Pozbawienie prawa pobytu ofiary przemocy domowej

A A A

Stan faktyczny

W 2010 r. w Algierze X (obywatel Algierii) zawarł związek małżeński z obywatelką Francji. Następnie udał się do Belgii w celu dołączenia do żony, która mieszkała na terytorium tego państwa, gdzie otrzymał jako małżonek obywatelki francuskiej, kartę pobytu. W 2012 r. urodziła się im córka, która ma, podobnie jak jej matka, obywatelstwo francuskie.

W 2015 r., po prawie pięciu latach małżeństwa i dwóch latach wspólnego życia w Belgii, X opuścił wspólne miejsce zamieszkania małżonków ze względu na przemoc domową, której doświadczał ze strony swojej żony. Jednocześnie jego żona wraz z ich córką zamieszkały we Francji. Dopiero 2018 r., tj. prawie trzy lata po wyjeździe tych ostatnich z Belgii, X wszczął postępowanie rozwodowe, które w tym samym roku zakończyło się orzeczeniem rozwodu.

Belgijski organ wydał decyzję nakazującą X opuszczenie terytorium tego państwa, ponieważ nie przedstawił on dowodu na to, że dysponował środkami wystarczającymi dla samodzielnego utrzymania się.

Pytanie prejudycjalne

Czy uzależniając, w przypadku rozwodu, zachowanie prawa pobytu przez obywateli państw trzecich będących ofiarami przemocy domowej ze strony ich małżonka będącego obywatelem Unii od warunków określonych w art. 13 ust. 2 ak. 2 dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 29.4.2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, nie ustanawia takich warunków dla celów przyznania, w tych samych okolicznościach, samoistnego dokumentu pobytowego obywatelom państw trzecich będących ofiarami przemocy domowej ze strony ich małżonka będącego również obywatelem państwa trzeciego, prawodawca Unii wprowadził, z naruszeniem art. 20 i 21 KPP, różnicę w traktowaniu tych dwóch kategorii obywateli państw trzecich będących ofiarami przemocy domowej na niekorzyść pierwszej z nich?

Stanowisko TS

1. Zachowanie prawa pobytu

W wyroku z 30.6.2016 r. w sprawie NA (C-115/15, pkt 51) Trybunał orzekł, że art. 13 ust. 2 ak. 1 lit. c) tej dyrektywy 2004/38 należy interpretować w ten sposób, że obywatel państwa trzeciego, rozwiedziony z obywatelem Unii, od którego doświadczał w trakcie trwania małżeństwa przemocy domowej, nie może zachować prawa pobytu w przyjmującym państwie członkowskim, na podstawie tego przepisu, jeżeli postępowanie rozwodowe zostało wszczęte dopiero po wyjeździe współmałżonka będącego obywatelem Unii z tego przyjmującego państwa.

W art. 13 ust. 2 dyrektywy 2004/38 uregulowano wyjątek od zasady ustanowionej w utrwalonym orzecznictwie Trybunału, zgodnie z którą prawo wjazdu i prawo pobytu w państwie członkowskim na mocy tej dyrektywy przysługuje nie wszystkim obywatelom państw trzecich, a jedynie tym, którzy w rozumieniu art. 2 pkt 2 tej dyrektywy są „członkami rodziny” obywatela Unii, który skorzystał z prawa do swobodnego przemieszczania się, osiedlając się w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie, którego obywatelstwo posiada (wyrok NA, pkt 41). Artykuł 13 ust. 2 dyrektywy 2004/38 odnosi się bowiem do wyjątkowych przypadków, w których rozwód nie prowadzi do utraty przez obywateli państw trzecich prawa pobytu, przysługującego im na gruncie dyrektywy 2004/38, mimo że wskutek rozwodu ci obywatele przestali spełniać przesłanki określone w art. 7 ust. 2 tej dyrektywy. Dotyczy to w szczególności przesłanki bycia „członkiem rodziny” obywatela Unii w rozumieniu jej art. 2 pkt 2 lit. a).

Trybunał przypomniał, że celem art. 13 ust. 2 dyrektywy 2004/38 jest chęć przyznania ochrony prawnej członkom rodziny obywatela Unii w przypadku rozwodu, unieważnienia małżeństwa lub ustania zarejestrowanego związku partnerskiego, poprzez podjęcie środków zapewniających w takich okolicznościach zachowanie przez członków rodziny przebywających na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego prawa pobytu na indywidualnej podstawie.

Trybunał wskazał, że z genezy dyrektywy 2004/38 wynika, że prawo UE sprzed uchwalenia tej dyrektywy przewidywało, iż rozwiedziony małżonek mógł zostać pozbawiony prawa pobytu w przyjmującym państwie członkowskim (wyrok NA, pkt 46). We wniosku dotyczącym dyrektywy wyjaśniono, że celem proponowanego przepisu, obecnie art. 13 ust. 2 dyrektywy 2004/38, było zapewnienie określonych gwarancji prawnych obywatelom państw trzecich, których prawo pobytu jest uzależnione od stosunków rodzinnych wynikających z małżeństwa. Powyższe może powodować, że te osoby mogą paść ofiarą szantażu groźbą rozwodu oraz że zapewnienie tego rodzaju ochrony jest zasadne tylko w przypadku orzeczenia prawomocnego wyroku rozwodowego (orzeczenie separacji nie wpływa na prawo pobytu małżonka będącego obywatelem państwa trzeciego). Dopóki bowiem małżeństwo trwa, małżonek będący obywatelem państwa trzeciego zachowuje swój status członka rodziny obywatela Unii, określony w art. 2 pkt 2 dyrektywy 2004/38, i korzysta z tego tytułu z pochodnego prawa pobytu w przyjmującym państwie członkowskim lub w stosownym przypadku w państwie członkowskim, którego przynależność ma ten obywatel Unii (wyrok TS z 12.3.2014 r., O. i B., C-456/12, pkt 61). Zdaniem TS, z powyższej analizy wynika, że treść, kontekst i cel art. 13 ust. 2 dyrektywy 2004/38 przemawiają za tym, iż możliwość zastosowania tego przepisu, w tym możliwość powołania się na prawo ustanowione w art. 13 ust. 2 ak. 1 lit. c) dyrektywy 2004/38, jest uzależniona od rozwodu zainteresowanych osób (wyrok NA, pkt 48).

W pkt 62 wyroku z 16.7.2015 r., Singh i in. (C-218/14) Trybunał orzekł, że w sytuacji gdy przed rozpoczęciem postępowania rozwodowego obywatel Unii wyjeżdża z państwa członkowskiego, w którym zamieszkuje jego małżonek, w celu osiedlenia się w innym państwie członkowskim albo w państwie trzecim, z chwilą wyjazdu obywatela Unii obywatel państwa trzeciego traci pochodne prawo pobytu, przysługujące mu na podstawie art. 7 ust. 2 dyrektywy 2004/38. W konsekwencji ten obywatel państwa trzeciego nie może zachować pochodnego prawa pobytu na podstawie art. 13 ust. 2 ak. 1 lit. a) tej dyrektywy.

Jednak TS stwierdził, że w przypadku przewidzianym w art. 13 ust. 2 ak. 1 lit. c) dyrektywy 2004/38 wymaganie – dla celów zachowania prawa pobytu przez obywatela państwa trzeciego będącego ofiarą aktów przemocy domowej ze strony współmałżonka będącego obywatelem Unii – aby postępowanie rozwodowe zostało wszczęte przed wyjazdem tego obywatela Unii z przyjmującego państwa członkowskiego mogłoby oferować temu ostatniemu środek nacisku, który byłby oczywiście sprzeczny z celem polegającym na zapewnieniu ochrony ofiary takich aktów, i narażać ją na szantaż groźbą rozwodu. W konsekwencji, wbrew temu, co zostało orzeczone w pkt 51 wyroku w sprawie NA, TS orzekł, że w celu zachowania prawa pobytu na podstawie art. 13 ust. 2 ak. 1 lit. c) dyrektywy 2004/38 postępowanie rozwodowe może zostać wszczęte po wyjeździe obywatela Unii z przyjmującego państwa członkowskiego. Jednak w celu zagwarantowania pewności prawa obywatel państwa trzeciego, który padł ofiarą przemocy domowej ze strony współmałżonka będącego obywatelem Unii, w przypadku którego postępowanie rozwodowe nie zostało wszczęte przed wyjazdem tego ostatniego z przyjmującego państwa członkowskiego, TS podkreślił, że może powoływać się na zachowanie prawa pobytu na podstawie tego przepisu tylko wtedy, gdy postępowanie to zostanie wszczęte w rozsądnym terminie po tym wyjeździe. W ocenie TS należy bowiem pozostawić danemu obywatelowi państwa trzeciego, będącemu małżonkiem obywatela Unii, czas wystarczający do dokonania wyboru pomiędzy dwiema możliwościami, jakie dyrektywa 2004/38 oferuje mu w celu zachowania prawa pobytu na mocy tej dyrektywy, a mianowicie wszczęciem postępowania rozwodowego w celu skorzystania z indywidualnego prawa pobytu na podstawie art. 13 ust. 2 ak. 1 lit. c) albo jego osiedleniem się, w celu zachowania pochodnego prawa pobytu, w państwie członkowskim, w którym mieszka obywatel Unii. Trybunał uściślił, że taki małżonek niekoniecznie musi stale zamieszkiwać z obywatelem Unii, aby uzyskać pochodne prawo pobytu (wyrok TS z 8.11.2012 r., Iida, C-40/11, pkt 58).

W niniejszej sprawie X nie dołączył do żony w jej państwie członkowskim pochodzenia, ale wszczął postępowanie rozwodowe prawie trzy lata po wyjeździe żony i córki z przyjmującego państwa członkowskiego. Powyższy termin, zdaniem TS, nie wydaje się odpowiadać rozsądnemu terminowi. Niemniej na podstawie belgijskiego uregulowania mającego na celu transpozycję art. 13 ust. 2 dyrektywy 2004/38, obywatelowi państwa trzeciego znajdującemu się w sytuacji X przysługuje zachowanie prawa pobytu, z zastrzeżeniem przestrzegania obowiązku określonego w akapicie drugim tego artykułu.

2. Ważność art. 13 ust. 2 dyrektywy 2004/38

Zgodnie z art. 20 KPP wszyscy są równi wobec prawa. Trybunał stwierdził, że to postanowienie nie przewiduje wyraźnego ograniczenia zakresu jego stosowania i ma w związku z tym zastosowanie we wszystkich sytuacjach regulowanych przez prawo Unii, takich jak sytuacje podlegające dyrektywom 2004/38 i 2003/86.

Z orzecznictwa TS wynika, że zasada równości wobec prawa (art. 20 KPP) jest zasadą ogólną prawa UE, która wymaga, aby porównywalne sytuacje nie były traktowane w odmienny sposób, a sytuacje odmienne nie były traktowane jednakowo, chyba że takie traktowanie jest uzasadnione w sposób obiektywny (wyrok TS z 17.10.2013 r., Schaible, C-101/12, pkt 76). Obowiązujący dla celów ustalenia, czy ma miejsce naruszenie zasady równego traktowania, wymóg występowania porównywalnych sytuacji, zdaniem TS, należy ocenić z uwzględnieniem całościowej charakterystyki tych sytuacji, w szczególności w świetle przedmiotu i celu aktu prawnego ustanawiającego dane rozróżnienie, mając na uwadze, że w tym celu należy uwzględnić zasady i cele obowiązujące w dziedzinie, do której dany akt prawny należy. W zakresie, w jakim te sytuacje nie są porównywalne, odmienne traktowanie rozważanych sytuacji nie narusza ustanowionej w art. 20 KPP równości wobec prawa.

W niniejszej sprawie sąd odsyłający zastanawia się nad ważnością art. 13 ust. 2 dyrektywy 2004/38 w zakresie, w jakim wprowadzać ma on inny reżim niż ten przewidziany w art. 15 ust. 3 dyrektywy 2003/86, podczas gdy, jego zdaniem, oba mają zastosowanie w takich samych sytuacjach.

Przepis art. 13 ust. 2 ak. 1 dyrektywy 2004/38 przewiduje, że rozwód nie prowadzi do utraty prawa pobytu członków rodziny obywatela Unii, którzy nie są obywatelami jednego z państw członkowskich w szczególności wtedy, gdy wymagają tego szczególnie trudne sytuacje, takie jak fakt bycia ofiarą aktów przemocy domowej w okresie trwania małżeństwa. Ci członkowie rodziny zachowują prawo pobytu wyłącznie na indywidualnej podstawie (art. 13 ust. 2 ak. 3).

Możliwość zachowania prawa pobytu tych członków rodziny, przed nabyciem prawa stałego pobytu, podlega jednak określonym w art. 13 ust. 2 ak. 2 dyrektywy 2004/38 warunkom. Zgodnie z nimi zainteresowany powinien wykazać, że jest pracownikiem albo że posiada wystarczające środki dla siebie i członków jego rodziny, aby nie stanowić obciążenia dla systemu pomocy społecznej w przyjmującym państwie członkowskim przez okres pobytu oraz że jest objęty pełnym ubezpieczeniem zdrowotnym w przyjmującym państwie członkowskim albo jest członkiem rodziny, już ustanowionej w przyjmującym państwie członkowskim, osoby, która spełnia te wymagania. Trybunał wskazał, że te warunki odpowiadają tym określonym w art. 7 ust. 1 lit. a), b) i d) dyrektywy 2004/38, które sami obywatele Unii są zobowiązani spełnić, aby skorzystać z prawa pobytu czasowego na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego przez okres dłuższy niż trzy miesiące. Z motywu 10 tej dyrektywy wynika, że te warunki mają w szczególności na celu uniknięcie sytuacji, w której zainteresowane osoby stałyby się nieracjonalnym obciążeniem dla systemu pomocy społecznej w przyjmującym państwie członkowskim.

Z art. 15 ust. 3 dyrektywy 2003/86 wynika, że w przypadku rozwodu samoistny dokument pobytowy może zostać wydany, w razie potrzeby, osobom, które wjechały do państwa członkowskiego w ramach łączenia rodzin. Ponadto państwa członkowskie przyjmują przepisy gwarantujące wydanie samoistnego dokumentu pobytowego w przypadku „szczególnie trudnych warunków”. W tym względzie ust. 3 pkt 5 komunikatu Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego z 3.4.2014 r. w sprawie wytycznych dotyczących stosowania dyrektywy 2003/86, wymienia jako przykład „szczególnie trudnych warunków” przypadki przemocy domowej. W art. 15 ust. 4 tej dyrektywy uściślono, że warunki odnoszące się do przyznania samoistnego dokumentu pobytowego i okresu jego ważności są ustanawiane przez prawo krajowe.

W ocenie TS art. 13 ust. 2 dyrektywy 2004/38 i art. 15 ust. 3 dyrektywy 2003/86 ustanawiają różne reżimy i przesłanki. W konsekwencji TS uznał, że niezależnie od faktu, iż art. 13 ust. 2 ak. 1 lit. c) dyrektywy 2004/38 i art. 15 ust. 3 dyrektywy 2003/86 łączy ten sam cel polegający na zapewnieniu ochrony członkom rodziny będącym ofiarami przemocy domowej, reżimy ustanowione przez te dyrektywy należą do różnych dziedzin, których zasady, przedmiot i cele również się różnią. Ponadto, beneficjenci dyrektywy 2004/38 korzystają z innego statusu i praw innych niż te, na które mogą się powoływać beneficjenci dyrektywy 2003/86, a zakres uznania przyznany państwom członkowskim w odniesieniu do stosowania przesłanek określonych w tych dyrektywach nie jest taki sam.

Trybunał wskazał, że w szczególności dokonany przez władze belgijskie wybór, w ramach korzystania z szerokiego zakresu uznania przyznanego im w art. 15 ust. 4 dyrektywy 2003/86, doprowadził do odmiennego traktowania X.


W konsekwencji TS orzekł, że w odniesieniu do zachowania prawa pobytu na terytorium danego państwa członkowskiego obywatele państw trzecich, będący małżonkami obywatela Unii, którzy byli ofiarami aktów przemocy domowej ze strony tego ostatniego i są objęci zakresem stosowania dyrektywy 2004/38, z jednej strony, i obywatele państw trzecich, będący małżonkami innego obywatela państwa trzeciego, którzy byli ofiarami aktów przemocy domowej ze strony tego ostatniego i są objęci zakresem stosowania dyrektywy 2003/86, z drugiej strony, nie znajdują się w porównywalnej sytuacji do celów ewentualnego stosowania zasady równego traktowania, której poszanowanie jest zapewnione przez prawo Unii, a w szczególności przez art. 20 KPP.

Reasumując TS orzekł, że analiza pytania zadanego przez sąd odsyłający nie wykazała niczego, co mogłoby podważyć ważność art. 13 ust. 2 dyrektywy 2004/38 w świetle art. 20 KPP.

Wyrok TS z 2.9.2021 r., Państwo belgijskie (Prawo pobytu w przypadku przemocy domowej), C-930/19




Źródło: www.curia.eu


opracowała: dr Ewa Skibińska  - WPiA UKSW w Warszawie, ORCID: 0000-0003-4607-1448


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Pozbawienie prawa pobytu ofiary przemocy domowej
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny