Pozaodsetkowe koszty kredytu

A A A


Stan faktyczny

W pierwszej sprawie XO (konsumentka w rozumieniu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z 23.4.2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki; Dz.U. z 2008 r., L 133, s. 66) zawarła z instytucją bankową M w grudniu 2016 r. umowę kredytu na kwotę 4000 zł, podlegającą spłacie w 30 ratach miesięcznych do 28.6.2019 r. Na podstawie tej umowy XO była również zobowiązana do uiszczenia 600 zł opłaty przygotowawczej oraz 3400 zł opłaty administracyjnej. Obciążona została także odsetkami umownymi w wymiarze 7% w stosunku rocznym, w kwocie 371,87 zł. Ponieważ nie nastąpiła żadna spłata, M wniosła przeciwko XO powództwo do Sądu Rejonowego w Siemianowicach Śląskich domagając się zasądzenia od konsumentki zapłaty kwoty 8184,53 zł.

W drugiej sprawie, w listopadzie 2016 r. ta sama konsumentka zawarła z instytucją bankową R przez internet umowę pożyczki na kwotę 3000 zł, podlegającą spłacie do 28.5.2018 r. Zgodnie z postanowieniami tej umowy XO zobowiązała się do uiszczenia prowizji w wysokości 2084 zł. Odsetki umowne zostały naliczone według stopy rocznej o wysokości 10%, w łącznej kwocie 248,41 zł. R wniosła przeciwko XO powództwo o zapłatę kwoty 5196,68 zł z tytułu braku zapłaty. Sąd Rejonowy Lublin Zachód wydał nakaz zapłaty. XO wniosła od niego sprzeciw i skierowała sprawę do Sądu Rejonowego w Siemianowicach Śląskich.

Sąd ten wskazał, że pozaodsetkowe koszty kredytu w obu rozpatrywanych umowach zostały obliczone na podstawie wzoru określonego w art. 36a KredytKonsU i nie przekraczają dozwolonej kwoty maksymalnej. Jednak sąd wyrażał wątpliwości m.in. co do zgodności z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z 23.4.2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki (Dz.U. z 2008 r., L 133, s. 66) przepisów KredytKonsU wprowadzających pojęcie „pozaodsetkowych kosztów kredytu”, które nie występuje w tej dyrektywie. Sąd odsyłający wskazywał również, że obecna praktyka polskich sądów jest rozbieżna, gdyż niektóre z nich wyłączają spod kontroli nieuczciwego charakteru warunków umownych koszty ustalone na podstawie art. 36a KredytKonsU, zaś inne sądy oceniają te koszty według kryteriów ustanowionych w przepisach krajowych transponujących art. 3 dyrektywy 93/13.

Pytania prejudycjalne

– Czy art. 3 lit. g), art. 10 ust. 1 i art. 22 ust. 1 dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisowi krajowemu, który ustanawia metodę obliczania maksymalnej kwoty pozaodsetkowych kosztów kredytu, jakimi można obciążyć konsumenta w ramach kredytów konsumenckich?

– Czy art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że z zakresu stosowania tej dyrektywy wyłączony jest warunek umowny, w którym ustala się pozaodsetkowe koszty kredytu z poszanowaniem maksymalnego pułapu przewidzianego w przepisie krajowym, niekoniecznie biorąc przy tym pod uwagę rzeczywiście ponoszone koszty?


Stanowisko TS

1. Metoda obliczania maksymalnej kwoty pozaodsetkowych kosztów kredytu

Trybunał przypomniał, że celem dyrektywy 2008/48 jest, zgodnie z jej art. 1, harmonizacja niektórych aspektów przepisów państw członkowskich dotyczących umów o kredyt konsumencki. Na podstawie z art. 22 ust. 1 tej dyrektywy, w zakresie, w jakim zawiera ona zharmonizowane przepisy, państwa członkowskie nie mogą utrzymywać w swoim prawie krajowym ani wprowadzać do niego przepisów odbiegających od tych, które zostały ustanowione w tej dyrektywie. Z orzecznictwa TS wynika, że aby zapewnić konsumentom szeroką ochronę, unijny prawodawca przyjął w art. 3 lit. g) tej dyrektywy szeroką definicję pojęcia „całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta”, stanowiąc, że obejmuje on wszystkie koszty łącznie z odsetkami, podatkami oraz wszelkimi innymi opłatami, jakie konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, które to koszty znane są kredytodawcy, z wyjątkiem kosztów notarialnych (wyrok Lexitor, C-383/18, pkt 23). W dyrektywie 2008/48 nie zawarto ani pojęcia „pozaodsetkowych kosztów kredytu”, ani przepisów regulujących kwestię ograniczenia kosztów kredytu lub podziału tych kosztów między przedsiębiorcę i konsumenta.

Artykuł 5 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2008/48, zawierający wykaz informacji, jakich należy udzielić konsumentom przed zawarciem umowy, oraz art. 10 ust. 2 lit. g) tej dyrektywy, dotyczący informacji, które należy podać w umowie w sposób jasny i zwięzły, przewidują obowiązek poinformowania konsumenta o „całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta”, zdefiniowanej w art. 3 lit. h) dyrektywy 2008/48 jako „suma całkowitej kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta”. Przepisy te nie przewidują obowiązku informowania o pozaodsetkowych kosztach kredytu lub o metodzie ich obliczania.

Trybunał przypomniał, że dyrektywa 2008/48 została przyjęta w dwojakim celu, polegającym na zapewnieniu wszystkim konsumentom w Unii Europejskiej wysokiego i równoważnego poziomu ochrony interesów oraz na ułatwieniu wykształcenia dobrze funkcjonującego wewnętrznego rynku kredytów konsumenckich (wyrok Home Credit Slovakia, C-290/19, pkt 28). W art. 10 dyrektywy 2008/48 zawarto wykaz informacji, które należy podać w umowie w sposób jasny i zwięzły. Trybunał orzekł już, że art. 10 ust. 2 tej dyrektywy dokonuje pełnej harmonizacji w odniesieniu do elementów, które należy obowiązkowo ująć w umowie o kredyt (wyrok Pohotovosť, C-331/18, pkt 50). Poza tym, zgodnie z art. 22 ust. 1 dyrektywy 2008/48, w zakresie, w jakim zawiera ona zharmonizowane przepisy, państwa członkowskie nie mogą utrzymywać w swoim prawie krajowym ani wprowadzać do niego przepisów odbiegających od tych, które zostały ustanowione w tej dyrektywie.

W niniejszej sprawie polskie przepisy dotyczące pozaodsetkowych kosztów kredytu są ograniczone do ustalenia pułapu i metody obliczania tych kosztów, a także konsekwencji naruszenia tego pułapu. Trybunał podzielił stanowisko rzecznika generalnego przedstawione w pkt 59 i 60 opinii, że sąd odsyłający powinien zbadać, czy polskie regulacje nie nakładają dodatkowych obowiązków informacyjnych.

Trybunał orzekł, że art. 3 lit. g), art. 10 ust. 2 i art. 22 ust. 1 dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, iż nie stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które ustanawiają metodę obliczania maksymalnej kwoty pozaodsetkowych kosztów kredytu, jakimi można obciążyć konsumenta, pod warunkiem że przepisy te nie wprowadzają w odniesieniu do tych pozaodsetkowych kosztów kredytu dodatkowych obowiązków informacyjnych ponad te określone w art. 10 ust. 2.

2. Zakres dyrektywy 93/13

W art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13, który dotyczy warunków umowy odzwierciedlających bezwzględnie obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze, ustanawiano wyłączenie z zakresu jej stosowania, wymagające – zgodnie z orzecznictwem TS – spełnienia dwóch przesłanek. Po pierwsze, warunek umowny musi odzwierciedlać przepis ustawowy lub wykonawczy, a po drugie, przepis ten musi mieć charakter bezwzględnie obowiązujący (wyrok Kanyeba i in., od C-349/18 do C-351/18, pkt 60). Trybunał uznał, że aby stwierdzić, czy te przesłanki są spełnione, sąd krajowy powinien ustalić, czy dany warunek umowny odzwierciedla przepisy prawa krajowego, które znajdują zastosowanie w sposób bezwzględnie wiążący wobec stron umowy niezależnie od ich wyboru, czy też mają charakter dyspozytywny, a więc są stosowane domyślnie w braku odmiennych ustaleń między stronami w tym zakresie (wyrok Gómez del Moral Guasch, C-125/18, pkt 32). Z orzecznictwa TS wynika, że sąd krajowy powinien mieć na uwadze okoliczność, iż w celu dyrektywy 93/13, polegającego na ochronie konsumentów przed nieuczciwymi warunkami występującymi w umowach zawieranych przez konsumentów z przedsiębiorcami, wyjątek ustanowiony w art. 1 ust. 2 tej dyrektywy podlega wykładni ścisłej (wyrok OTP Bank i OTP Faktoring, C-51/17, pkt 54).

Warunek umieszczony w umowie zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem jest wyłączony z zakresu stosowania tej dyrektywy wyłącznie wtedy, gdy warunek ten odzwierciedla treść bezwzględnie obowiązującego przepisu ustawowego lub wykonawczego w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13, czego zbadanie należy do sądu odsyłającego (wyrok Kušionová, C-34/13, pkt 80). Wyłączenie to jest uzasadnione tym, że można rozsądnie zakładać, iż krajowy ustawodawca ustanowił równowagę pomiędzy ogółem praw i obowiązków stron określonych umów, której zachowanie było wyraźnym zamiarem unijnego prawodawcy (wyrok Aqua Med, C-266/18, pkt 33). Trybunał podkreślił, że wskazał już kryteria wykładni art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13, natomiast zadaniem sądu odsyłającego jest zastosowanie wynikających z tego konsekwencji w konkretnym przypadku.


W niniejszej sprawie TS stwierdził, z zastrzeżeniem dokonania ustaleń w tym względzie przez sąd odsyłający, że nie wydaje się, aby warunek umowny, który ogranicza się do zastosowania metody obliczania pułapu pozaodsetkowych kosztów kredytu, „odzwierciedlał” w ścisłym tego słowa znaczeniu rozpatrywany przepis krajowy (wyrok Aqua Med, C-266/18, pkt 35, 36). W ocenie TS ten przepis nie wydaje się sam w sobie określać praw i obowiązków stron umowy, lecz poprzestaje na ograniczeniu ich swobody ustalenia pozaodsetkowych kosztów kredytu powyżej pewnego poziomu i w żaden sposób nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy sprawdził, czy takie ustalenie ma ewentualnie nieuczciwy charakter poniżej określonego prawnie pułapu.

Trybunał orzekł, że art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż z zakresu stosowania tej dyrektywy nie jest wyłączony warunek umowny, w którym ustala się całkowite pozaodsetkowe koszty kredytu z poszanowaniem maksymalnego pułapu przewidzianego w przepisie krajowym, niekoniecznie biorąc przy tym pod uwagę rzeczywiście ponoszone koszty.

Wyrok TS z 26.3.2020 r., Mikrokasa i Revenue Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty, C-779/18




Źródło: www.curia.eu


opracowała: dr Ewa Skibińska


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Pozaodsetkowe koszty kredytu
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny