgodnienie może nastąpić dopiero po dniu, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne, oznaczałoby to, że uzgodnienie jest dokonywane z właściwym organem nie przez właściciela nieruchomości, ale przez jej byłego właściciela. Sąd Najwyższy uznał, że w sytuacji gdy wniosek właściciela nieruchomości o dokonanie jej podziału jest składany w związku ze wspólnym przedsięwzięciem takiego właściciela i właściwej gminy, jest wręcz wskazane, aby m.in. uzgodnienie wysokości odszkodowania nastąpiło w umowie stron zawartej przed wydaniem decyzji zatwierdzającej podział (orzeczenia o podziale).

Wyrok SN z 18.1.2018 r., V CSK 261/17

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Sposób określenia wysokości odszkodowania za drogę publiczną
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny