Publiczny dostęp do danych o punktach karnych

A A A

Stan faktyczny

B jest osobą fizyczną, która otrzymała punkty karne za wykroczenia drogowe na Łotwie. Zgodnie z ustawą o ruchu drogowym łotewska dyrekcja bezpieczeństwa ruchu drogowego (dalej jako: CSDD) wpisała te punkty karne do krajowego rejestru pojazdów i kierowców. Informacje dotyczące tych punktów karnych zawarte w tym rejestrze są dostępne publicznie i zdaniem B zostały przekazane do ponownego wykorzystania różnym podmiotom gospodarczym. B wniósł skargę konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego w celu zbadania zgodności ww. ustawy z prawem podstawowym do poszanowania życia prywatnego, uregulowanym w art. 96 Konstytucji łotewskiej.

Pytania prejudycjalne

– Czy art. 10 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27.4.2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólnego rozporządzenia o ochronie danych) (dalej jako: RODO), należy interpretować w ten sposób, że ma on zastosowanie do przetwarzania danych osobowych dotyczących punktów karnych nakładanych na kierowców pojazdów za wykroczenia drogowe polegającego na publicznym ujawnieniu takich danych?


– Czy przepisy RODO należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisom krajowym, które nakładają na organ publiczny prowadzący rejestr, w którym wpisywane są punkty karne nakładane na kierowców pojazdów za wykroczenia drogowe, obowiązek ujawnienia tych danych każdej osobie, która się o to zwróci, bez konieczności wykazywania przez tę osobę szczególnego interesu w uzyskaniu tych danych?


– Czy zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się ona temu, aby Trybunał Konstytucyjny państwa członkowskiego, do którego wniesiono skargę na ustawodawstwo krajowe, które w świetle orzeczenia Trybunału wydanego w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym okazuje się niezgodne z prawem Unii, postanowił w oparciu o zasadę pewności prawa, że skutki prawne tego ustawodawstwa zostaną utrzymane do dnia ogłoszenia przez ten sąd wyroku, którym ostatecznie rozstrzygnie on tę skargę konstytucyjną?

Stanowisko TS

1. Stosowanie art. 10 RODO

Zgodnie z art. 10 RODO przetwarzania danych osobowych dotyczących wyroków skazujących oraz czynów zabronionych lub powiązanych środków bezpieczeństwa na podstawie art. 6 ust. 1 wolno dokonywać wyłącznie pod nadzorem władz publicznych lub jeżeli przetwarzanie jest dozwolone prawem UE lub prawem państwa członkowskiego przewidującymi odpowiednie zabezpieczenia praw i wolności osób, których dane dotyczą.

Trybunał stwierdził, że informacje dotyczące punktów karnych, które odnoszą się do zidentyfikowanej osoby fizycznej, są „danymi osobowymi” w rozumieniu art. 4 pkt 1 RODO, a ich ujawnienie przez CSDD osobom trzecim stanowi „przetwarzanie” w rozumieniu art. 4 pkt 2 RODO. Ujawnienie tych informacji objęte jest bardzo szeroką definicją materialnego zakresu stosowania RODO, zawartą w jego art. 2 ust. 1, i nie figuruje wśród rodzajów przetwarzania danych osobowych, które art. 2 ust. 2 lit. a) i d) RODO wyłącza z tego zakresu stosowania. Przepis art. 2 ust. 2 lit. a) RODO przewiduje, że to rozporządzenie nie ma zastosowania do przetwarzania danych osobowych prowadzonego „w ramach działalności nieobjętej zakresem prawa Unii”. Trybunał stwierdził, że obejmuje ona w szczególności działalność mającą na celu ochronę podstawowych funkcji państwa i podstawowych interesów społeczeństwa. Tymczasem działania związane z bezpieczeństwem drogowym, zdaniem TS, nie realizują takiego celu i w konsekwencji nie mogą być zaliczone do kategorii działań mających na celu ochronę bezpieczeństwa narodowego, o których mowa w art. 2 ust. 2 lit. a) RODO.

Trybunał orzekł, że art. 10 RODO należy interpretować w ten sposób, że ma on zastosowanie do przetwarzania danych osobowych dotyczących punktów karnych nakładanych na kierowców pojazdów za wykroczenia drogowe.

2. Ujawnienie danych

Z orzecznictwa TS wynika, że każde przetwarzanie danych osobowych powinno, z jednej strony, być zgodne z zasadami dotyczącymi przetwarzania danych określonymi w art. 5 RODO, a z drugiej strony, odpowiadać jednej z zasad dotyczących zgodności przetwarzania z prawem wymienionych w art. 6 RODO (wyrok TS z 16.1.2019 r., Deutsche Post, C-496/17, pkt 57).

W niniejszej sprawie przetwarzanie danych osobowych, a mianowicie publiczne ujawnianie danych dotyczących punktów karnych za wykroczenia drogowe, jest dokonywane przez podmiot publiczny – CSDD – który jest administratorem danych w rozumieniu art. 4 pkt 7 RODO. Jednak bezsporne jest również, że po ujawnieniu te dane są przeglądane przez osoby, które wystąpiły o ich ujawnienie, i w danym przypadku są zatrzymywane lub rozpowszechniane przez te osoby. Trybunał podkreślił, że w zakresie, w jakim dalsze przetwarzanie danych nie jest już dokonywane „pod nadzorem” CSDD lub innego organu publicznego, prawo krajowe zezwalające na ujawnienie tych danych przez CSDD powinno przewidywać „odpowiednie zabezpieczenia praw i wolności osób, których dane dotyczą”.

Z art. 5 ust. 1 lit. c) RODO wynika wymóg przestrzegania zasady „minimalizacji danych” przy przetwarzaniu danych osobowych. Jednak TS uznał, że z treści tego przepisu jasno wynika, że nie ma on na celu ustanowienia ogólnego i bezwzględnego zakazu, a w szczególności nie stoi on na przeszkodzie temu, aby dane osobowe były ujawniane publicznie, jeżeli jest to konieczne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej w rozumieniu art. 6 ust. 1 lit. e) RODO. Jest tak nawet wówczas, gdy dane te objęte są zakresem art. 10 RODO, pod warunkiem że przepisy zezwalające na to ujawnianie przewidują odpowiednie zabezpieczenia dla praw i wolności osób, których dane dotyczą [wyrok TS z 24.9.2019 r., GC i in. e.a. (Usunięcie linków do danych wrażliwych), C-136/17, pkt 73].

Łotewski rząd podnosił, że przekazanie przez CSDD każdej osobie, która się o to zwróci, danych osobowych dotyczących punktów karnych jest spoczywającym na tym organie zadaniem realizowanym w interesie publicznym, jakim jest poprawa bezpieczeństwa na drogach, i ma w tym kontekście na celu w szczególności umożliwienie identyfikacji kierowców pojazdów, którzy systematycznie naruszają przepisy ruchu drogowego, i wywarcie wpływu na zachowanie użytkowników dróg, poprzez skłonienie ich do zachowania zgodnego z tymi przepisami.

Z orzecznictwa TS wynika, że poprawa bezpieczeństwa na drogach stanowi cel interesu ogólnego uznawany przez Unię (wyrok TS z 23.4.2015 r., Aykul, C-260/13, pkt 69). Państwa członkowskie mają zatem prawo zakwalifikować bezpieczeństwo na drogach jako „zadanie realizowane w interesie publicznym” w rozumieniu art. 6 ust. 1 lit. e) RODO. Jednak dla spełnienia przesłanek ustanowionych w tym ostatnim przepisie konieczne jest, aby ujawnienie danych osobowych dotyczących punktów karnych wpisanych do rejestru prowadzonego przez CSDD rzeczywiście odpowiadało celowi interesu ogólnego polegającemu na poprawie bezpieczeństwa na drogach, nie wykraczając poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu. W motywie 39 RODO podkreślono, że ten wymóg konieczności nie jest spełniony, jeżeli zamierzony cel interesu ogólnego można racjonalnie osiągnąć w sposób równie skuteczny za pomocą innych środków, w mniejszym stopniu naruszających prawa podstawowe osób, których dane dotyczą, w szczególności prawa do poszanowania życia prywatnego i do ochrony danych osobowych zagwarantowane w art. 7 i 8 KPP, ponieważ odstępstwa i ograniczenia zasady ochrony takich danych powinny być stosowane w granicach tego, co jest ściśle konieczne (wyrok TS z 11.12.2019 r., Asociaţia de Proprietari bloc M5A–ScaraA, C-708/18, pkt 46, 47). Trybunał wskazał, że każde z państw członkowskich dysponuje wieloma sposobami działania, wśród których znajduje się w szczególności działanie polegające na odstraszającym karaniu wykroczeń drogowych, w szczególności poprzez pozbawienie danych kierowców prawa do kierowania pojazdami. Trybunał stwierdził, że z akt sprawy nie wynika jednak, aby łotewski ustawodawca zbadał takie środki i dał im pierwszeństwo przed spornym uregulowaniem. Ponadto, publiczne ujawnienie danych osobowych dotyczących wykroczeń drogowych, w tym danych dotyczących punktów karnych nałożonych za ich popełnienie, zdaniem TS, może stanowić poważną ingerencję w prawa podstawowe do poszanowania życia prywatnego i ochrony danych osobowych, ponieważ może spowodować dezaprobatę społeczeństwa i prowadzić do stygmatyzacji danej osoby. W ocenie TS przewidując powszechny dostęp społeczeństwa do punktów karnych, sporne uregulowanie wykracza poza to, co jest konieczne do zapewnienia celu polegającego na zwalczaniu systematycznego naruszania przepisów ruchu drogowego dokonywanego w złej wierze.

Trybunał orzekł, że przepisy RODO, a w szczególności art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 lit. e) i art. 10 tego rozporządzenia, należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisom krajowym, które nakładają na organ publiczny prowadzący rejestr, w którym wpisywane są punkty karne nakładane na kierowców pojazdów za wykroczenia drogowe, obowiązek publicznego ujawniania tych danych, nie przewidują zaś obowiązku wykazania przez osobę żądającą dostępu szczególnego interesu w ich uzyskaniu.

3. Ujawnienie danych podmiotom gospodarczym

Z akt sprawy wynika, że CSDD zawiera z podmiotami gospodarczymi umowy, na podstawie których dane osobowe dotyczące punktów karnych wpisanych do krajowego rejestru pojazdów i ich kierowców, w szczególności w taki sposób, że każda osoba pragnąca dowiedzieć się o punktach karnych nałożonych na danego kierowcę może uzyskać te dane nie tylko od CSDD, lecz również od tych podmiotów gospodarczych.

Trybunał orzekł, że przepisy RODO, a w szczególności jego art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 lit. e) i art. 10, należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisom krajowym, które zezwalają organowi publicznemu prowadzącemu rejestr, w którym wpisywane są punkty karne nakładane na kierowców pojazdów za wykroczenia drogowe, na ujawnianie tych danych podmiotom gospodarczym w celu ponownego wykorzystania.

4. Zasada pierwszeństwa prawa UE

Wykładnia przepisów prawa UE dokonana przez Trybunał w ramach kompetencji przyznanej mu w art. 267 TFUE wyjaśnia i precyzuje znaczenie oraz zakres tych przepisów, tak jak należy lub należało je rozumieć i stosować od chwili ich wejścia w życie (wyrok TS z 6.3.2007 r., Meilicke, C-292/04, pkt 34, 35). Jedynie w wyjątkowych przypadkach Trybunał, stosując ogólną zasadę pewności prawa stanowiącą nieodłączną część porządku prawnego Unii, może uznać, że należy ograniczyć w odniesieniu do wszystkich zainteresowanych możliwość powołania się na przepis, którego wykładni dokonał, w celu podważenia stosunków prawnych nawiązanych w dobrej wierze (wyrok TS z 22.1.2015 r., Balazs, C-401/13 i C-432/13, pkt 49, 50). Aby tego rodzaju ograniczenie mogło mieć miejsce, powinny zostać spełnione dwie istotne przesłanki, mianowicie dobra wiara zainteresowanych i ryzyko poważnych konsekwencji (wyrok TS z 29.9.2015 r., Gmina Wrocław, C-276/14, pkt 44, 45). Zgodnie z jednolitym orzecznictwem TS tego rodzaju ograniczenie może być dopuszczone jedynie w tym samym wyroku, w którym Trybunał rozstrzyga w kwestii wykładni, o którą się do niego zwrócono (wyrok TS z 23.10.2012 r., Nelson i in., C-581/10 i C-629/10, pkt 91. Musi bowiem istnieć tylko jedna chwila określenia skutków w czasie dokonywanej przez Trybunał na wniosek wykładni przepisu prawa Unii. Zasada, zgodnie z którą ograniczenie dopuszczalne jest jedynie w samym wyroku rozstrzygającym w kwestii wykładni, o którą się zwrócono, gwarantuje równość traktowania państw członkowskich i innych podmiotów prawa UE oraz spełnia tym samym również wymagania wynikające z zasady pewności prawa (wyrok Meilicke, pkt 36, 37). W konsekwencji skutki czasowe orzeczenia wydanego przez Trybunał w przedmiocie odesłania prejudycjalnego nie mogą zależeć od daty wydania wyroku, w którym sąd odsyłający orzeka ostatecznie w sprawie w postępowaniu głównym, ani nawet od dokonanej przezeń oceny konieczności utrzymania skutków prawnych rozpatrywanego uregulowania krajowego.

Zgodnie z zasadą pierwszeństwa prawa Unii nie można bowiem dopuścić, aby przepisy prawa krajowego, nawet rangi konstytucyjnej, naruszały jedność i skuteczność tego prawa (wyrok TS z 29.7.2019 r., Pelham i in., C-476/17, pkt 78). Nawet przy założeniu, że nadrzędne względy pewności prawa mogą prowadzić w drodze wyjątku do tymczasowego zawieszenia skutku wykluczającego wywieranego przez normę prawa Unii mającą bezpośrednie zastosowanie względem prawa krajowego, które jest z nią sprzeczne, warunki takiego zawieszenia mogą zostać określone wyłącznie przez Trybunał (wyrok TS z 8.9.2010 r., Winner Wetten, C-409/06, pkt 61, 67).

Zdaniem Trybunału w niniejszej sprawie istnienie ryzyka poważnych konsekwencji wynikających z wykładni przyjętej przez TS w niniejszym wyroku nie zostało wykazane, zatem nie ma podstaw do ograniczenia skutków tego wyroku w czasie.


Trybunał orzekł, że zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, iż sprzeciwia się ona temu, aby Trybunał Konstytucyjny państwa członkowskiego, do którego wniesiono skargę na ustawodawstwo krajowe, które w świetle orzeczenia Trybunału wydanego w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym okazuje się niezgodne z prawem Unii, postanowił w oparciu o zasadę pewności prawa, że skutki prawne tego ustawodawstwa zostaną utrzymane do dnia ogłoszenia przez ten sąd wyroku, którym ostatecznie rozstrzygnie on tę skargę konstytucyjną.

Wyrok TS z 22.6.2021 r., Latvijas Republikas Saeima (Punkty karne), C-439/19




Źródło: www.curia.eu

Opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie, ORCID: 0000-0003-4607-1448


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Publiczny dostęp do danych o punktach karnych
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny