Skuteczne doręczenie zastępcze tylko na prawidłowy adres oskarżonego

A A A

Prawo stron do uczestniczenia w rozprawie jest fundamentalnym prawem demokratycznego procesu karnego i stanowi jeden z głównych elementów rzetelnego postępowania. Tylko poprawne wskazanie danych adresowych warunkuje możliwość uznania zawiadomienia o rozprawie za doręczone – także wówczas, gdy nastąpi sytuacja tzw. doręczenia zastępczego, o której stanowi art. 133 § 1 i 2 KPK – wynika z wyroku Sądu Najwyższego.

Stan faktyczny

Sąd Rejonowy w K. prawomocnym wyrokiem uznał P.S. za winnego przestępstw kradzieży, w tym również z użyciem przemocy i skazał go na karę łączną roku pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący 3 lata. W tym czasie zobowiązano oskarżonego do powstrzymywania się od nadużywania alkoholu oraz oddano go pod dozór kuratora. Sąd orzekł też środek kompensacyjny w postaci obowiązku naprawienia w całości szkody wyrządzonej przestępstwami poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonych odpowiednich kwot pieniężnych.

Prokurator Generalny wniósł kasację na korzyść oskarżonego twierdząc, że doszło do wadliwego uznania za prawidłowo doręczone awizowanego i niepodjętego w terminie zawiadomienia oskarżonego o terminie rozprawy. Jak dowodzono, korespondencję tę wysłano na adres innej osoby o takim samym imieniu i nazwisku jak oskarżony, niebędący adresem do doręczeń oskarżonego P.S. W rezultacie doszło do przeprowadzenia rozprawy głównej pod nieobecność oskarżonego, czego konsekwencją było rażące naruszenie prawa P.S. do obrony.

Stanowisko SN

Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w K. do ponownego rozpoznania. Jak podkreślono, jedną z podstawowych gwarancji procesowych jest prawo do obrony w znaczeniu materialnym, które wyrażone jest m.in. poprzez prawo do udziału oskarżonego w rozprawie głównej, od którego są przewidziane jedynie ściśle określone wyjątki – art. 374 § 1 zd. 2 i art. 374 § 1a KPK. W pozostałych przypadkach ewentualna nieobecność oskarżonego musi być wynikiem jego świadomej decyzji, a nie braku stosownej informacji czy też wprowadzenia go w błąd przez organ procesowy. Warunkiem domniemania, że nieobecność oskarżonego na rozprawie jest wyrazem jego woli jest dochowanie wobec oskarżonego szeregu gwarancji procesowych, realizujących w szczególności obowiązek poinformowania o dacie i miejscu rozprawy. W tej sprawie doszło do przeprowadzenia rozprawy głównej pod nieobecność oskarżonego, bowiem sąd przyjął, że doszło do prawidłowego zawiadomienia go o terminie rozprawy w trybie określonym w art. 133 § 1 i 2 KPK. Po analizie akt sprawy SN stwierdził, że P.S. wskazał jeden adres jako adres zamieszkania i odbioru korespondencji zarówno w toku postępowania przygotowawczego, jak i podczas przesłuchań w charakterze podejrzanego. W zarządzeniu o wyznaczeniu rozprawy głównej wskazano, by oskarżonego zawiadomić o jej terminie do rąk własnych, po uprzednim sprawdzeniu, czy nie jest osadzony w areszcie śledczym lub zakładzie karnym na terenie kraju. W toku realizacji tego zarządzenia uzyskano wydruk z systemu NOE – SAD, z którego wynikało, że P.S. po zwolnieniu z Aresztu Śledczego w W., jako adres po zwolnieniu podał inne dane niż poprzednio i ten nowy adres wskazał jako adres zameldowania i zamieszkania. W rezultacie zawiadomienie o terminie rozprawy zostało skierowane na ten właśnie adres, jednak korespondencja ta nie została podjęta i po dwukrotnym awizowaniu została zwrócona do sądu. Jak ustalono, informacja o zwolnieniu z aresztu dotyczyła innej osoby o takim samym imieniu i nazwisku jak oskarżony.


Sąd Najwyższy stwierdził, że wysłanie zawiadomienia o rozprawie innej niż oskarżony osobie nie spełnia podstawowego warunku przeprowadzenia rozprawy głównej pod nieobecność oskarżonego, jakim jest prawidłowe poinformowanie go o jej terminie i miejscu. Mimo tego, że od 1.7.2015 r. oskarżony ma prawo, a nie obowiązek (jeżeli sprawa nie dotyczy zbrodni lub gdy przewodniczący albo sąd nie uzna jego obecności za obowiązkową) brania udziału w rozprawie, to aby móc to prawo zrealizować, musi być prawidłowo zawiadomiony o jej terminie i miejscu, a gdy brak jest w tym zakresie dowodu, to czynności tej nie powinno się przeprowadzać. Dowód zawiadomienia o terminie musi bezspornie dotyczyć osoby, której dotyczy powiadomienie i jedynie prawidłowe zaadresowanie przesyłki umożliwia uznanie zawiadomienia za doręczone, wymogi te dotyczą również sytuacji, w której nastąpi tzw. doręczenie zastępcze (zob. wyrok SN z 21.11.2017 r., III KK 424/17, Legalis; wyrok SN z 7.7.2016 r., V KK 187/16, Legalis). Dlatego należy uznać, że P.S. nie został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy głównej, a w rezultacie sąd nie był uprawniony do jej prowadzenia pod nieobecność oskarżonego. Nie dysponował bowiem właściwym dowodem potwierdzającym, że został on o tej czynności powiadomiony. W uzasadnieniu wyroku uznano, że wskazane uchybienia pozbawiły oskarżonego prawa do udziału w rozprawie, co stanowi rażące naruszenie przepisów art. 117 § 1 i 2 w zw. z art. 374 § 1 KPK. W konsekwencji doszło również do naruszenia wynikającego z art. 6 KPK prawa oskarżonego do obrony, skoro poprzez uniemożliwienie mu osobistego uczestnictwa rozprawie, nie mógł on podjąć się aktywnej obrony: składać wyjaśnień, oświadczeń i wniosków, czy też poddać wyroku kontroli instancyjnej.

Wyrok SN z 9.12.2020 r., IV KK 481/20


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Skuteczne doręczenie zastępcze tylko na prawidłowy adres oskarżonego
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny