Rozpoznanie sprawy przez sąd, w którym pełni służbę sędzia podlegający wyłączeniu niezasiadający w składzie tego sądu

A A A

Jeśli sprawę rozpozna sąd, w którym pełni służbę sędzia, podlegający wyłączeniu z mocy ustawy, to nie oznacza nieważności postępowania, o ile sędzia ten nie zasiada w składzie, który wydał orzeczenie – wynika z uchwały Sądu Najwyższego.

Pytanie prawne

G.K. wniósł pozew przeciwko swoim dzieciom T.K. i B.K. domagając się uchylenia obowiązku alimentacyjnego. Orzeczenie sądu I instancji zostało zaskarżone przez A.K. – byłą żonę G.K. i matkę pozwanych, jednak apelacja została odrzucona. Sąd stwierdził bowiem, że A.K. wniosła apelację w zakresie nieobjętym rozstrzygnięciem oraz, iż nie doszło do pokrzywdzenia orzeczeniem. Postanowienie to zostało wydane przez Sąd Okręgowy w K., w którym orzeka sędzia będący byłym mężem powódki i ojcem pozwanych.

W związku z tym Sądowi Najwyższemu przedstawiono pytanie prawne o następującej treści:

1. Czy art. 481 KPC ma zastosowanie wyłącznie w przypadku wyznaczenia do rozpoznania sprawy sędziego, w stosunku do którego zachodzą przesłanki z art. 48 § 1 pkt 1–4 KPC, czy też w każdym przypadku wyznaczenia do rozpoznania sprawy sędziego orzekającego w sądzie w jakim pełni służbę inny sędzia, niewyznaczony do rozpoznania sprawy, w stosunku do którego występują przesłanki z art. 48 § 1 pkt 1–4?

2. Czy naruszenie przepisu art. 481 KPC poprzez nieprzekazanie sprawy sądowi przełożonemu celem wyznaczenia innego sądu równorzędnego, w drugim ze wskazanych powyżej przypadków, wywołuje skutek w postaci nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 KPC?”.


W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja wyłączenia sędziego z ustawy z perspektywy ustrojowej zmierza do zapewnienia rozpoznania sprawy przez sąd niebudzący wątpliwości strony co do bezstronności. Natomiast z perspektywy procesowej, wyłączenie sędziego ma przeciwdziałać rozpoznaniu sprawy w warunkach nieważności postępowania ze względu na ukształtowanie składu sądu sprzecznie z przepisami ustawy lub zapobiec wznowieniu postępowania z tej przyczyny (zob. postanowienie SN z 25.11.2021 r., I CSKP 524/21, Legalis). Zgodnie z art. 48 § 1 pkt 1–4 KPC sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem albo był radcą prawnym jednej ze stron. W takiej sytuacji, na podstawie art. 481 KPC, sąd występuje do sądu nad nim przełożonego o wyznaczenie innego sądu do rozpoznania sprawy, a sąd przełożony wyznacza inny równorzędny sąd. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że do 7.11.2019 r., czyli wejścia w życie art. 481 KPC, jednolicie przyjmowano, iż przesłanki wyłączenia z art. 48 § 1 pkt 1–3 KPC muszą się odnosić do sędziego, który został wyznaczony do rozpoznania konkretnej sprawy. Dlatego wniosek o wyłączenie sędziego niewyznaczonego do rozpoznania sprawy odrzucano jako niedopuszczalny bez składania przez sędziego oświadczenia, o jakim mowa w art. 52 § 2 KPC (zob. uchwała SN z 26.7.2019 r., I NOZP 1/19, OSNKN Nr 1/2020, poz. 1).

Na gruncie przepisów po nowelizacji można przyjąć dwa rozwiązania. Jeden pogląd stanowi kontynuację dotychczas prezentowanego stanowiska, że wyłączenie dotyczy tylko sędziego wyznaczonego w konkretnej sprawie. Drugi natomiast zakłada, że art. 481 KPC należy rozumieć w ten sposób, że jeśli stroną w konkretnej sprawie jest określony sędzia sądu właściwego miejscowo i rzeczowo do rozpoznania sprawy, to na wniosek tego sądu sąd nad nim przełożony wyznacza do jej rozpoznania inny sąd równorzędny. Nie ma przy tym znaczenia, czy sędzia wyłączony z mocy ustawy został wyznaczony lub wylosowany do jej rozpoznania, w jakim wydziale orzeka, ilu sędziów liczy dany sąd oraz jakiego rodzaju relacje łączą sędziego wyłączonego z mocy ustawy z innymi sędziami sądu właściwego. W założeniu ustawodawcy wprowadzenie tej nowej instytucji procesowej miało służyć wzmocnieniu społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości przez wyeliminowanie sytuacji, w której sprawa z udziałem sędziego miałaby podlegać osądowi w „macierzystym sądzie sędziego-strony”. Takie rozwiązanie pozwala z góry wykluczyć wpływ oczywistych zależności osobistych: koleżeńskich czy towarzyskich, między wyłączonym sędzią a pozostałymi sędziami danego sądu na rozstrzygnięcie sprawy. Podkreśla się przy tym, że rozpoznanie sprawy przez inny równorzędny sąd nie narusza konstytucyjnego prawa stron do sądu, skoro rozpoznanie sprawy następuje na podstawie i w trybie tych samych norm prawnych, co w sądzie pierwotnie właściwym, a odejście od zasad ustalania właściwości jest uzasadnione potrzebą lepszego zagwarantowania bezstronności sądu (zob. postanowienie SN z 25.8.2022 r., III CO 594/22, Legalis; postanowienie SN z 2.12.2021 r., III CO 91/21, Legalis). Jednak w ocenie sądu przedstawiającego pytanie prawne rozszerzenie zastosowania art. 481 KPC na sytuację, gdy jedna z przyczyn z art. 48 § 1 pkt 1–4 KPC zachodzi wobec sędziego orzekającego w tym samym sądzie, ale niewyznaczonego do jej rozpoznawania, poprzez ustanowienie wymogu wiedzy o sytuacji życiowej innych sędziów, pomija określony w przepisach sposób funkcjonowania jednostek wymiaru sprawiedliwości.

Odnosząc się do zagadnienia drugiego, sąd stwierdził, że nie ma podstaw aby do art. 481 KPC wprost stosować skutki wskazane w art. 379 pkt 4 KPC. Dlatego należałoby przyjąć, że naruszenie art. 481 KPC przez jego niezastosowanie miałoby tylko charakter naruszenia przepisu postępowania, zatem nie byłoby brane pod uwagę przez sąd odwoławczy z urzędu. W konsekwencji strona apelująca musiałaby wprost podnieść taki zarzut, wykazując jednocześnie wpływ naruszenia na wynik sprawy. W orzecznictwie wyrażono pogląd, że aby można było mówić o nieważności postępowania niezbędne jest żeby wyłączeniu z mocy prawa podlegał sędzia, który brał udział w rozpoznaniu sprawy (zob. wyrok SA w Lublinie z 28.10.2020 r., I ACa 284/20, Legalis).

Stanowisko SN

Sąd Najwyższy podjął uchwałę, w której uznał, że rozpoznanie sprawy przez sąd, w którym pełni służbę sędzia, podlegający wyłączeniu na podstawie art. 48 § 1 pkt 1–4 KPC, który nie zasiada w składzie tego sądu, nie skutkuje nieważnością postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 KPC oraz odmówił podjęcia uchwały w pozostałym zakresie.

Uchwała SN z 13.10.2022 r., III CZP 95/22


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Rozpoznanie sprawy przez sąd, w którym pełni służbę sędzia podlegający wyłączeniu niezasiadający w składzie tego sądu
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny