Przedawnienie roszczenia w prawie administracyjnym

A A A

Roszczenie odszkodowawcze na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1990; dalej jako: Gosp­NierU) przysługujące właścicielowi nieruchomości zajętej na cele przesyłu energii elektrycznej nie ulega przedawnieniu i może być dochodzone w każdym czasie. W procedurze administracyjnej nie ma możliwości zgłoszenia przez zobowiązanego do zaspokojenia roszczenia zarzutu przedawnienia roszczenia, z przedawnieniem roszczenia mamy do czynienia tylko wówczas, gdy przepis wyraźnie tak stanowi – wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny.

Stan faktyczny

Wojewoda zobowiązał solidarnie przedsiębiorstwa przesyłowe „E.O.” sp. z o.o. oraz „E.” S.A. do wypłaty odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia w łącznej wysokości ponad 205 tys. zł na rzecz kilku współwłaścicieli nieruchomości, którym na dzień ograniczenia prawa własności przysługiwała współwłasność oraz spadkobiercom nieżyjących współwłaścicieli. Jak ustalono, w 1975 r. na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z 12.3.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t. jedn.: Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64; dalej jako: WywłNierU58), Przedsiębiorstwu Państwowemu Zakłady Energetyczne zezwolono na tymczasowe zajęcie terenów stanowiących własność prywatną, leżących w pasie budowy zaprojektowanej linii napowietrznej, zaznaczając, że właścicielom zajętych nieruchomości należy się od Zakładu Energetycznego odszkodowanie za straty spowodowane budową linii. Podstawą dochodzonego roszczenia jest art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1990; dalej jako: GospNierU), który zgodnie z utrwalonym orzecznictwem ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie GospNierU, czyli do sytuacji polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności, bez ustalenia należnego odszkodowania (zob. wyrok NSA z 6.3.2012 r., I OSK 397/11). Organ stwierdził, że z akt sprawy nie wynika, iż ówczesnym właścicielom nieruchomości zostało wcześniej ustalone lub wypłacone odszkodowanie za ograniczenie prawa własności. Za niezasadny uznano argument przedsiębiorstw przesyłowych o przedawnieniu roszczenia o odszkodowanie przysługującego stronom, bowiem w tym zakresie nie mają zastosowania przepisy KC.

Orzeczenie WSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargi „E.O.” sp. z o.o. oraz „E.” S.A. niepodzielając zarzutów, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 GospNierU, jest odszkodowaniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu i nie przechodzi na następców syngularnych ani uniwersalnych. Zdaniem Sądu, z całokształtu przepisów regulujących instytucję wywłaszczenia wynika, że dopuszczalnym jest przyznawanie odszkodowania nie tylko osobie bezpośrednio wywłaszczonej, ale także jej spadkobiercom. Jak podkreślono, standardy i kierunki interpretacji przepisów, na mocy których władza państwowa uprawniona jest do ingerencji w prawa właścicieli nieruchomości wyznaczają przepisy Konstytucji, które w sposób szczególny chronią własność i dziedziczenie, natomiast wywłaszczenie jest jedynie „dopuszczalne”. W przepisach GospNierU traktuje się na równi osobę, która była właścicielem nieruchomości w momencie jej wywłaszczenia, jak i jej spadkobierców, co wynika m.in. z instytucji złożenia odszkodowania do depozytu sądowego. W ocenie Sądu, skoro w sytuacji, gdy w momencie wypłaty odszkodowania nie ustalono jeszcze spadkobierców, odszkodowanie i tak podlega wypłacie (choć do depozytu sądowego), to tym bardziej należy wypłacić odszkodowanie bezpośrednio spadkobiercom, jeśli zostali już oni ustaleni. WSA w Poznaniu odnosząc się do zarzutu, że roszczenie o odszkodowanie przedawniło się na zasadach określonych w KC wyjaśnił, że w prawie publicznym, co do zasady, nie można mówić o przedawnieniu, chyba że przepis wyraźnie tak stanowi. Artykuł 36 WywłNierU58 jedynie w ust. 2 przewiduje przedawnienie roszczenia, ale dla roszczeń odszkodowawczych dotyczących strat w zasiewach, uprawach i plonach, co oznacza, że pozostałe roszczenia wynikające z przeprowadzenia przewodów na nieruchomości nie są objęte przedawnieniem.

Stanowisko NSA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne przedsiębiorstw przesyłowych. W uzasadnieniu wyroku wyjaśniono, że roszczenie o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość, dlatego na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 GospNierU z żądaniem ustalenia odszkodowania może wystąpić podmiot wywłaszczony oraz spadkobiercy wywłaszczonego, lecz nie mogą wystąpić aktualni właściciele nieruchomości, którzy prawo własności nabyli w drodze czynności prawnej [zob. uchwała NSA(7) z 22.2.2021 r., I OPS 1/20, Legalis]. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 118 KC, NSA podkreślił, że odszkodowanie ustalane na drodze administracyjnej nie podlega przedawnieniu, chyba że przepis prawa wyraźnie tak stanowi. Jednak ani w ustawach gruntowych z 1958 r. i z 1985 r., ani w obecnie obowiązującej GospNierU takiego ogólnego przepisu nie zamieszczono. Oznacza to, że nawet jeśli sama instytucja odszkodowania ma charakter cywilny i generalnie roszczenie odszkodowawcze podlega rygorom zawartym w art. 117–125 KC, to jednak w sytuacji, gdy jest ono ustalane w postępowaniu administracyjnym, te zasady nie obowiązują, gdyż brak jest stosownej regulacji prawnej. W uzasadnieniu wyroku wyjaśniono, że istotą przedawnienia cywilnego jest występujące po upływie określonego ustawowo czasu osłabienie ochrony uprawnionego z prawa podmiotowego, polegające na tym, że choć zachowuje on możliwość dochodzenia swego roszczenia przed sądem lub innym właściwym organem, to musi się liczyć z wyłączeniem jego zasądzenia i w konsekwencji przymusowej realizacji, jeśli strona przeciwna zasadnie wskaże na upływ czasu, w którym dochodzenie roszczenia było możliwe. Procedura administracyjna jest procedurą odrębną od procedury cywilnej i nie przewiduje możliwości podniesienia zarzutu przedawnienia. Wszelkie kwestie związane ze sposobem ustalenia wysokości odszkodowania zostały wyczerpująco unormowane w Rozdziale V Działu III GospNierU, gdzie nie przewidziano żadnego odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów KC. Z tego względu należy uznać, że roszczenie odszkodowawcze, przysługujące właścicielowi nieruchomości zajętej na cele przesyłu energii elektrycznej nie uległo przedawnieniu.

Wyrok NSA z 25.6.2021 r., I OSK 1149/20

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Przedawnienie roszczenia w prawie administracyjnym
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny