Sąd właściwy w sprawach spadkowych

A A A

Stan faktyczny

Po śmierci męża (obywatela Niemiec) w 2017 r., CR wniosła do sądu w Düren (RFN) o wydanie krajowego poświadczenia spadkowego oraz europejskiego poświadczenia spadkowego na podstawie testamentu wzajemnego sporządzonego po niemiecku w 1990 r., na mocy którego CR i jej mąż wyznaczyli siebie nawzajem jako jedynych spadkobierców.

Brat zmarłego, zakwestionował jurysdykcję niemieckich sądów wskazując, że w chwili śmierci miejsce zwykłego pobytu zmarłego znajdowało się w Hiszpanii, a ww. testament nie zawierał wyraźnego wyboru prawa regulującego dziedziczenie. Sąd rozpoznający odwołanie uwzględnił je i stwierdził, że sąd w Düren nie miał jurysdykcji aby rozstrzygnąć w przedmiocie wniosku, ponieważ zastosowanie łącznika „miejsca zwykłego pobytu” zmarłego prowadzi do przyznania jurysdykcji wyłącznie sądom hiszpańskim. Natomiast hiszpański sąd, do którego wystąpiła CR, odstąpił od orzekania uznając, że niemieckie sądy państwa są lepiej sytuowane do orzekania co do tego spadku oraz ze względu na okoliczności praktyczne, takie jak miejsce zwykłego pobytu wnioskodawcy oraz położenie istotnej części spadku. Przy czym ten sąd nie stwierdził braku własnej jurysdykcji w sposób wyraźny.

Pytania prejudycjalne

– Czy art. 7 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 650/2012 z 4.7.2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego, należy interpretować w ten sposób, że dla celów stwierdzenia braku jurysdykcji w rozumieniu art. 6 lit. a) tego samego rozporządzenia, oznaczającego rezygnację rozpatrzenia sprawy na rzecz sądów państwa członkowskiego, którego prawo wybrał jako właściwe zmarły, konieczne jest wyraźne stwierdzenie przez sąd, do którego wcześniej wniesiono sprawę, braku własnej jurysdykcji?

– Czy art. 6 lit. a) i art. 7 lit. a) rozporządzenia Nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że sąd państwa członkowskiego, do którego wniesiono sprawę po tym, jak inny sąd stwierdził brak własnej jurysdykcji, jest uprawniony do skontrolowania, czy zostały spełnione określone w tych przepisach przesłanki stwierdzenia przez sąd, do którego wcześniej wniesiono sprawę, braku własnej jurysdykcji?

– Czy przepisy jurysdykcyjne zawarte w art. 6 lit. a) i art. 7 lit. a) rozporządzenia Nr 650/2012 stosuje się również wtedy, gdy w testamencie sporządzonym przed dniem 17.8.2015 r. zmarły nie dokonał wyboru prawa właściwego dla dziedziczenia, i gdy wskazanie tego prawa właściwego wynika jedynie z art. 83 ust. 4 rozporządzenia Nr 650/2012?

Stanowisko TS

1. Forma stwierdzenia braku jurysdykcji

W hiszpańskiej wersji językowej istnieje różnica pomiędzy treściami art. 6 lit. a) oraz art. 7 lit. a) rozporządzenia Nr 650/2012, która nie występuje w innych wersjach językowych. W hiszpańskiej wersji językowej w art. 6 lit. a) posłużono się bowiem sformułowaniem „abstenerse de conocer”, a w art. 7 lit. a) użyto czasownika „inhibirse”. Natomiast w innych wersjach językowych przepisy stosują wyrażenia nawiązujące wyraźnie do stwierdzenia braku własnej jurysdykcji. Tytułem przykładu, jeśli chodzi o te dwa przepisy, niemiecka wersja językowa używa wyrażenia „für unzuständig erklären”, angielska – „decline jurisdiction”, francuska – „décliner sa compétence”, a włoska – „dichiarare la propria incompetenza”.

W niniejszej sprawie hiszpański sąd użył sformułowania zawartego w hiszpańskiej wersji językowej art. 6 lit. a) rozporządzenia Nr 650/2012. Okoliczność, że posłużono się w niej w tym przepisie sformułowaniem odmiennym niż w art. 7 lit. a) oraz że hiszpański sąd posłużył się sformułowaniem nawiązującym do treści pierwszego z tych przepisów, zdaniem TS, nie ma wpływu na ważność stwierdzenia braku jurysdykcji w rozumieniu tych dwóch przepisów.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem unijne przepisy należy interpretować i stosować w sposób jednolity, w świetle wersji sporządzonych we wszystkich językach Unii Europejskiej. W przypadku rozbieżności pomiędzy różnymi wersjami językowymi tekstu prawa Unii dany przepis należy interpretować z uwzględnieniem ogólnej systematyki i celu uregulowania, którego stanowi on część [wyrok TS z 8.10.2020 r., United Biscuits (Pensions Trustees) i United Biscuits Pension Investments, C-235/19, pkt 46].

Z treści art. 6 lit. a) rozporządzenia Nr 650/2012 wynika, że stwierdzenie braku własnej jurysdykcji zakłada wystąpienie szeregu przesłanek wymienionych w tym przepisie i jest oparte na ocenie okoliczności związanych ze dziedziczeniem, dokonywanej przez sąd, do którego wcześniej wniesiono sprawę, która to ocena ma doprowadzić do decyzji, czy sądy państwa, którego prawo zostało wybrane jako właściwe zgodnie z art. 22 tego rozporządzenia, są lepiej sytuowane do orzekania w danej sprawie spadkowej. Trybunał stwierdził, że ten przepis pozwala, po pierwsze, zagwarantować że organ zajmujący się sprawami spadkowymi zastosuje własne prawo, zgodnie z dyspozycją motywu 27, a po drugie, osiągnąć cel tego rozporządzenia polegający na przyznaniu jurysdykcji sądom, które mogłyby okazać się bliższe stronom lub składnikom masy spadkowej.

Artykuł 7 lit. a) rozporządzenia Nr 650/2012 dotyczy z kolei jurysdykcji sądów państwa członkowskiego, którego prawo zostało wybrane, i przewiduje, że mają one jurysdykcję do orzekania w sprawie spadkowej w przypadku stwierdzenia przez sąd, do którego wcześniej wniesiono sprawę, braku własnej jurysdykcji na ich rzecz w rozumieniu art. 6 lit. a).

Trybunał stwierdził, że treści art. 6 i 7 rozporządzenia Nr 650/2012 nie zawierają żadnego odesłania do formy, w jakiej sąd, do którego wcześniej wniesiono sprawę, miałby stwierdzić brak swojej jurysdykcji i w konsekwencji do konieczności wyraźnego stwierdzenia tego rodzaju przez ów sąd – nawet jeśli poszanowanie zasady pewności prawa implikuje w istocie, aby tego rodzaju uznanie się przez sąd za niewłaściwy wynikało w wyraźny sposób ze stwierdzenia owego sądu, do którego wcześniej wniesiono sprawę, w celu uniknięcia konfliktu kompetencyjnego pomiędzy tym ostatnim sądem a sądem, którego jurysdykcja wynikałaby z art. 7 lit. a). W konsekwencji TS uznał, że wyraźnie stwierdzenie braku jurysdykcji nie jest konieczne, o ile – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – z odstąpienia od orzekania w sprawie przez sąd, do którego wcześniej wniesiono sprawę w rozumieniu art. 6 lit. a), jednoznacznie wynika, że rezygnuje on z rozpatrzenia sprawy na rzecz sądów państwa członkowskiego, którego prawo zostało wybrane przez zmarłego, a które to sąd uznał za lepiej sytuowane do orzekania w danej sprawie spadkowej.

W ocenie TS powyższa wykładnia jest zgodna z celem polegającym na ułatwieniu dostępu do wymiaru sprawiedliwości, gwarantowanym w szczególności przez zasadę wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych, która leży u podstaw stosowania przepisów rozporządzenia Nr 650/2012.

Trybunał orzekł, że art. 7 lit. a) rozporządzenia Nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że dla celów stwierdzenia braku jurysdykcji w rozumieniu art. 6 lit. a) tego rozporządzenia, oznaczającego rezygnację z rozpatrzenia sprawy na rzecz sądów państwa członkowskiego, którego prawo wybrał jako właściwe zmarły, nie jest konieczne wyraźne stwierdzenie przez sąd, do którego wcześniej wniesiono sprawę, braku własnej jurysdykcji, lecz konieczne jest, aby intencja ta wynikała jednoznacznie z orzeczenia wydanego przez ów sąd w tym zakresie.

2. Uprawnienia sądu

W art. 6 lit. a) rozporządzenia Nr 650/2012 przewidziano dla sądu, do którego wcześniej wniesiono sprawę, zgodnie z art. 4 bądź art. 10 tego samego rozporządzenia, możliwość stwierdzenia braku własnej jurysdykcji na rzecz sądu państwa członkowskiego, którego prawo zostało wybrane zgodnie z art. 22, po zweryfikowaniu, jeżeli spełnione zostały przesłanki przewidziane w pierwszym z tych przepisów. Rzecznik generalny wskazał w pkt 39 opinii, że okoliczność, iż wydanie takiej decyzji stanowi jedynie możliwość, z której może skorzystać sąd, do którego wcześniej wniesiono sprawę i nie odzwierciedla zobowiązania ciążącego na tym sądzie powoduje, że stwierdzenie przez sąd braku własnej jurysdykcji nie może być poddane kontroli sądów, na rzecz których sąd, do którego wcześniej wniesiono sprawę uznał się za niewłaściwy.

Zgodnie z treścią art. 7 lit. a) rozporządzenia Nr 650/2012 sądy państwa członkowskiego, którego prawo wybrał zmarły, zgodnie z art. 22, mają jurysdykcję do orzekania w sprawie spadkowej, jeżeli sąd, do którego wcześniej wniesiono sprawę, stwierdził brak swojej jurysdykcji w tej samej sprawie zgodnie z art. 6 lit. a) tego rozporządzenia. Sądy te stają się właściwe w następstwie samego zaistnienia stwierdzenia braku jurysdykcji w rozumieniu art. 6 lit. a) rozporządzenia Nr 650/2012.

Trybunał podkreślił, że stwierdzenie braku jurysdykcji stanowi „orzeczenie” w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. g) rozporządzenia Nr 650/2012 i w konsekwencji przepisy rozdziału IV tego rozporządzenia dotyczące uznawania, wykonalności i wykonywania orzeczeń, a mianowicie art. 39–58 tego rozporządzenia, mają do niego zastosowanie. W związku z tym TS uznał, że orzeczenie, w którym sąd państwa członkowskiego stwierdza brak własnej jurysdykcji, wiąże sądy innych państw członkowskich zarówno jako orzeczenie dotyczące rezygnacji z rozpoznania sprawy przez ten sąd, zgodnie z art. 6, jak i w odniesieniu do stwierdzenia, że spełnione są przesłanki wymienione w tym przepisie (wyrok TS z 15.11.2012 r., Gothaer Allgemeine Versicherung i in., C-456/11, pkt 41). Zdaniem TS każda inna wykładnia mogłaby podważyć cele wzajemnego uznawania i wzajemnego zaufania, leżące u podstawy systemu ustanowionego przez analizowane rozporządzenie. Zgodnie z orzecznictwem TS ogólnym celem realizowanym przez rozporządzenie Nr 650/2012 jest – jak wynika z jego motywu 59 – wzajemne uznawanie orzeczeń wydanych w państwach członkowskich w przedmiocie dziedziczenia wywołującego skutki transgraniczne (wyrok TS z 17.1.2019 r., Brisch, C-102/18, pkt 33). Gdyby sąd państwa członkowskiego miał kompetencję do zweryfikowania, czy przesłanki określone w art. 6 lit. a) rozporządzenia Nr 650/2012 są spełnione, i aby w danym wypadku mógł odmówić uznania orzeczenia, za pomocą którego sąd innego państwa członkowskiego stwierdził brak własnej jurysdykcji, zdaniem TS, byłoby to również niezgodne z systemem ustanowionym przez to rozporządzenie, ponieważ tego rodzaju odmowa mogłaby osłabić skuteczne funkcjonowanie przepisów zawartych w rozdziale IV oraz osłabić mechanizm wynikający z art. 6 lit. a) i art. 7 lit. a) tego rozporządzenia. Ponadto powyższa wykładnia przyjęta przez TS, pozwala uniknąć negatywnego konfliktu kompetencyjnego, który mógłby doprowadzić do powstania ryzyka pozbawienia prawa do sądu.

Trybunał orzekł, że art. 6 lit. a), art. 7 lit. a) oraz art. 39 rozporządzenia Nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że sąd państwa członkowskiego, do którego wniesiono sprawę po tym, jak inny sąd stwierdził brak własnej jurysdykcji, nie jest uprawniony do kontrolowania, czy zostały spełnione określone w tych przepisach przesłanki stwierdzenia przez sąd, do którego wcześniej wniesiono sprawę, braku własnej jurysdykcji.

3. Przepisy przejściowe

Zgodnie z art. 83 ust. 4 rozporządzenia Nr 650/2012, jeżeli rozrządzenie na wypadek śmierci dokonane przed 17.8.2015 r. jest ważne zgodnie z prawem, które zmarły mógł wybrać zgodnie z tym rozporządzeniem, to prawo uważa się za wybrane jako prawo właściwe dla dziedziczenia. Przepis ten ustanawia mianowicie dla okresu poprzedzającego wejście w życie rozporządzenia Nr 650/2012 domniemanie wyboru prawa właściwego dla dziedziczenia, które ma ten sam skutek co wybór prawa dokonany zgodnie z przepisami owego rozporządzenia.


Trybunał orzekł, że art. 6 lit. a) i art. 7 lit. a) rozporządzenia Nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że zawarte w nich przepisy jurysdykcyjne znajdują zastosowanie również wtedy, gdy w testamencie sporządzonym przed dniem 17.8.2015 r. zmarły nie dokonał wyboru prawa właściwego dla dziedziczenia i gdy wskazanie tego prawa właściwego wynika jedynie z art. 83 ust. 4 rozporządzenia Nr 650/2012.

Wyrok TS z 9.9.2021 r., RK (Stwierdzenie jurysdykcji), C-422/20




Źródło: www.curia.eu

Opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie, ORCID: 0000-0003-4607-1448


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Sąd właściwy w sprawach spadkowych
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny