Prawo do odszkodowania spadkobiercy posiadacza nieruchomości

A A A

Obowiązek zapłaty odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości wiąże się ściśle z uszczerbkiem majątkowym, który ponosi podmiot mający prawo do nieruchomości w momencie dokonywania ograniczenia. Dlatego późniejsze nabycie prawa własności do nieruchomości np. w drodze zasiedzenia oznacza nabycie prawa już ograniczonego orzeczonym wywłaszczeniem – wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Stan faktyczny

Starosta umorzył postępowanie w sprawie wniosku P.Z. – następcy prawnego F.Z., o ustalenie w trybie art. 128 ust. 4 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 1899; dalej jako: GospNierU) odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości. Jak wyjaśniono, na podstawie decyzji z 1966 r. zezwolono Zakładowi Energetycznemu na wybudowanie napowietrznej linii elektroenergetycznej z prawem do swobodnego dostępu do urządzeń w celu wykonania czynności związanych z eksploatacją i konserwacją linii energetycznej. Choć w decyzji jako właściciela nieruchomości wskazano F.Z., to z akt sprawy wynika, że dopiero później nabył on własność nieruchomości na podstawie postanowienia sądu o zasiedzeniu z dniem 1.1.1969 r. Starosta uznał, że skoro P.Z. jest następcą prawnym posiadacza a nie właściciela nieruchomości, postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania jest bezprzedmiotowe.

Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wyjaśniając, że poprzednik prawny wnioskodawcy nie był właścicielem nieruchomości w dniu wydania decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z niej. Nie można więc uznać, że F.Z. nabył, a następnie przekazał synowi, roszczenie o ustalenie odszkodowania z tego tytułu. Z art. 128 GospNierU wynika ogólna zasada, że wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej, przy czym odszkodowanie przysługuje również osobie, której prawo własności zostało ograniczone. Wojewoda podkreślił, że fakt posiadania samoistnego i wyłącznego użytkowania nieruchomości w dacie wydania decyzji zezwalającej na budowę linii elektroenergetycznej, pozostaje bez znaczenia dla oceny skuteczności nabycia roszczenia o odszkodowanie z tego tytułu. Przepisy obowiązujące zarówno w dacie wydania decyzji, jak i aktualnie, nie przewidują bowiem odszkodowania dla posiadacza nieruchomości.

Orzeczenie WSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzje organów I i II instancji. Jak wskazano F.Z. w dniu wydania decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości był jej samoistnym posiadaczem na mocy testamentu po swojej matce. W ocenie sądu organy obu instancji naruszyły art. 129 ust. 5 pkt 3 GospNierU w zw. z art. 36 ust. 1 ustawy z 12.3.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t. jedn.: Dz.U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94; dalej jako: WywłNierU) w zw. z art. 128 ust. 4 GospNierU oraz art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Wystąpienie zdarzenia wywołującego szkodę w okresie biegu zasiedzenia nie pozostaje bowiem bez wpływu na to, jaki podmiot jest uprawniony do dochodzenia odszkodowania. Założenie urządzeń przesyłowych powoduje trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości i pociąga za sobą uszczerbek majątkowy po stronie każdoczesnego, w tym aktualnego właściciela nieruchomości, w konsekwencji również on może złożyć wniosek o odszkodowanie.

Stanowisko NSA

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę podkreślając, że zarówno w przypadku klasycznego wywłaszczenia, jak i w przypadku, gdy wywłaszczenie polega na ograniczeniu prawa własności, ustawodawca w kolejnych ustawach jako podmiot uprawniony do otrzymania odszkodowania wskazuje właściciela bądź użytkownika wieczystego. Nie ma przy tym znaczenia, czy odszkodowanie ustalane jest w trakcie postępowania wywłaszczeniowego czy w późniejszym terminie w odrębnym postępowaniu (zob. uchwała NSA z 22.2.2021 r., I OPS 1/20, Legalis). Jeżeli roszczenie odszkodowawcze właściciela z art. 36 ust. 1 WywłNierU nie zostało zaspokojone, wówczas jego spadkobierca może dochodzić takiego odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 GospNierU, jako osoba wstępująca w ogół praw i obowiązków osoby wywłaszczonej. Nie dotyczy to jednak przypadków, gdy spadkodawca nie był właścicielem nieruchomości obciążonej ograniczeniem prawa własności, jak też nie wywodził swojego prawa do odszkodowania z prawa własności poprzednika prawnego, jak to ma miejsce w tej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny wska­zał, że choć postępowanie wywłasz­czeniowe mogło być na podstawie przepisów WywłNierU prowadzone z udziałem posiadacza, to odszkodowanie może być przyznane wyłącznie właścicielowi lub osobie, która udowodniła swoje prawo własności. W uzasadnieniu wyroku podkreślono, że zobowiązanie do zapłaty odszkodowania związane jest z uszczerbkiem majątkowym w postaci ograniczenia prawa rzeczowego do nieruchomości. Uszczerbek ten ponosi podmiot, który w momencie dokonywania ograniczenia prawa rzeczowego, legitymuje się tytułem prawnym do nieruchomości. W konsekwencji, uprawnienie do odszkodowania nie może być ustalane dla spadkobiercy innej osoby, niż właściciela ograniczonego w swoim prawie własności przez decyzję wywłaszczeniową.

Wyrok NSA z 5.11.2021 r., I OSK 788/19

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Prawo do odszkodowania spadkobiercy posiadacza nieruchomości
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny