Prawa konsumenta

A A A

Stan faktyczny

Ch. Fülla kupił telefonicznie namiot od Toolport GmbH. Po dostarczeniu tego namiotu do miejsca zamieszkania Ch. Fülla stwierdził brak zgodności tego produktu i zażądał od Toolport przywrócenia tego produktu do stanu zgodności w miejscu jego zamieszkania. Toolport oddaliła te żądania, uznając je za bezzasadne. Jednocześnie nie poinformowała Ch. Füllę, że było niezbędne przetransportowanie namiotu do jej siedziby, ani też nie zaproponowała mu zaliczki na pokrycie kosztów transportu. Na tym etapie kwestia miejsca przywrócenia zgodności namiotu nie była przedmiotem dyskusji między stronami, a umowa zawarta między stronami nie zawierała żadnych postanowień w tym względzie. W tych okolicznościach Ch. Fülla zażądał rozwiązania umowy i zwrotu ceny zakupu tego namiotu w zamian za jego zwrot. Toolport nie spełniła tego żądania i Ch. Fülla wystąpił z powództwem do sądu rejonowego w Norderstedt (RFN). W ramach postępowania przed tym sądem Toolport po raz pierwszy podniosła, że miejscem przywrócenia zgodności przedmiotowego towaru jest jej siedziba.

Pytania prejudycjalne

– Czy art. 3 ust. 3 dyrektywy 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 25.5.1999 r. w sprawie niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji (Dz.U. Urz. 1999, L 171, s. 12) należy interpretować w ten sposób, że miejscem, w którym konsument jest zobowiązany udostępnić sprzedawcy towar zakupiony na odległość w celu doprowadzenia go do stanu zgodności na podstawie tego przepisu, jest zawsze miejsce, w którym znajduje się ten towar lub, w przypadku odpowiedzi przeczącej, zawsze miejsce siedziby sprzedawcy, lub, w przypadku odpowiedzi przeczącej, jakie kryteria wynikają z tego przepisu dla ustalenia tego miejsca?

– Czy art. 3 ust. 2–4 dyrektywy 1999/44 należy interpretować w ten sposób, że prawo konsumenta do doprowadzenia towaru zakupionego na odległość do stanu zgodności w sposób „wolny od opłat” obejmuje obowiązek sprzedawcy wyłożenia zaliczki na pokrycie kosztów transportu tego towaru do siedziby tego sprzedawcy celem doprowadzenia do stanu zgodności?

– Czy art. 3 ust. 3 w zw. z art. 3 ust. 5 tiret drugie dyrektywy 1999/44 należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym konsument, który poinformował sprzedawcę o niezgodności towaru zakupionego na odległość, nie udostępniając jednak tego towaru sprzedawcy w jego siedzibie w celu doprowadzenia tego towaru do stanu zgodności, ma prawo do rozwiązania umowy z powodu braku naprawienia szkody w rozsądnym terminie?

Stanowisko TS

1. Miejsce, w którym konsument jest zobowiązany udostępnić sprzedawcy towar

Na podstawie art. 3 ust. 2 dyrektywy 1999/44 w razie braku zgodności towaru w momencie jego dostarczenia konsument ma prawo albo żądać doprowadzenia towaru do stanu zgodnego z umową poprzez naprawę lub wymianę zgodnie z art. 3 ust. 3 tej dyrektywy albo, w razie niemożności doprowadzenia do tego stanu zgodności, może żądać obniżenia ceny lub rozwiązania umowy na podstawie ust. 5 i 6 tego artykułu (wyrok Quelle, C-404/06, pkt 27).

W art. 3 ust. 3 ak. 1 i 3 tej dyrektywy uściślono, że w pierwszej kolejności konsument ma prawo żądać, aby sprzedawca naprawił towar albo może żądać od sprzedawcy jego wymiany, w obu przypadkach bez opłat, chyba że byłoby to niemożliwe lub nieproporcjonalne.

W art. 3 ust. 3 dyrektywy 1999/44 nie określono miejsca, w którym towar niezgodny z umową należy udostępnić sprzedawcy w celu naprawy albo wymiany. Jednak TS wskazał, że ten przepis ustanawia pewne warunki, które mają na celu uregulowanie takiego doprowadzenia towaru do stanu zgodności, a mianowicie naprawa lub wymiana mają być wolne od opłat, dokonane w rozsądnym terminie i bez istotnej niedogodności dla konsumenta. Trybunał podkreślił, że ten potrójny wymóg jest wyrazem wyraźnej woli unijnego prawodawcy, aby zapewnić konsumentowi skuteczną ochronę (wyrok Gebr. Weber i Putz, C-65/09 i C-87/09, pkt 52). Zatem miejsce, w którym towar niezgodny z umową ma być udostępniony sprzedawcy w celu naprawy albo wymiany, powinno być odpowiednie dla zapewnienia doprowadzenia do stanu zgodności spełniającego ten potrójny wymóg.

Żądanie przywrócenia towarom zgodności w sposób „wolny od opłat”, wyraża się w wykluczeniu jakichkolwiek żądań finansowych ze strony sprzedawcy w ramach spełnienia tego żądania, czy to w formie naprawy, czy wymiany niezgodnego towaru, i ma na celu ochronę konsumenta przed ryzykiem obciążeń finansowych, które to ryzyko, w braku tego rodzaju ochrony mogłoby zniechęcić go do korzystania z przysługujących mu praw (wyrok Quelle, pkt 34). Trybunał stwierdził, że nie może on być uzależniony od miejsca, w którym konsument ma obowiązek udostępnienia sprzedawcy towaru nabytego na odległość w celu doprowadzenia go do stanu zgodności z umową. Co prawda, art. 3 ust. 3 ak. 1 i 2 dyrektywy 1999/44 uściśla, że sprzedawca może odmówić naprawy towarów albo ich wymiany bez opłat, w sytuacji gdyby okazało się to niemożliwe lub nieproporcjonalne w zakresie, w jakim taki sposób naprawienia szkody nakłada na sprzedawcę koszty, które w porównaniu z alternatywnym sposobem naprawienia szkody są nieracjonalne. Jednak TS stwierdził, że kryteria umożliwiające dokonanie oceny nieracjonalnego charakteru takich kosztów, o których mowa w art. 3 ust. 3 ak. 2 tej dyrektywy, odnoszą się do wartości, jaką miałyby towary, gdyby nie wystąpił brak zgodności, znaczenia braku zgodności i kwestii tego, czy inny środek zaradczy może być realizowany bez istotnej niedogodności dla konsumenta, oraz znajdują zastosowanie niezależnie od miejsca, w którym konsument jest zobowiązany do udostępnienia sprzedawcy towarów zakupionych na odległość w celu doprowadzenia ich do stanu zgodnego z umową.

Odnosząc się do wymogu przywrócenia towarom zgodności „w rozsądnym terminie”, TS stwierdził, że szybkość takiego przywrócenia towarom zgodności może różnić się w zależności od miejsca, w którym konsument jest zobowiązany do udostępnienia w tym celu towarów sprzedawcy. Rzecznik generalny stwierdził w pkt 60 opinii, że w pewnych okolicznościach, w szczególności jeżeli towary znajdują się w innym państwie niż państwo siedziby sprzedawcy, może on potrzebować w tym miejscu dużo czasu dla zorganizowania kontroli tych towarów w perspektywie ich naprawy albo wymiany. W takiej sytuacji jest niewykluczone, że udostępnienie sprzedawcy towarów w miejscu jego siedziby może zapewnić ich szybsze doprowadzenie do stanu zgodności. Natomiast, jeżeli sprzedawca posiada już sieć serwisu posprzedażnego lub sieć transportową dostępną w miejscu, w którym towar się znajduje, to jego doprowadzenie do stanu zgodności może okazać się szybsze, jeżeli sprzedawca przeprowadzi kontrolę tego towaru w tym miejscu lub sam zorganizuje transport tego towaru do swojej siedziby.

Z art. 3 ust. 3 ak. 3 dyrektywy 1999/44 wynika również trzeci wymóg, tzn. aby doprowadzenie towarów do stanu zgodności było zapewnione „bez istotnej niedogodności dla konsumenta, z uwzględnieniem charakteru towarów i celów, dla których konsument ich potrzebuje”. Trybunał stwierdził, że miejsce, w którym towary muszą być udostępnione sprzedawcy w celu ich doprowadzenia do stanu zgodności z umową, dopuszczalne jest, że może stanowić dla konsumenta pewną niedogodność w zakresie, w jakim to udostępnienie wymaga zwykle od niego pewnej inwestycji w zakresie czasu i wysiłków związanych z pakowaniem oraz zwrotem towarów. Jednak TS podkreślił, że nie może to stanowić istotnej niedogodności rozumianej jako obciążenie tego rodzaju, że może zniechęcić przeciętnego konsumenta do dochodzenia swoich praw. Trybunał wskazał, że należy uwzględnić, iż art. 3 dyrektywy 1999/44 ma na celu ustanowienie właściwej równowagi między interesami konsumenta i interesami sprzedawcy, gwarantując temu pierwszemu jako słabszej stronie umowy pełną i skuteczną ochronę przeciwko nienależytemu wykonaniu przez sprzedawcę jego obowiązków umownych, jednocześnie pozwalając na wzięcie pod uwagę przywoływanych przez sprzedawcę względów natury ekonomicznej (wyrok Gebr. Weber i Putz, pkt 75). Trybunał wskazał, że w celu dokonania oceny, czy w ramach doprowadzania do zgodności towarów z umową dana sytuacja może stanowić istotną niedogodność dla przeciętnego konsumenta, należy wziąć pod uwagę rodzaj towaru i jego zamierzone wykorzystanie przez konsumenta. Tak więc w pewnych przypadkach, ze względu zarówno na charakter towarów, w szczególności na dużą wagę, znaczną objętość, szczególną delikatność czy też szczególnie złożone wymogi związane z ich przesyłką, jak i ich zamierzone zastosowanie przez przeciętnego konsumenta, w szczególności oznaczające ich uprzednie zainstalowanie, ich wysyłka do siedziby sprzedawcy może stanowić dla konsumenta istotną niedogodność sprzeczną z wymogami określonymi w art. 3 ust. 3 ak. 3 dyrektywy 1999/44. W innych przypadkach – zdaniem TS – można natomiast domniemywać, że wysyłka do siedziby sprzedawcy towarów kompaktowych, które nie wymagają ani specjalnej obsługi, ani szczególnego sposobu transportu, nie może stanowić dla tego konsumenta istotnej niedogodności. W konsekwencji TS stwierdził, że miejsce, w którym konsument jest zobowiązany udostępnić sprzedawcy towary zakupione na odległość, w celu doprowadzenia ich do stanu zgodności z umową, które jest najbardziej odpowiednie dla zapewnienia takiego doprowadzenia w rozsądnym terminie i bez istotnej niedogodności dla konsumenta, zależy od okoliczności każdego konkretnego przypadku.

Co do względów pewności prawa, TS przypomniał, że zgodnie z art. 1 ust. 1 dyrektywy 1999/44 i art. 8 ust. 2 tej dyrektywy, jej celem jest zapewnienie jednolitej ochrony konsumentów w dziedzinie, którą reguluje. Z przepisów tych zatem wynika, z jednej strony, że państwa członkowskie mogą przewidzieć w przepisach krajowych miejsce albo miejsca, w których konsument jest zobowiązany udostępnić sprzedawcy towary zakupione na odległość w celu doprowadzenia ich do stanu zgodności z umową, pod warunkiem że spełniają wymogi określone w art. 3 ust. 3 tej dyrektywy. Z drugiej strony, państwa członkowskie mogą przyjąć lub utrzymać w mocy bardziej rygorystyczne przepisy w celu zapewnienia konsumentom wyższego poziomu ochrony, takie jak przepisy szczególne dla niektórych kategorii towarów. Stosując uchwalone w ten sposób prawo krajowe, sądy krajowe muszą przy dokonywaniu jego interpretacji uwzględnić całość norm tego prawa i zastosować uznane w porządku krajowym metody wykładni w celu dokonania w możliwie jak najszerszym zakresie interpretacji tych przepisów w świetle treści i celów dyrektywy 1999/44, tak aby doprowadzić do osiągnięcia zamierzonego przez nią skutku i zastosowania się tym samym do art. 288 ak. 3 TFUE. Ten wymóg dokonywania wykładni zgodnej obejmuje konieczność w danym wypadku zmiany utrwalonego krajowego orzecznictwa przez sądy krajowe, jeżeli opiera się ono na interpretacji prawa krajowego, której nie da się pogodzić z celami tej dyrektywy (wyrok DI, C-441/14, pkt 31, 33).

Trybunał orzekł, że art. 3 ust. 3 dyrektywy 1999/44 należy interpretować w ten sposób, iż państwa członkowskie zachowują kompetencję do ustalenia miejsca, w którym konsument jest zobowiązany udostępnić sprzedawcy towar zakupiony na odległość w celu doprowadzenia go do stanu zgodności na podstawie tego przepisu. To miejsce musi być odpowiednie, aby zapewnić doprowadzenie do stanu zgodności w sposób wolny od opłat, w rozsądnym terminie i bez istotnej niedogodności dla konsumenta, z uwzględnieniem charakteru towarów i wykorzystania, dla którego konsument ich potrzebuje. W tym względzie sąd krajowy jest zobowiązany dokonać wykładni zgodnej z dyrektywą 1999/44, w tym, w danym wypadku, do zmiany utrwalonego orzecznictwa, jeżeli opiera się ono na interpretacji prawa krajowego niezgodnej z celami tej dyrektywy.

2. Pojęcie „wolne od opłat” doprowadzenia towaru do stanu zgodności

Zgodnie z art. 3 ust. 4 tej dyrektywy pojęcie „wolny od opłat” doprowadzenia towaru do stanu zgodności oznacza niezbędne koszty związane z przywróceniem towarom zgodności, w szczególności koszty wysyłki, robocizny i materiałów. Jak wynika z orzecznictwa TS, ten obowiązek nieodpłatnego doprowadzenia towaru do stanu zgodnego z umową, z którego unijny prawodawca zamierzał uczynić istotny element ochrony zagwarantowanej konsumentowi w dyrektywie 1999/44, ma na celu ochronę konsumenta przed ryzykiem obciążeń finansowych, które mogłoby zniechęcić go do korzystania z jego praw w przypadku braku takiej ochrony (wyrok Quelle, pkt 33, 34). Równocześnie cel tej dyrektywy sprowadza się nie tylko do ochrony interesów konsumenta, gwarantując mu pełną i skuteczną ochronę przeciwko nieprawidłowemu wykonaniu przez sprzedawcę jego obowiązków umownych, lecz także zmierza do ustanowienia właściwej równowagi tych interesów z powoływanymi przez sprzedawcę względami natury ekonomicznej (wyrok Gebr. Weber i Putz, pkt 75). Trybunał wskazał, że spoczywający na sprzedawcy obowiązek systematycznego wykładania zaliczki na pokrycie kosztów transportu towaru niezgodnego z umową, zakupionego na odległość, do jego siedziby może, z jednej strony, zwiększyć czas potrzebny do doprowadzenia takiego towaru do stanu zgodności na niekorzyść jego realizacji w rozsądnym terminie. Tak jest w szczególności w sytuacji, gdy sprzedawca nie posługuje się opłaconymi z góry etykietami zwrotnymi i jest zmuszony do dokonania wpłat z tytułu takiej zaliczki. Z drugiej strony, taki obowiązek niesie za sobą ryzyko narażenia sprzedawcy na zbyt duże obciążenie, w szczególności w wypadku, gdy po przeprowadzeniu kontroli taki towar okazałby się niewadliwy. W tych okolicznościach wyważenie interesów konsumenta i sprzedawcy, do którego zmierza dyrektywa 1999/44 – zdaniem TS – nie wymaga, aby obowiązek nieodpłatnego doprowadzenia towaru do stanu zgodności obejmował, poza ciążącym na sprzedawcy obowiązkiem zwrotu konsumentowi kosztów transportu tego towaru do siedziby sprzedawcy, również obowiązek systematycznego wykładania zaliczki na pokrycie tych kosztów konsumentowi. Jednak to wyważenie interesów w celu ustanowienia tej równowagi wymaga, aby koszty transportu, na które zaliczkę wyłożył konsument, nie stanowiły obciążenia mogącego powstrzymać przeciętnego konsumenta od dochodzenia swoich praw. W tym względzie, badając, czy obciążenie takie jest w stanie zniechęcić konsumenta do dochodzenia swoich praw, sąd krajowy musi wziąć pod uwagę – jak zauważył rzecznik generalny w pkt 86 opinii – okoliczności właściwe dla każdego konkretnego przypadku, w szczególności okoliczności takie jak wysokość kosztów transportu, wartość towaru niezgodnego z umową lub możliwość, co do prawa lub de facto, dochodzenia przez konsumenta jego praw, w wypadku gdyby sprzedawca nie zwrócił kosztów, na które zaliczkę wyłożył konsument.

Trybunał orzekł, że art. 3 ust. 2–4 dyrektywy 1999/44 należy interpretować w ten sposób, że prawo konsumenta do doprowadzenia towaru zakupionego na odległość do stanu zgodnego z umową w sposób „wolny od opłat” nie obejmuje obowiązku sprzedawcy do wyłożenia zaliczki na pokrycie kosztów transportu tego towaru do siedziby tego sprzedawcy celem doprowadzenia go do stanu zgodności, chyba że okoliczność opłacenia zaliczki na te koszty przez konsumenta stanowi obciążenie mogące zniechęcić go do dochodzenia swoich praw, czego zbadanie należy do sądu krajowego.

3. Prawo konsumenta do rozwiązania umowy

Trybunał wskazał, że w art. 3 ust. 3 i 5 dyrektywy 1999/44 ustanawia jasną sekwencję wdrożenia sposobów naprawienia szkody, do których konsument ma prawo w przypadku niezgodności towaru. Zgodnie z art. 3 ust. 3 ak. 1 tej dyrektywy, w pierwszej kolejności, konsument ma prawo żądać od sprzedawcy naprawienia towaru albo wymiany, chyba że byłoby to niemożliwe lub nieproporcjonalne. Wyłącznie w sytuacji, gdy konsument nie ma prawa ani do naprawy, ani do wymiany towaru niezgodnego z umową lub gdy sprzedawca nie zastosował jednego z tych sposobów naprawienia szkody w rozsądnym terminie lub bez istotnej niedogodności dla konsumenta, konsument może, na podstawie art. 3 ust. 5 tej dyrektywy, żądać rozwiązania umowy. Z wyjątkiem sytuacji, gdy, zgodnie z art. 3 ust. 6 dyrektywy 1999/44, brak zgodności ma nikłe znaczenie.

Trybunał podkreślił, że art. 3 ust. 3 i 5 w zw. z motywem 10 dyrektywy 1999/44, w interesie obu stron umowy, daje pierwszeństwo jej wykonaniu za pomocą dwóch środków zaradczych przewidzianych w pierwszej kolejności w stosunku do rozwiązania umowy (wyrok Gebr. Weber i Putz, pkt 72). Zgodnie z art. 3 ust. 3 ak. 1 dyrektywy 1999/44, konsument, który wnosi o doprowadzenie towaru do stanu zgodności, musi przewidzieć dostateczną możliwość doprowadzenia przez sprzedawcę takiego towaru do stanu zgodności. W tym celu jest on zobowiązany do poinformowania sprzedawcy o tej niezgodności oraz o wybranym przez niego sposobie naprawienia szkody, czyli naprawie albo jego wymianie. Ponadto, konsument powinien udostępnić sprzedawcy takie towary niezgodne z umową. Natomiast sprzedawca musi dokonać ewentualnej naprawy albo wymiany bez żadnych kosztów w rozsądnym terminie i bez istotnej niedogodności dla konsumenta oraz ma prawo do odmowy tego tylko wtedy, gdy jest to niemożliwe lub nieproporcjonalne. Jak wynika z pkt 60 niniejszego wyroku, konsument może domagać się rozwiązania umowy tylko wtedy, gdy sprzedawca uchybił zobowiązaniom w tym zakresie ciążącym na nim na mocy art. 3 ust. 3 dyrektywy 1999/44.

W niniejszej sprawie strony ani nie uzgodniły, ani nie rozmawiały o miejscu, gdzie sporny towar powinien zostać udostępniony sprzedawcy w celu jego doprowadzenia do stanu zgodności z umową. Natomiast z postanowienia odsyłającego wynika, że konsument poinformował sprzedawcę o wadach tego towaru i zwrócił się do Toolport o doprowadzenie tego towaru do stanu zgodności w jego miejscu zamieszkania, co jednak nie spotkało się z jakimikolwiek działaniami ze strony tego sprzedawcy. Z kolei Toolport wskazała dopiero w toku postępowania przed sądem odsyłającym, że towary powinny zostać udostępnione w jej siedzibie. Zdaniem sądu odsyłającego, mając na uwadze cechy charakterystyczne spornego przedmiotu, organizacja transportu do miejsca siedziby sprzedawcy wiązałaby się z ryzykiem wystąpienia po stronie konsumenta „istotnych niedogodności” w rozumieniu art. 3 ust. 3 tej dyrektywy. Trybunał stwierdził, że konsument, który wyraźnie poinformował sprzedawcę o niezgodności towaru zakupionego na odległość, którego transport do siedziby sprzedawcy może wiązać się dla niego z ryzykiem wystąpienia istotnych niedogodności i który udostępnił ten towar sprzedawcy w swoim miejscu zamieszkania w celu doprowadzenia do stanu zgodności, bez uzyskania od sprzedawcy informacji zwrotnej odnośnie do miejsca, gdzie towar ten powinien zostać udostępniony w celu doprowadzenia do stanu zgodności ani innego wyrażonego w tym celu odpowiedniego pozytywnego aktu i który to konsument w związku z powyższym nie udostępnił tego towaru temu sprzedawcy w tym miejscu, spełnił obowiązek staranności ciążący na nim na mocy art. 3 ust. 3 ak. 1 dyrektywy 1999/44 (wyrok Faber, C-497/13, pkt 61–63). Natomiast spoczywający na sprzedawcy obowiązek wdrożenia środka zaradczego w celu naprawienia szkody w rozsądnym terminie, którego niewykonanie daje konsumentowi, na podstawie art. 3 ust. 5 tiret drugie dyrektywy 1999/44, prawo do rozwiązania umowy, nie jest spełniony, jeżeli sprzedawca nie podejmuje odpowiedniego działania, aby co najmniej skontrolować towar niezgodny z umową, w tym działania polegającego na poinformowaniu konsumenta, w rozsądnym terminie, o miejscu, w którym towar niezgodny z umową powinien zostać mu udostępniony w celu doprowadzenia do stanu zgodności.


Trybunał orzekł, że art. 3 ust. 3 w zw. z art. 3 ust. 5 tiret drugie dyrektywy 1999/44 należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, konsument, który poinformował sprzedawcę o braku zgodności towaru zakupionego na odległość, którego transport do siedziby sprzedawcy może wiązać się dla niego z ryzykiem istotnych niedogodności i który udostępnił towar sprzedawcy w miejscu swojego zamieszkania w celu doprowadzenia go do stanu zgodności, ma prawo do rozwiązania umowy z powodu braku naprawienia szkody w rozsądnym terminie, jeżeli sprzedawca nie podjął żadnego odpowiedniego środka w celu doprowadzenia tego towaru do stanu zgodności, w tym środka polegającego na poinformowaniu konsumenta co do miejsca, w którym towar ten powinien być mu udostępniony do celów tego doprowadzenia do stanu zgodności. W tym względzie do sądu krajowego należy, w drodze wykładni zgodnej z dyrektywą 1999/44, zapewnienie przysługującego temu konsumentowi prawa do rozwiązania umowy.

Wyrok TS z 23.5.2019 r., Fülla, C-52/18




Źródło: www.curia.eu

 

opracowała: dr Ewa Skibińska  - WPiA UKSW w Warszawie


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Prawa konsumenta
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny