Rozpoznanie sprawy pod nieobecność podejrzanego przebywającego w szpitalu psychiatrycznym

A A A

Z art. 354 KPK wynika, że obecność podejrzanego uznanego za niepoczytalnego jest obowiązkowa na posiedzeniu. Jeśli przebywa on w szpitalu psychiatrycznym, sąd ma obowiązek zawiadomić go o terminie posiedzenia i zapewnić transport. Skutkiem rozpoznania sprawy pod nieobecność podejrzanego jest zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej – wynika z postanowienia Sądu Najwyższego.

Postępowanie przed sądami I i II instancji

Sąd Rejonowy w T. wszczął postępowanie karne wobec N.D., który został oskarżony o znieważenie funkcjonariusza policji i naruszenie jego nietykalności cielesnej. W trakcie postępowania ustalono, że w chwili popełnienia czynów N.D. był niepoczytalny, czyli miał całkowicie zniesioną zdolność rozpoznawania znaczenia tych czynów i pokierowania swoim postępowaniem. W konsekwencji Sąd umorzył postępowanie oraz orzekł wobec podejrzanego środek zabezpieczający w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym. Sąd Okręgowy w G. utrzymał w mocy zaskarżone przez obrońcę podejrzanego postanowienie.

Kasacja RPO

Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł od tego orzeczenia kasację do SN wskazując, że doszło do rażącego naruszenia prawa na skutek rozpoznania sprawy pod nieobecność podejrzanego. Z art. 354 KPK wynika, że w razie wniesienia przez prokuratora wniosku o umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności sprawcy, wniosek taki kieruje się na rozprawę, chyba że w świetle materiałów postępowania przygotowawczego popełnienie czynu zabronionego przez podejrzanego i jego niepoczytalność w chwili czynu nie budzą wątpliwości, a prezes sądu uzna za celowe rozpoznanie sprawy na posiedzeniu z udziałem prokuratora, obrońcy i podejrzanego. Podejrzany nie bierze udziału w posiedzeniu, tylko jeżeli z opinii biegłych wynika, że byłoby to niewskazane, chyba że sąd uzna jego udział za konieczny.

W kasacji wskazano, że w opiniach znajdujących się w aktach sprawy biegli – lekarze psychiatrzy wyrazili stanowisko, iż stan zdrowia psychicznego podejrzanego pozwala na jego udział w postępowaniu. Sąd I instancji rozpoznał jednak sprawę tylko przy udziale prokuratora i obrońcy. W ocenie RPO obecność podejrzanego była obowiązkowa i nie można uznać, że przeszkodą był pobyt jego w Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w S., bowiem miejsce pobytu N.D. było Sądowi znane. W orzecznictwie podkreśla się, że jeśli sąd ma podjąć decyzję o zastosowaniu środka zabezpieczającego, który w sposób dogłębny ingeruje w chronioną konstytucyjnie sferę swobód jednostki, pozbawiając człowieka wolności poprzez umieszczenie go w zakładzie psychiatrycznym, należy umożliwić mu realizowanie prawa do obrony, w tym poprzez możliwość zaprezentowania własnego stanowiska w sprawie przed organem procesowym rozstrzygającym w tej kwestii. Odstępstwo od takiego postępowania winno następować wyjątkowo i tylko przy dochowaniu wszelkich wymogów proceduralnych (zob. postanowienie SN z 5.4.2001 r., IV KKN 652/00, Legalis).

Stanowisko SN

Sąd Najwyższy uchylił postanowienia sądów I i II instancji i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w T. do ponownego rozpoznania. Jak wyjaśniono, ustawodawca w art. 354 KPK wprowadził kategoryczny nakaz rozpoznania sprawy na posiedzeniu z udziałem prokuratora, obrońcy i podejrzanego, co wyklucza, co do zasady, możliwość rozpoznania sprawy w tym trybie pod nieobecność któregokolwiek z wymienionych podmiotów (zob. wyrok SN z 27.2.2019 r., III KK 882/18, Legalis). Podejrzany nie bierze udziału w posiedzeniu jedynie wówczas, gdy z opinii biegłych wynika, że byłoby to niewskazane ze względu na stan jego zdrowia psychicznego (zob. postanowienie SN z 3.6.2020 r., IV KK 501/19, Legalis). Jednak nawet w takich okolicznościach sąd może uznać udział podejrzanego za konieczny (zob. postanowienie SN z 3.2.2021 r., IV KK 582/19, Legalis). Tymczasem w żadnej ze zgromadzonych w toku postępowania sądowego opinii biegłych nie ma stwierdzeń wskazujących na to, że stan zdrowia podejrzanego N.D. nie pozwalał na jego udział w toczącym się postępowaniu. SN podkreślił, że w przypadku gdy podejrzany przebywa w szpitalu psychiatrycznym, należy zapewnić jego realną obecność na posiedzeniu, a zatem nie jest wystarczające jedynie formalne zawiadomienie go o posiedzeniu, bez wydania zarządzenia o jego doprowadzeniu.


Sąd Najwyższy na podstawie art. 439 § 1 pkt 11 KPK uznał, że postępowanie sądowe w sprawie toczyło się z rażącym naruszeniem prawa procesowego, mającym charakter tzw. bezwzględnej przyczyny odwoławczej, z uwagi na fakt, iż sprawę rozpoznawano pod nieobecność podejrzanego, którego obecność była obowiązkowa (zob. postanowienie SN z 5.3.2021 r., V KK 11/21, Legalis; postanowienie SN z 15.1.2021 r., II KK 317/20, Legalis). To zaś skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia sądu I instancji, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia (zob. wyrok SN z 8.6.2021 r., III KK 144/21, Legalis). Sąd Najwyższy podkreślił, że rozstrzygnięcie co do potrzeby zastosowania środka zapobiegawczego jest nierozerwalnie związane z umorzeniem postępowania z powodu niepoczytalności podejrzanego, a oba te rozstrzygnięcia wydano pod jego nieobecność.

Postanowienie SN z 22.2.2022 r., V KK 10/22


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Rozpoznanie sprawy pod nieobecność podejrzanego przebywającego w szpitalu psychiatrycznym
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny