Prawo do bycia wysłuchanym

A A A

K. Boudjlida, obywatel algierski, wjechał do Francji w 2007 r. w celu podjęcia studiów wyższych. W 2012 r. K. Boudjlida nie wystąpił o przedłużenie ważności dokumentu pobytowego. Mimo przebywania na terytorium francuskim nielegalnie złożył w styczniu 2013 r. do francuskiego organu wniosek o wpis do rejestru osób prowadzących działalność na własny rachunek. Na wezwanie straży granicznej K. Boudjlida dobrowolnie stawił się i został przesłuchany na okoliczność prawa pobytu we Francji. W następstwie tego przesłuchania francuski organ wydał sporną decyzję o nakazie opuszczenia terytorium Francji, w której zawarto informację o terminie i sposobach wniesienia środka odwoławczego od tej decyzji. K. Boudjlida wniósł skargę o stwierdzenie nieważności tej decyzji ze względu na to, że postępowanie poprzedzające jej wydanie było niezgodne z prawem, ponieważ uniemożliwiono mu skuteczne przedstawienie stanowiska. Jego zdaniem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, gdyż nie uwzględniono jego integracji we Francji, przebiegu kariery uniwersyteckiej oraz obecności rodziny we Francji. Ponadto, wyznaczony w zaskarżonej decyzji 30-dniowy termin na opuszczenie francuskiego terytorium jest w jego ocenie zbyt krótki.

W pytaniu prejudycjalnym sąd odsyłający dążył do ustalenia, czy prawo do bycia wysłuchanym w toku każdego postępowania należy interpretować w ten sposób, że w odniesieniu do nielegalnie przebywającego cudzoziemca, będącego obywatelem państwa trzeciego, wobec którego powinna zostać wydana decyzja zobowiązująca do powrotu, obejmuje: prawo do tego, aby takiemu cudzoziemcowi dano możliwość przeanalizowania ogółu zarzutów, na jakich właściwy organ krajowy zamierza oprzeć decyzję, prawo do wystarczającego czasu do namysłu przed udzieleniem wyjaśnień oraz prawo do skorzystania podczas przesłuchania z pomocy wybranego przez niego doradcy?

W dyrektywie 2008/115 w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich ustalono przesłanki formalne, jakie muszą spełniać decyzje o zobowiązaniu do powrotu: muszą one być sporządzone w formie pisemnej z podaniem uzasadnienia, a państwa członkowskie zobowiązane są ustanowić skuteczne środki odwoławcze od takich decyzji. Jednak w dyrektywie nie uściślono, czy i w jakich okolicznościach należy zapewnić przestrzeganie prawa obywateli państw trzecich do bycia wysłuchanym przed wydaniem wobec nich decyzji zobowiązujących do powrotu (wyrok Mukarubega, C 166/13, pkt 40, 41).

Zgodnie z orzecznictwem TS prawo do obrony stanowi podstawową zasadę unijnego prawa, której integralną częścią jest prawo do bycia wysłuchanym w każdym postępowaniu (wyroki: Kamino International Logistics, C 129/13, pkt 28; Mukarubega, EU:C:2014:2336, pkt 42). Prawo do bycia wysłuchanym jest wymienione nie tylko w art. 47 i 48 Karty, które gwarantują przestrzeganie prawa do obrony oraz prawo do rzetelnego procesu w ramach wszystkich postępowań sądowych, ale również w art. 41 Karty, który zapewnia prawo do dobrej administracji. Prawo do dobrej administracji obejmuje zwłaszcza prawo każdego do bycia wysłuchanym, zanim zostaną podjęte indywidualne środki mogące niekorzystnie wpłynąć na jego sytuację (wyroki: Kamino International Logistics, pkt 29; Mukarubega, pkt 43). W wyroku YS i in. (C 141/12 i C 372/12, pkt 67) TS wskazał, że z art. 41 Karty wynika jednoznacznie, że ten przepis nie jest adresowany do państw członkowskich, lecz wyłącznie do instytucji, organów i jednostek organizacyjnych UE (wyrok Cicala, C 482/10, pkt 28). Wobec tego osoba wnioskująca o dokument pobytowy nie może wywodzić z art. 41 ust. 2 lit. a) Karty prawa do bycia wysłuchaną w każdym postępowaniu dotyczącym tego wniosku. Natomiast takie prawo stanowi integralną część prawa do obrony, będącego zasadą ogólną prawa UE (wyrok Mukarubega, pkt 45).

Prawo do bycia wysłuchanym gwarantuje każdej osobie możliwość przedstawienia jej stanowiska w trakcie postępowania administracyjnego i przed wydaniem decyzji, która mogłaby niekorzystnie wpłynąć na jej interesy (wyrok M., C 277/11, pkt 87). Zgodnie z orzecznictwem TS dla potrzeb zapewnienia skutecznej ochrony danej osoby ta zasada ma na celu również umożliwienie jej skorygowania błędu lub podniesienia takich okoliczności dotyczących sytuacji osobistej, które wpływają na przyjęcie lub treść tej decyzji (wyrok Sopropé, C 349/07, pkt 49). To prawo oznacza również, że organ administracji zwraca należytą uwagę na przedstawione w ten sposób przez zainteresowanego uwagi, oceniając starannie i w sposób bezstronny wszystkie istotne elementy danej sprawy oraz uzasadniając decyzję w szczegółowy sposób (wyrok Technische Universität München, C 269/90, pkt 14).

Obowiązek poszanowania prawa do obrony adresatów decyzji, które w znaczący sposób dotykają ich interesów, ciąży więc zasadniczo na organach administracyjnych państw członkowskich wówczas, gdy podejmują one decyzje wchodzące w zakres stosowania unijnego prawa (wyrok G. i R., C 382/13 PPU, pkt 35). W sytuacji gdy ani przesłanki zapewnienia poszanowania prawa do obrony obywateli państw trzecich nielegalnie przebywających na terytorium państwa członkowskiego, ani konsekwencje naruszenia tego prawa nie są określone w prawie UE, to objęte są one zakresem prawa krajowego. Jednak ustanowione w tym celu przepisy powinny przestrzegać zasady równoważności oraz zasady skuteczności (wyrok Mukarubega, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).

Zgodnie z orzecznictwem TS, prawa podstawowe, takie jak poszanowanie prawa do obrony, nie mają charakteru bezwzględnego, lecz mogą podlegać ograniczeniom, pod warunkiem że te ograniczenia rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego, jakim służy dany środek, i że nie stanowią, z punktu widzenia realizowanych celów, nieproporcjonalnej oraz niedopuszczalnej ingerencji zagrażającej samej istocie praw w ten sposób gwarantowanych (wyroki: Alassini i in., od C 317/08 do C 320/08, pkt 63; Texdata Software, C 418/11, pkt 84).

Trybunał podkreślił, że prawo do bycia wysłuchanym, przed wydaniem decyzji zobowiązującej do powrotu, obejmuje obowiązek właściwych organów krajowych umożliwienia zainteresowanemu wypowiedzenia się co do warunków, w jakich ma się odbyć jego powrót. Z art. 7 dyrektywy 2008/115 wynika, że w przypadku dobrowolnego wyjazdu z terytorium krajowego odpowiedni termin tego wyjazdu wynosi od 7 do 30 dni. Jednak w przypadku gdy jest to konieczne, państwa członkowskie powinny odpowiednio przedłużyć ten termin uwzględniając szczególne okoliczności, m.in. takie jak długość pobytu.

Przepis art. 12 ust. 1 dyrektywy 2008/115 nakłada na państwa członkowskie obowiązek wydawania decyzji zobowiązujących do powrotu w formie pisemnej wraz z uzasadnieniem faktycznym i prawnym, a także z pouczeniem o dostępnych środkach odwoławczych. Główne elementy tych decyzji są przedmiotem tłumaczenia – pisemnego lub ustnego – na warunkach przewidzianych w art. 12 ust. 2 tej dyrektywy. Te gwarancje w połączeniu z gwarancjami związanymi z prawem do skutecznego środka odwoławczego, przewidzianego w art. 13 tej dyrektywy, zapewniają zainteresowanemu ochronę i możliwość obrony przed decyzjami, które mogą niekorzystnie wpłynąć na jego sytuację.

Prawo do uzyskania pomocy prawnej przewidziano w art. 13 tej dyrektywy dopiero po wydaniu decyzji zobowiązującej do powrotu i tylko w ramach odwołania od tej decyzji przed właściwym organem sądowym lub administracyjnym lub właściwym podmiotem złożonym z osób bezstronnych i posiadających gwarancje niezależności. Jednak przebywający nielegalnie obywatel państwa trzeciego może skorzystać w trakcie przesłuchania przed właściwym organem krajowym z pomocy doradcy prawnego na swój koszt, pod warunkiem że ani nie wpłynie to negatywnie na prawidłowy przebieg postępowania w sprawie powrotu, ani nie zakłóci skutecznej realizacji przepisów dyrektywy 2008/11.

Trybunał orzekł, że prawo do bycia wysłuchanym w toku każdego postępowania, w kształcie mającym zastosowanie w ramach dyrektywy 2008/115, należy interpretować w ten sposób, że w przypadku nielegalnie przebywającego obywatela państwa trzeciego obejmuje ono prawo do przedstawienia wyjaśnień co do legalności pobytu przed wydaniem decyzji zobowiązującej go do powrotu, wypowiedzenia się w kwestii ewentualnego zastosowania art. 5 i art. 6 ust. 2–5 tej dyrektywy, a także warunków, w jakich ma się odbyć jego wyjazd. Prawa tego nie należy natomiast interpretować w ten sposób, że właściwy organ krajowy ma obowiązek poinformować takiego obywatela o zamiarze wydania decyzji zobowiązującej do powrotu przed przeprowadzeniem przesłuchania w celu wydania takiej decyzji, powiadomić go o elementach, na których zamierza oprzeć decyzję, czy też wyznaczyć mu czas do namysłu przed wysłuchaniem jego wyjaśnień, o ile ten obywatel ma możliwość przedstawienia, w sposób użyteczny i skuteczny, swego stanowiska w przedmiocie nielegalności pobytu oraz powodów mogących na podstawie prawa krajowego uzasadniać odstąpienie przez ten organ od wydania decyzji zobowiązującej do powrotu.

Wyrok z 11.12.2014 r., Boudjlida, C 249/13

Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska - adiunkt na WPiA UKSW w Warszawie

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Prawo do bycia wysłuchanym
Ewa Skibińska
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny