Prezentacja Raportu Banku Światowego − „Polska: prawne bariery dochodzenia praw z umów”

A A A

W dniu 7.12.2006 r. odbyło się seminarium „Polska: prawne bariery dochodzenia praw z umów – prezentacja Raportu Banku Światowego” organizowane przez „Monitor Prawniczy” we współpracy z Narodowym Bankiem Polskim.

 

Na seminarium zostały zaprezentowane główne założenia Raportu oraz wnioski z przedstawionych badań. Oceny Raportu i wniosków z niego płynących dokonali zaproszeni goście, m.in. Sędzia Teresa Romer – prezes Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”, Krzysztof Józefowicz – wiceminister sprawiedliwości, Jacek Wojciechowicz – polski ekspert Banku Światowego. Raport zaprezentował Jarosław Bełdowski – przedstawiciel Narodowego Banku Polskiego.

Prezentacja Raportu

Jarosław Bełdowski

 

Eksperci Banku Światowego rozpoczęli swe badania w grudniu 2004 r. Była to pierwsza misja, o charakterze badawczym, która miała rozpocząć proces przygotowywania całego Raportu. We wstępnej formie Raport był gotowy już po 6 miesiącach i wtedy też rozpoczęły się pierwsze konsultacje poszczególnych rozdziałów Raportu, m.in. z samorządem adwokackim, radcowskim, a szczególnie z korporacją komorniczą, gdzie konsultacje trwały wyjątkowo długo.

 

Ostateczna wersja Raportu była gotowa mniej więcej 9 miesięcy temu, jednakże procedury Banku Światowego, szczególnie w kwestii konsultacji merytorycznych oraz niezwykła dbałość o każde niemalże zdanie i jego analiza np. czy jest ono opinią czy faktem, sprawiły, że wydanie Raportu zostało nieco opóźnione.

 

Samo tłumaczenie Raportu było rzeczą niezwykle trudną, szczególnie ze względu na rozbieżności terminologiczne między polskim system prawa a systemem common law. Przykładem jest tytuł Raportu „Prawne bariery dochodzenia praw z umów” – niesłusznie przez wielu dziennikarzy był on formułowany z użyciem pojęcia „egzekucja praw umów”, a nie „dochodzenie praw z umów”, co w dużym stopniu ograniczało spektrum ujętych w Raporcie zagadnień, bowiem dochodzenie praw umów to nie tylko postępowanie egzekucyjne.

 

Dlaczego Narodowy Bank Polski zaangażował się w ten projekt? W ekonomii bierze się pod uwagę, na ile dana instytucja prawa ma wpływ na ekonomię, wzrost gospodarczy itd. Dlatego właśnie dla NBP wymiar sprawiedliwości był bardzo interesującym tematem, który pozwalał na poszukiwanie odpowiedzi na ile te „zaszłości”, które pojawiają się w wymiarze sprawiedliwości mają wpływ na wzrost gospodarczy. Należy jednak zaznaczyć, że Raport nie dokonuje szczegółowej oceny reform wprowadzonych w polskim wymiarze sprawiedliwości po 1989 r., lecz przyjmuje perspektywę istotną dla bieżącego obrotu gospodarczego, tj. analizę aspektów instytucjonalno-prawnych, które muszą być wzięte pod uwagę przez przedsiębiorcę na etapie wstępnym zawierania umowy, sposobów rozwiązywania przez niego potencjalnych sporów w trakcie jej wykonywania (sądownictwo i arbitraż gospodarczy) oraz egzekucji wynikających z niej roszczeń.

 

Dochodzenie praw z umów (ang. contract enforcement) to centralne zagadnienie Raportu, które odnosi się zarówno do etapu poszukiwania informacji przez przedsiębiorcę na temat jego potencjalnego partnera handlowego, jak i sposobów rozwiązywania sporów z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania zawartej przez nich umowy oraz egzekucji wynikających z niej należności. Przyjęcie trójetapowości w dochodzeniu praw z umów stanowi rozwinięcie badań przeprowadzanych corocznie przez Bank Światowy w ramach opracowania Doing Business, które porównuje 175 krajów na świecie.

 

Ze względu jednak na ograniczenia metodologiczne tychże badań, Raport odwołuje się również do wielu innych źródeł, w szczególności krajowych i międzynarodowych analiz, badań jakościowych i ilościowych przeprowadzonych w Polsce oraz oficjalnych danych Ministerstwa Sprawiedliwości. Ponadto, Narodowy Bank Polski skorzystał ze swojej grupy badawczej, tj. ok. 800 przedsiębiorców, którym zadał szereg pytań dotyczących wymiaru sprawiedliwości. Przyjęcie tego rodzaju metodologii umoż­liwia wyjście w Raporcie poza sferę postępowania sądowego, które choć istotne, może ograniczać analizę innych sposobów prowadzących do skutecznego dochodzenia praw z umów. Należy zaznaczyć, Raport był równolegle przygotowywany wraz z raportem EBOiR pt. „Wpływ systemu prawa na rynek zabezpieczeń rzeczowych w Polsce”, który został opracowany we współpracy z NBP (raport został opublikowany na stronach internetowych NBP pod hasłem Publikacje – Raporty EBOiR).

 

Obok streszczenia i wprowadzenia Raport składa się z trzech rozdziałów, które dotyczą poszczególnych etapów dochodzenia praw z umów. Rozdziały podzielone są na kilka części, które w każdorazowych podsumowaniach wskazują na rekomendowane kierunki reform. Na końcu Raportu znajduje się tzw. matryca reform, która została podzielona na wybrane obszary tematyczne, z których każdy zawiera cztery działy: zagadnienia, przyczyny, reformy i priorytet. Każdy z czytelników może samodzielnie wypełnić matrycę, nadając poszczególnym kwestiom (reformom) odpowiednie priorytety.

 

     

  • Konieczność sądowego dochodzenia praw wynikających z umowy, powoduje dla przedsiębiorcy szereg niekorzystnych następstw (rozdział I – „Umowy”).
  •  

 

Przede wszystkim, przez okres postępowania sądowego i egzekucyjnego zostaje on pozbawiony określonego świadczenia, mogącego mieć wpływ na efektywność prowadzonej działalności gospodarczej. Koszty związane z nieterminowym wywiązaniem się z zobowiązań niejednokrotnie powodują potrzebę pozyskania kapitału z innego źródła. Oznacza to zmiany w planach przedsiębiorcy i zaangażowania przez niego środków w nieprzewidzianą działalność oraz kosztów alternatywnych w postaci utraconej możliwości atrakcyjnego ulokowania nadwyżek pieniężnych. Czynniki te powodują wzrost kosztów działalności i tym samym obniżenie konkurencyjności przedsiębiorcy. Dodatkowo, postępowanie sądowe nie zawsze daje gwa­rancję uzyskania zaspokojenia, a dzieje się tak w szczególności, gdy druga strona umowy okaże się niewypła­calna. Z tych względów, autorzy Raportu koncentrują się w pierwszym rozdziale na sposobach ograniczenia ryzyka niewywiązania się z umowy, które może prowadzić do sporu sądowego, poprzez wskazanie sposobów umożliwiających przedsiębiorcy dokonanie prawidłowej oceny potencjalnego partnera handlowego oraz treści zawieranej umowy.

 

W związku z pierwszym z wymienionych powyżej czynników, istotnym elementem warunkującym korzystną współpracę hand­lową jest dobór odpowiedniego partnera handlowego. W podrozdziale pt. „Informacje niezbędne do świadomego zawarcia umowy”, autorzy Raportu zwracają uwagę na doniosłość dostępu do informacji o potencjalnym partnerze handlowym. Niestety, Krajowy Rejestr Sądowy nie stanowi wystarczającego źródła wiedzy o sytuacji finansowej danego przedsiębiorcy. Taką rolę odgrywają funkcjonujące w różnych krajach prywatne biura kredytowe i gospodarcze. Istniejące w Polsce od 1997 r. Biuro Informacji Kredytowej (BIK), umożliwia bankom wymianę informacji o kredytobiorcach. Autorzy Raportu podkreślają rolę tej instytucji z punktu widzenia dostępu do kredytów, dostrzegając jednak ogólny niski poziom udzielonych kredytów w Polsce w stosunku do pozostałych krajów UE. Ponadto, informacje zawarte w bazie BIK są udostępniane wyłącznie bankom, natomiast przedsiębiorcy nie mają dostępu do tego źródła danych. Powyższą lukę miała zapewnić ustawa o udostępnianiu informacji gospodarczych, która umożliwiła stworzenie sieci Biur Informacji Gos­podarczej (dalej: BIG). Pomimo, że ustawa ta ułatwiła przedsiębiorcom uzyskanie informacji na temat potencjalnego partnera handlowego, autorzy Raportu wskazują na szereg czynników, które nadal ograniczają skuteczny dostęp do informacji. Dotyczy to m.in. ograniczonego przepływu informacji z BIK do BIG oraz konieczności wcześniejszego poinformowania o tym fakcie dłużnika. Ogra­niczenie polegające na możliwości przekazania przez BIK jedynie informacji negatywnej, np. o przeterminowanym zadłużeniu, nie pozwala przedsiębiorcy na dokonanie przekrojowej oceny sytuacji finansowej potencjalnego partnera handlowego. W bazach BIG nie są bowiem zawarte informacje o rzetelnych klientach, którzy terminowo wypełniają swoje zobowiązania. Autorzy Raportu zwracają również uwagę na konieczność bardziej elastycznego stosowania przepisów ustawy o ochronie danych osobowych, której zbyt szeroka interpretacja ogranicza swobodny przepływ informacji pomiędzy przedsiębiorcami. Podsumowując tę część rozdziału, eksperci Banku Światowego wśród postulowanych zmian legislacyjnych wskazują na konieczność zapewnienia dostępu przedsiębiorcom do baz danych BIK oraz szerszej wymiany informacji pomiędzy BIK i BIG, a także ustanowienia równowagi pomiędzy ochroną danych osobowych i swobodnym przepływem informacji kredytowych.

 

Obok wiedzy na temat przyszłego partnera handlowego, istotnym czynnikiem wpływającym na jakość relacji pomiędzy stronami jest prawidłowo skonstruowana umowa. Zarówno sam proces negocjacji, jak i kształtowanie treści poszczególnych postanowień umownych wymaga wiedzy prawniczej, w szczególności dostosowania regulacji umownych do określonego stanu faktycznego. Natomiast z przeprowadzonych badań wynika, że olbrzymia liczba przedsiębiorców, również dużych, korzysta z gotowych wzorców umownych, a na etapie negocjowania i zawierania umowy pomija udział prawników. Dotyczy to również etapu wykonywania umowy, kiedy przedsiębiorcy widząc zagrożenie nieprawidłowej realizacji zobowiązań przez kontrahenta, usiłują naprawić sytuację we własnym zakresie, m.in. poprzez renegocjację warunków umowy, zamiast skorzystać z pomocy prawnej. Wyniki badań na reprezentatywnej grupie przedsiębiorców wskazują, że powodem, dla którego nie korzystają oni z pomocy prawnej są wygórowane ceny. W związku z powyższym, eksperci Banku Światowego dokonali próby oceny najważniejszych, ich zdaniem, ograniczeń konkurencyjności i innych przyczyn wpływających na wysokość cen na rynku usług prawnych. Warto podkreślić, że w czasie prac nad Raportem, rozpoczęte zostały reformy zmierzające przede wszystkim do liberalizacji regulacji prawnych dotyczących zawodu adwokatów, radców prawnych i notariuszy, celem zapewnienia szerszego dostępu do tych zawodów.

 

Aktualnie w Ministerstwie Sprawiedliwości prowadzone są prace nad kolejnymi nowelizacjami w zakresie zawodu adwokata, radcy prawnego oraz notariusza, a także rozważa się wprowadzenie nowego zawodu prawniczego – doradcy prawnego. W chwili obecnej trudno jest ocenić skutki powyższych reform, dlatego też autorzy Raportu więcej uwagi poświęcają kwestiom samej struktury działalności prawników będących członkami korporacji, wskazując, że pewne ograniczenia dotyczące tego, z kim może być ona prowadzona, jej formy, podstaw zatrudnienia, liczby i lokalizacji kancelarii adwokackich mogą stanowić bariery antykonkurencyjne. Chodzi tu w szcze­gólności o zakaz pozostawania przez adwokatów w stosunku pracy, prawo Okręgowej Rady Adwokackiej do wyznaczania adwokatowi miejsca prowadzenia praktyki oraz zakaz prowadzenia więcej niż jednej kancelarii notarialnej. W odniesieniu do form prowadzenia działalności, autorzy Raportu przytaczają przykład Wielkiej Brytanii, która znajduje się obecnie w okresie liberalizacji rynku usług prawnych. Planowane reformy zmierzają m.in. do możliwości świadczenia usług w ramach dowolnych struktur gospodarczych, w tym, w formie spółki z o.o., której wspólnikami mogą być również osoby bez wykształcenia prawniczego. Jako kolejny czynnik ograniczający wolną konkurencję, autorzy Raportu wymieniają zakaz reklamy obejmujący wszystkie korporacje prawnicze. W opinii ekspertów Banku Światowego, ograniczenie to pozbawia opinię publiczną informacji, ze szkodą głównie dla małych i średnich przedsiębiorstw. Celem wzmocnienia konkurencyjności, autorzy Raportu pro­ponują również przyjęcie jaśniejszych kryteriów ustalania wy­nagrodzenia przez adwokatów i radców prawnych. Zdaniem ekspertów, terminy używane w zasadach etyki zawodowej poszczególnych korporacji, odwołujące się do „adekwat­ności” wynagrodzenia i „skrupulatności” w rozliczeniach z klientem nie spełniają tego postulatu i powinny być do­pre­cyzowane. Z kolei maksymalne stawki, które może pobierać notariusz, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 28.6.2004 r., w opinii autorów Raportu mogą prowadzić do podwyższenia opłat. Eksperci Banku Światowego wskazują także na słabą pozycję klienta w sytuacji, gdy w jego ocenie był on nieprawidłowo reprezentowany przez adwokata lub radcę prawnego. Droga sądowa jest długotrwała i uciążliwa, bowiem wymaga udowodnienia przesłanek odpowiedzialności przedstawiciela zawodu prawniczego. Podobnie jest z postępowaniem dyscyplinarnym, w którym powinno zostać wykazane niewykonanie lub nienależyte wykonanie ustawowych obowiązków lub działań sprzecznych ze ślubowaniem lub zasadami etyki, co w praktyce jest bardzo trudne. W opinii autorów Raportu, powinno się stworzyć skuteczną i przejrzystą procedurę wnoszenia skarg, która sprawiłaby, że niekompetentni prawnicy byliby w większym stopniu monitorowani, a informacja o złej jakości usług byłaby publicznie dostępna. Ostatnim czynnikiem, który może wpłynąć na poprawę konkurencyjności jest połączenie samorządu adwokatów i radców prawnych, co pozwoliłoby w opinii autorów Raportu na ograniczenie kosztów regulacyjnych oraz wprowadzenie jednolitych standardów świadczonych usług, z korzyścią dla klienta.

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Prezentacja Raportu Banku Światowego<br /> − „Polska: prawne bariery dochodzenia praw z umów”
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny