Pozbawienie wolności jednostki jako zbrodnia przeciw ludzkości

A A A

Umyślne pozbawienie wolności innej osoby – po spełnieniu szczególnych warunków – może być uznane za zbrodnię przeciwko ludzkości, której karalność nie ulega przedawnieniu, nawet jeżeli nie realizuje znamion czynu zabronionego określonego w art. 118a § 2 pkt 2 KK – wynika z uchwały podjętej przez SN orzekający w składzie 7 sędziów.

Jan W. został uznany za winnego popełnienia przestępstw polegających na tym, że w dniach od 12.12.1981 r. do 16.12.1981 r., jako Komendant Wojewódzki Milicji Obywatelskiej, wydawał decyzje o internowaniu szeregu osób, powołując się na art. 4 ust. 2 dekretu z 12.12.1981 r. o ochronie bezpieczeństwa Państwa i porządku publicznego w czasie obowiązywania stanu wojennego (dalej jako: dekret), w sytuacji kiedy taki akt prawny nie został prawnie opublikowany. Sąd skazał obwinionego na karę łączną 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat próby. Sąd II instancji zaostrzył karę orzekając 2 lata bezwzględnego pozbawienia wolności.

Rozpoznający kasację Sąd Najwyższy powziął wątpliwości i przedstawił składowi 7 sędziów SN zagadnienie prawne o następującej treści: „Czy umyślne pozbawienie wolności innej osoby może być uznane za zbrodnię przeciwko ludzkości, której karalność nie ulega przedawnieniu, nawet jeżeli nie realizuje znamion czynu zabronionego określonego w art. 118a § 2 pkt 2 KK?”.

W uzasadnieniu pytania SN przedstawił obszerną analizę art. 105 § 1 KK, stwierdzając, że jego treść ograniczona jest do zbrodni przeciwko ludzkości, realizujących wymogi określone w art. 7 § 2 KK, co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia poglądu, iż w przypadku czynu polegającego na pozbawieniu wolności, któremu nie towarzyszy szczególne udręczenie lub dodatkowe pozbawienie praw podstawowych, czyn taki może być uznany za realizację zbrodni przeciwko ludzkości w rozumieniu Rozdziału XVI KK pod warunkiem, że pozbawienie wolności trwało powyżej 7 dni i spełniało inne znamiona zawarte w art. 118a § 2 pkt 2 KK. Sąd Najwyższy przedstawił również odmienną wykładnię, wiążącą się z ustaleniem, że art. 4 ust. 1 ustawy z 18.12.1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (t. jedn.: Dz.U. z 2014, poz. 1075; dalej jako: IPNU) byłby lex specialis w stosunku do art. 105 § 1 KK, ewentualnie przyjmującą, że terminy użyte w art. 105 § 1 KK powinny być interpretowane w znaczeniu, jakie nadaje im prawo międzynarodowe, w końcu polegającą na uznaniu bezpośredniej skuteczności definicji z art. 3 IPNU na gruncie art. 105 § 1 KK.

Podejmując uchwałę SN wskazał, że z chwilą faktycznego opublikowania w dniu 17.12.1981 r. dekretu, pozbawienie wolności na skutek decyzji o internowaniu uzyskało podstawę prawną, zatem przy przyjęciu przedstawionego założenia, każdy z przypisanych Janowi W. czynów polegał na pozbawieniu wolności na okres nie dłuższy niż 7 dni. W przypadku zakwalifikowania tych czynów jako zbrodni przeciwko ludzkości ich karalność nie ulega przedawnieniu. Kwestia przedawnienia, jako bezwzględna przesłanka odwoławcza jest przy tym badana przez sąd kasacyjny poza granicami zaskarżenia i podniesionych zarzutów.

Sąd Najwyższy dokonał szczegółowej analizy pojęcia zbrodni przeciw ludzkości w prawie polskim i w prawie międzynarodowym, podkreślając, że nie można twierdzić, iż Statut Międzynarodowego Trybunału Karnego w jakikolwiek sposób uzależnia postrzeganie zbrodni przeciwko ludzkości od okresu trwania bezprawnego pozbawienia wolności. SN uznał, że krótkotrwałe pozbawienie wolności (poniżej 7 dni) może być wprawdzie wyjątkowo uznane za zbrodnię przeciwko ludzkości, ale wyłącznie w razie jednoczesnego stwierdzenia, iż wypełnione zostały wszystkie pozostałe znamiona zbrodni przeciwko ludzkości określone w przepisach międzynarodowych i to w wymiarze wynikającym z kontekstu tych przepisów. Jednocześnie podkreślono, że w tej konkretnej sprawie rozważenia wymagać będzie jeszcze możliwość stosowania w procesie wykładni regulacji Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego ze względu na treść art. 24 ust. 1 Statutu (zasada zakazu retroaktywności), z której wynika, iż Statut ma działanie prospektywne. Zastanowić się zatem należy, czy wykładnicze rozumienie „zbrodni przeciwko ludzkości” interpretowane w oparciu o Statut może być stosowane do czynów popełnionych przed jego wejściem w życie.

Sąd Najwyższy podkreślił, że z uwagi na to, iż do wykładni art. 3 oraz art. 4 ust. 1 IPNU stosuje się uregulowania międzynarodowe, art. 118a KK nie ma bezpośredniego zastosowania do wynikającego z art. 3 oraz z art. 4 ust. 1 IPNU definiowania pojęcia zbrodni przeciwko ludzkości. W konsekwencji przyjąć należy, że za zbrodnię przeciwko ludzkości może zostać uznane, po spełnieniu szczególnych warunków, umyślne pozbawienie wolności innej osoby, nawet wówczas, gdy nie spełnia znamion czynu zabronionego określonego w art. 118a § 2 pkt 2 KK.

Uchwała SN z 14.10.2015 r., I KZP 7/15

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Pozbawienie wolności jednostki jako zbrodnia przeciw ludzkości
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny